Tuesday, April 14, 2009

Numei te cih dan:

Thu konghong:Tam ka theih loh hang ka theih bangbang hong gen pong ning e. Ahang pen numeite pen leitung nuntak a nuamsak bek hilo in a haksa sak, a gimhuai sak zong hi a, nuihna a piak bangun kahna zong pia hi. Adam adingin lungnopna leh lawm hi masa a, a dahna leh a khasiatna Pasian tawh a kigamlatna ding a hong piang zong ahi hi. A Pasian a buksanna ding donga maizumna a piangsak, a kisungsiasak, a zakta sak pen numei mah na hi kik hi. Ahi zongin nopna dahna thuak ta leh a nuntakpih a kikholhpih a lawm hoih penpen numei mah na hi ve ve hi. Tua ahih manin thuneu lo a, thu simloh loh ding hilo a, ahihna bang theihsiam a kisam hizaw kha ding hi. Heh mana ciang tawh sat pah ding hilo a, lungdam mana pahtawi luat lawmlawm pah ding zong hih tuak lo hi. Ahihna banga theihsiam a kisam hih tuak hi. Ahang pen - kap sak leh hehpih huai diak a, pahtawi lua le'ng a hun ciang theilo in 'hon ci phei, hon ci phei' uh hih tuak hi (ken bel thei lian nai kei ing). Tua manin Numeite cih dan - woman tactics ci ding i hiam, numeite lungsim zatdan pen a lamdang, gul bang in a pillua hi a, pasal te in ki lel mahmah mai hi. A cihna lamlam vuah kihawi dawidawi mai dan hi. Ut ta kei leeng kinang siamlo (kinang zolo hilo in, a nan dan ding kitheilo, a nan dan ding omlo a mau hong heizo, hong sawlzo, hong peizo, i nanna ding lampite zong amau thei khin ahih cianga tua pelh kawmkawm kamsaw dan siam uh - I have to admit it honestly), nuam teei ei leitung pen. Hih pen nuntakna cingtaak akici te hi dingin um ing!Le, thulu ah lut leeng - 1. Hawhna vakna ding neih ciang themcik khat a ki ziakai sak uh pen a manlang loh man hilo, a zia a kai hilo, na ngakzo takpi hiam cih a tel nopna pak hizaw. Ama adingin na hun na hawmzo takpi hiam, na khualzo takpi hiam cih a thei nuam........ . 2. Niangtui dawn khop ciang a dawn man nang piak ding a ngaihsut pah ziau pen nang sum hauzaw teh cihna hi lo in nang hong muangzo ing, hong muang ngam ing, hong muang ngiat ing a cihna hi zaw......... . (nang zong lawmnu mai ah a nei mahmah dan a kilang nuam pak na hih cianga, she knows your male - ego, na ki pasalsakna hong theisim lua hiven). 3. A heh a khasiat ciang khamuanna bitna, panpih, lungsim thapiakna kisam pha diak ahih manin tua pen pasal bek in pia thei hi, a kingeksak hilo a, bel kitambaih zaw ahihna a kilatna hi. 4. Neucik ah lungdam, neucik ah khasia thei ahih manin a lungdamna ding bekbek ngaihsun leng a khasiatna ding zong neu semsem hi. 5. 'Nong ciah ding lah nong hilh masa kei a...' a cih uh ciang a thei nuam takpi hi tuanlo in amah ki thupi bawl masa leh a utna, a deihna hi (CNN thulu: Be the first to know cih pen a ut uh hi mawk hi, lawmte kiangah a kisialhna ding uh zong hi kha maithei, theisam lo). 6. 'Mi kiangah ciamnuih na gen a, ko kiangah na gen ngei kei' a cih uh ciang bang a cihnopna uh ahi tam..... midang a haza hi diam, a el hi diam, kidempih nuam a hi diam, ahih kei leh aman zong ciamnuih za nuam takpi ahi diam?Tampi omlai inteh. Sun ni lah tum ta, Ngaih tawh lah khawllo...pawl in tam kithei kei mawk e. A theilo pen in hih zah gelh ding thei ing e.
Hau Za CinPhuitong Liim

Mizzima Shut!

BURMA NEWS INTERNATIONAL (BNI)Press Release:For Immediate ReleaseDate: April 17, 2007.Main Office of Mizzima News Group sealed offBurma News International, a network of ten Burmese news organizations, urges Indian authorities to immediately reopen the main office of Mizzima News Group, in Viskaspuri, New Delhi , India , which was sealed off on Monday.Aung Naing, development officer of BNI, said, "It is crucial for democratic country like India to have access to independent news sources like Mizzima".BNI learnt that the office of Mizzima News Group, one of the network members of BNI was sealed off with the reason of running business in residential area.However, Soe Myint, Editor in Chief of Mizzima said there was strong suspicion that the raid was related to Mizzima's coverage on Burma and his role as translator for the 34 Arakan and Karen rebels currently on trial in Kolkata , India , for allegedly supplying weapons to Indian insurgents. The rebels claim to be freedom fighters opposing the Burmese junta's iron-fist regime.The editor of Mizzima News Group Sein Win said, "Mizzima's editorial operations have now been severely hampered. It appealed for international support, even as it sought the understanding of its readers in anticipation of further interruptions in delivering its news products".Mizzima, which was founded in August 1998, is an independent and non-profitable news agency producing independent news and commentary on Burma . It has been reporting consistently about the human rights situation in Burma , including violations against the media and journalists by the Burmese military junta.In covering Burma , Mizzima also covers Southeast Asian and South Asian politics that impact on the military-ruled country. Among other things, it covers and critiques India 's current policy towards Rangoon .For support, write a letter tohri Shivraj Patil,Minister of Home Affairs,Government of India , New DelhiNorth Block, Central Secretariat, New Delhi - 110 001Phone: 23092011, 23092161 Fax: 23093750, 23092763Contact: Aung Naing (BNI development officer)Phone: +66 (0) 89 701 8661BNI is composed of 10 members such asMizzima News GroupKhonumthung News GroupKaladan Press NetworkNarinjara NewsKao Wao News GroupKachin News GroupIndependent Mon News AgencyShan Herald Agency for NewsNetwork Media GroupKantarawaddy Times

Zomi Ka Hi Hi

1. Hoih hi ciin i theih ciang i sep pah leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'
2. Hoihlo hi ciin i pelh pah ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
3. 'By faith' tawh Lai Siangtho sangkah dingin i ki zuih ngetngat ciangin '"ZOMI HI" hong kici hi.' 4. Thuhoih la hoih tawh i kiho ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
5. Anlim mehlim veng leh pam i kikholh, i ki nekpih ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
6. I ngeina te Zomi Nam Ni, Khuado Pawi khawng ah i lah ziahziah ciangin '"ZOMI HI" hong kici hi.'
7. I hih theihna tantan ah nik hoih, puan hoih i hanciam vanvan ciang a khangto nuam '"ZOMI HI" hong kici hi.'
8. I phakna ciangciang ah pilna zongin, nek ding a lim a al zongin, sum leh pai neihsa behlap sawm in i diangkhiat ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
9. Zolai, Zopau i zat ziahziah ciangin '"ZOMI HI" hong kici hi.'
10. Zolia, Zotaang i ngaih ngutngut, i khiatlah ngutngut ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
11. Zozi, Zopasal i neih teitei ciang minam it '"ZOMI HI" hong kici hi.'
12. I omna pawlpi khat ah om a pawl i taitai loh ciang - a gina, a citak '"ZOMI HI" hong kici hi.' 13. Naumin phuah ciang Zomin mah i phuah tangtang ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
14. Gal man Sa man hita leh a hun leh mun lo a kisial nuamlo te '"ZOMI HI" hong kici hi.'
15. Gal hang sa hang te a hihna bang tak vua a kipahtawi ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
16. Eisang piang masa uzaw te 'u' ci a, ei sang piang nunungte 'nau' ci a ki itna kizahtakna tawh i kiho ciauciau, i kisap ciauciau ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
17. Ni ding, gang ding te Ni, Gang i cih ciauciau ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
18. Piteek, puteek te Pi, Pu ciin zahtakna pia in a kilawm a namtui in i hopih ciauciau ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
19. Teek leh mo ki it in, 'Nu', 'Ta' ciin a ki it diamdiam ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
20. Naute pattah in ute i pahtawi ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
21. Nu leh pa thu mang in zahtakna i piak ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
22. Khuasung hoihna ding thu i khual mahmah ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
23. Gamsung sing leh lopa te nuntakna nei mah hi ci-a i it i kep i khoi ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.' 24. Vaphual banga itna, migitna i neih hit hiat pen '"ZOMI HI" hong kici hi.'
25. Hong mudah, hong langpangte i maisak ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
26. Na hoih lohna pulaklak lo a na hoihna sunsun na pulak ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
27. A hoih lam vive in thu na ngaihsut ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
28. Buk teep kawma muitung khau i khek duat duat ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
29. Kial ann vaimim leh Bal, Kawlkai, etc. te pelh a Buhsih bek nek i sawm teitei ciang - lungsim thupi, hangsan, milian vai, mipil ngaihsut ahih manin '"ZOMI HI" hong kici hi.'
30. Mipil gamtat i kisin tohtoh a, milian, mi thupi omdan i sin toh toh ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'
31. A hoih lam manawh a khang, a thupi ding kipan hi hang cih i mangngilh loh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
32. I let, i neih, i hauh ciang zong mite hong thupi simna sanga ei kiliansak lo zaw, kithupisak lo zaw in i om ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
33. Pahtawi ding khat, pahtawi tuak khat a om ciang nasep ding khempeuh nusia a pahtawi a tha i kipiak ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
34. A hoihlo, a ginalo, a sia khat a om ciang minsiat na hoihlo i do ciangin "ZOMI HI" hong kici hi.'
35. A hoihlo bawlpha a ahoih i kep tohtoh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
36. Thudik gen a, a kisap leh zong sihpih ngama kal i suan ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
37. Zuau gen pen namneu leh mi cimawhte kammal hi i cih tinten pen mite hong zahtakna leh hong tung etna bek hilo in "ZOMI HI" hong kici hi.'
38. Zawlthu zahtak tak a i suut diamdiam pen mi gina, minam ci tak hi cih hong kithei bek hilo in "ZOMI HI" hong kici hi.'
39. I Topa Jesu hong hilh thute i theihma pekpek in nuntak hoih ding i kisinsak den pen minam kician i hihna bek hilo in "ZOMI HI" hong kici hi.'
40. Paunak kician tampi nei a tuate mitsuan kawma gamtat hoih i sin tawntung, i hanciam den ciang a thupi bek hilo, min hong zahtak hong tung et bek hilo, "ZOMI HI" hong kici hi.'
41. Zi khat, pasal khat i tulpih lianlian ciangin "ZOMI HI" hong kici hi.'
42. A ngaih hi in a ngaihloh hi ta leh Zolia in deidan neilo a tangval nam kim lengla a do siam pen amah a thupi bek hilo in, minam a thupisak, minam tawisang hi a, zahtak huai in it huai a, "ZOMI HI" hong kici hi.'
43. Vantung thu, leitung thu khen dimdiam in i nuntak siam manin "ZOMI HI" hong kici hi.'
44. Khangno khat mi inn ah anne dingin i paipai loh ciang in "ZOMI HI" hong kici hi.'
45. Numei hi in pasal hita leng eima nasep san ciat ah suangsam hetlo a i sep zawh ziahziah (tavuan zo) ciangin "ZOMI HI" hong kici hi.'
46. Lim lo, nuam lo hita se leh hong deihsakte itna theisiam, zahtak a lim hi, nuam hi i cih siam sese pen "ZOMI HI" hong kici hi.'
47. Naupang limtaka pantah a piteek puteek itna tawh i khoi siam pen ei leh ei a ki pahtawi bek hilo in minam thupi ihihna a kilatna hi a, tuate hang mah in "ZOMI HI" hong kici hi.'
48. Khualzin gamvak na khat peuh ah zin i tun ciangin inntekte ading nawngkai khak ding kidawm siamtak a i gamtat ciangin "ZOMI HI" hong kici hi.'
49. Sih leh nat pen thuak ngeina, tang bang dam ding sial bang lianpen cih i theih cian mahmah manin "ZOMI HI" hong kici hi.'
50. Gal leh sa pen i do ngeina, i nuntakna ding, i suahtakna ding ci-a khutsam, khesam, lusam laulo a i do kankan pen tu ni tan i thupina bek hilo in "ZOMI HI" hong kici hi.'
51. Na hoih sep khawlsan lo a ei minam sung bek hilo minam dang lakah zong a kilawm a i gamtat siam mahmah pen "ZOMI HI" hong kici hi.'
52. Thulian, thu gina, khantoh vai i ngaihsut ngiitngeet pen "ZOMI HI" hong kici hi.'
53. 'Vasa tui lai in vasa vai ken' cih mah bangin mikhat siatsak khak ding i kidop mahmah pen minam khangto i hihna hi a, "ZOMI HI" hong kici hi.'
54. Lai Siangtho sim in thu i nget ciang (mimal nuntakna khangto bek hilo in mite in i gamtat hoihna mu uh ahih manin hong zahtak uh a), "ZOMI HI" hong kici hi.'
55. I biakna zahtak in citak in i nuntakpih ciang (mi gina i hih na mite in hong thei bek hi lo in Pasian thupha kisang a), "ZOMI HI" hong kici hi.'
56. Pasian thu tangko in Gospel i pai ziahziah ciang "ZOMI HI" hong kici hi.' 5
7. Khangno khat in pilna gina takin a zon ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
58. Khangno hun a khantawn nek ding a kaikhawm hong kimuh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.' 59. Nungak tangval siangtho taka kiheel, kikhawl, holim a kimuh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.' 60. Nu thumang pa thumang a nahlawhpek cih Zomi paunak a zak uh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
61. Duh omna leh ngaih omna ci in it leh ngaih a kiveh tantan ciang (itna a thupisak Zomi hi cih hong thei bek hilo in, nuntakna a thupisim mite hi ciin hong kiciamteh a), "ZOMI HI" hong kici hi.'
62. Sakhi in a tatna ding kuamkua khual cih bangin pil tak a i gamtat hialhial ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
63. Sumgum zong dinga innlum pan i zin khiat a, hauhna minthanna leh liatna tawh nu leh pa kiang i tun kik ciang (tanu tapa muanhuai bek hilo in) "ZOMI HI" hong kici hi.'
64. Namdang tawh kitaitehna ah gualzo in i minthan vangvang ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
65. Lungkia lo in maban thupi zaw i delh vanvan ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
66. 'Ciampeel buang lo e' ciin i kamciam i tangtut ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
67. Thu leh la a kin, nek leh dawn a limci a ne, silh leh teen a siangtho a zang "ZOMI HI" hong kici hi.'
68. Kumpi ulian zong sem thei, mite innteng zong sem thei - (koi koi ah omta leh, bang na bang vai sem ta leh minam itna a mangsaklo), lian ta leh kithupisak tuam lo, lianta kei leh kineu koih tuanlo "ZOMI HI" hong kici hi.'
69. A lian sim loh a hanciam lo "ZOMI HI" hong kici hi.'
70. Zum nasemte kamsawl tangzang (peon) tawh a teek sawmlo "ZOMI HI" hong kici hi.'
71. Officer lo peuhmah tawh a pension sawmlo "ZOMI HI" hong kici hi.'
72. Mikang, mivom, misan, te tawh akikhawl kim thei "ZOMI HI" hong kici hi.'
73. Mikang, mivom, misan tawh kikhawl ta leh a minam a itna a kiam tuanlo "ZOMI HI" hong kici hi.'
74. Mikang hita leh mudah tuanlo, mivom hi taleh zahtak tuanlo, misan hi ta leh neu-et tuanlo a 'akibang hi hang' ci-a a nuntak ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'
75. Thungen in nakpi a laisimte "ZOMI HI" hong kici hi.'
76. Nop ni, dah ni a kap thei "ZOMI HI" hong kici hi.
77. Nuntak sung teng ki it a, sihni ciang zong ki itna a bei tuanlo '"ZOMI HI" hong kici hi.'
78. Hong kimu ta leh hong kimu kei ta leh muanhuai taka nungta '"ZOMI HI" hong kici hi.'
79. Gal mai sa mai ah a kitaisanlo '"ZOMI HI" hong kici hi.'
80. Lawm te hutna in a si ngam '"ZOMI HI" hong kici hi.'
81. Zawngta leng hauta leng Pasian phatna la a sasa '"ZOMI HI" hong kici hi.'
(82- 89zon tawm kul lai in teh)
90. Kaihseng (slipper, banat, phanat, chappal) a langkhat sia khin, a langkhat ding, a kituah pih ding a om khak leh ciin na Pi in zuaktung peuh, khuamkawm peuh ah a siat, a kep tinten leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'

91. Mi khempeuh tawh na ki thutuah sawm ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'

92. Na tenna gam ah moto lampi kiziik lo ahih manin vanpua dingin ganno na khawi kei a, nang mahmah in bawm tawh na puak kaihkaih ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'

93. Van lah puak sawm lo, na lah sem nuam lo, kampi leh huihtha bek tawh nekzong a mi khem theih peuh khem a na vial vakvak ciang Kawl leh Vai a suah sawm '"ZOMI HI" hong kici hi.'

94. 'Zomi hi hang' cih pah sangin 'kei Zomi sungah a tuate hi ing' na cih teitei, na cih kherkher ciangin nampi lungsim a nei baan nai hetlo, muhna a toi mahmah, namneu lungsim (or namtom lungsim) a pua kip tinten, a kineuseek, a pil nailo '"ZOMI HI" hong kici hi.'

95. Themkhat khua mu ciaiciai leh ami pih asa pihte hai sa, mawl sa, kihhuai sa-a namdang zia leh gamtat thupi sim-a a minam sung pan a kidaang koih nuam pah leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'

96. Themkhat sum leh pai mu in, u lian khat suak in, pilna khat ngah leh biakinn sung na tawm ah van daak nuam pah, ukpi sem nuam pah, vaihawm nuam pah, thu kidong leh ut pah leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'

97. Themkhat ama hihna, a hoih lohna khat ahoih kik theihna dingin kigen kha leh tangtel sihtan banga kitom nuam pah, 'kua a hia kei hong simmawh sawm' ci-a a kipei pah nuam leh a khuamu nailo, gensiat a thuak siam nailo, muhdah a thuak siam nailo, namtom lungsim nei '"ZOMI HI" hong kici hi.'

98. Zolai sang kawllai lotngah zaw leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'

99. Zolai sangin English tawh laikhak gelh siam zaw leh '"ZOMI HI" hong kici hi.'

100. Zomi gelh laibu sim siamlo in, English tawh kigelh laibu sim thei bek leeng a khangto, educated, a pil, a siam, '"ZOMI HI" hong kici hi.'

101. Zomi khansakna dingin Zomi a zang nuamlo (om lai) '"ZOMI HI" hong kici hi.'

102. A thu a Zomi, a taka ....... (a kici omlai) '"ZOMI HI" hong kici hi.'
103. Mihau ciin i theih te 'sum neilo' ahih citciat ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

104. Innkuan sung pan khasum saang khat om leh inkuanpih, meltheih, u le nau bek thamlo veng le pam, pawlpi leh minam in zong i sawk liailiai ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

105. Kiniam koih hilo in i kiniamkhiat ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

106. Thunget hahkat in biakna thupi sim in Pasian i haipih ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

107. Minam sungah i theih ngei hi in i theih ngei loh hi ta leh amin i zak pan i ngaihnat mahmah pah leh tuun sung khat piang, sisan kibang, laigui kizom hi ciin ki ciamteh a, mi in zong hong muh uh ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

108. Thatang nasep hi in lungsim nasep hi ta leh sep ngap loh neilo, lauh neilo in dian pahpah ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

109. Inn nasep khempeuh numei sep ding hi ciin a zi buaita leh naukap na tawm khem masa lo a kong mailam zuana a vakkhia hiauhiau papi a om ciang "ZOMI HI" hong kici hi.'

110. Naupang thu leh numei thu ciin thudik thumaan gen ta leh thatang hat thu leh zawhthawh thu tawh a kipampaih sak teitei ciang a kipasal sak "ZOMI HI" hong kici hi.'

111. Zinsuk zintohna, vaksuk vaktohna pan a kimang thei ding thu hiam, van hiam, ngaihsutna khat hiam a ciah pih den te "ZOMI HI" hong kici hi.'

112. A meet bek en lo a thudik thumaan a gum te "ZOMI HI" hong kici hi.'

113. Patau ta leh hangsan taka a hak teetaa te "ZOMI HI" hong kici hi.'

114. Patauhna khat a om ciang akpi banga a mi a sate thu thei a tei khat in a huai ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.'

115. Kawl ah om ta leh a Ni ngaiin a veh vangvang ciang '"ZOMI HI" hong kici hi.' (Itna ki thupi sak cihna hi).

116. Nop ni dah ni a kinusia ngeilo te '"ZOMI HI" hong kici hi.'



from HZC, Phiotongliim

Thukizak loh dan bel

US ah thupiang neucik khat hi ta leh, thu lian hita leh leitung hong zeel pahpah hi. Zogam ah thupiang lian ta leh neu ta leh koimah tan tunglo, kua mah in hong theihpih lo hi. Midangte kha, mi dangte nuntakna a manpha diak bangin kidawk thei hi. Thu puakkhiat dan a siam man uh hi (media power). Irag ah mi tampi si, ahi zongin US ah misi zah in kithuakpih lo tawh kibang hi. Ahang pen media te in mipi lungsim thei takin thu hong tangko uh hi. US a thupi na tua hi. US ah mi tua zah a sih ni in India ah zong kumpi nasem mi lian 17 bang si hiven, ahi zongin kiza kha vetlo hi. Zogam ah e? Kua in hong phawkpih hiam?Hau Za CinPhuitong Liim

Mizogam ka zin kik ciangin

Dr.Cinpu,Hih nong laigelh tawh a kisai lian lo khatin 1983 kuma Lamka pan Mizogamah gospel ka paina thu "Lungdamna Aw" (Oct.-Nov.1983) editorial a ka gelh ka muh kik ciangin kei zong ka lung hong leeng pian ahih ciangin hong gelh ing. Na tampi kikheel khin ta."Mizogam eimi kim khat in a sapna uh bangin Sept.14 pan Oct.5,1983 sung Sia G.K.Nang, Pastor Lang Gin, Upa H.K. Tawtak leh Upa Thawng Kap va zin uh hi. Guite Khawk Numei Khoppi Sept.16-18, sung Tuimui khua-ah zang kawmin tua panin Mizogam paisuak uh hi."Hnahlan, Vapar, Ngur, Champhai, Murlen, Vaikhawtlang, Hiangmun a phak khit uh ciangin Oct.5,1983 ni-in cidamin Lamka tung kik uh hi. Hnahlan khua pen khua lian khat hi a, inn 300 val omin, Administrative Officer (AO) omna hi. Eimi inn 50 val om hi. Eimite Presbyterian leh Roman Catholic-in kikhen a, Biakinn nei tuak uh hi. Presbyterian a omte in Lusei pau zangin, Lai Siangtho leh labu zong amau aa zang hi. Vapar khua-ah inn 40 phial omin, eimi bek omna khua hi. Presbyterian leh United Penticostal Church ah kikhen uh a, Biakinn zong neituak uh hi. Lai Siangtho leh Labu Lusei aa mah zangin kikhopna sungah Lusei pau mah zang uh hi. Ngur khua-ah inn 120 lakah eimi 50 val om a, Presbyterian Pawlpi sungah omin Biakinn zong a tuamin nei uh hi. Murlen khua-ah inn 30 val lakah eimi inn 10 val om a, Presbyterian mahah om khawm uh hi. Vapar khua-ah inn nih leh Ngur khua-ah inn 6, mimal gawm 30 in CBA zom uh hi. Tu-in Mizogam khua thumah CBA Pawlpi om ta hi. "Siate om sungin Ngur khua-ah nithum sung kikhopna nei uh a, mi 7 in tuiphumna ngah hi. Tuate lakah Upa Vial Khai' nu Pi Dim Khaw Zen kum 80 mi in zong tuiphumna ngah hi. "Tuiphumna mun ka tun' zawh kei leh zong hong pua un' ci napi-in Pasian in thaguanin ama khe tawh tung zo a, let zong kul loin inn tungkik zo hi. 1984 February kha ciangin Vapar khua-ah Khoppi neih kik dingin vaihawm uh hi."Murlen khua pen Editorpa pian'na khua hi a, Mizogam eimi omna khua-ah Pasian thu a tun' masakna khua khat ahi hi. 1942-1967 Silver Jubilee Pawi January 20-23, 1967 sungin zang uh a, phawk tawntungna mual zong phut uh hi. Tua mual suang a va muh uh cianign Sia G.K.Nang in Pasian kiangah lungdam kohna nei hi. Hih khua pana piang tu-in B.D. zo 4 om a, pastor sem 6 om zo hi. Hih khua pana tai Manipur lam zuante hi taleh Kawl gam lam zuante hi taleh Pasian in a khuavak a tangsak dingin zang hi ci-in kiphawk hi. Tua mual suang tungah hih bangin kigelh hi."1942-1967 PRESBYTERIAN CHURCH SILVER JUBILEE MURLEN C.C." Lawmna Lawi 1 Sial 1Bawng 1Keel 1Vok 1Ui 1Ar 1Lawm ni 20-23, Jan.1967."Hih Pawi bawlna-in gan namkim khat ciat kigo cihna hi. Tu-in hih munah mi a teen' not loh hangin a pai peuhmah in hah zel ahih manin tudongin muh theih dingin siang lai hi." Hiangmun khua pen eimi bek omna hi a, Presbyterian, Evangelical Convention Church leh CBA pawlpi om hi. CBA Pawlpi pen tukum a om pan ahih manin amau sim loh biakinn nei vive hi. Thugen lasakna ei pau mah zang lai uh hi. CBA a kipat tungin mi 40 hi a, tu-in 60 pha ta uh ahih manin lungdam huai hi. Pasian in a tangzai zaw-a nasem dingin hong deih hi ci-in kimu ahih manin thungetna-ah Miozgam ei mite phawk ciat ni."Tu-in Mizogam Pawlpite ZBC kici a, Pawlpi 17 pha ta hi. December, 2007 ciangin Silver Jubilee zang ding uh hi. Hun luite sutna hi e.
GKNang USA

Lungzuang lua

"Heina khatlo a mual in hal,Na vang mu bang hong ngai siing e maw, Samgi bang i kikhen zong,I heina peuh ah lailung kingilh kei ni...."cih la khawng ka lungsim ah hong suak zuaizuai. Zan ni, nitak ann ne dinga ka cycle tawh NTU campus sung pan a phaitam lam (back yard) lampi dung teng ka tai pheiphei ciangin lamdung ah singteh keu na kia ziahzuah in, ka khuadak toh leh lamgei singkung (Mantawi kung tawh kibang khawng hi) te a teh na kolh khin in, a ziik meeng neu cik cik hong sel singsiang khawng Khataang tawh ka mu khawm a, ka lung hong leeng sak mahmah hi. Ka lungsim in ka khua uh ka phawk a, ka mitkha in ka khua nawl vua 'Venglui' suk leh to ah Kuangkuah paak leh Phuitong gah min bawm vasa te vaai a Buangnai Sailing tawh thuk kuah dim a sailingtang kuah a ling kawm, dai lak ah ka vak thelthel laite ka phawk a, ka khenuai lingin hong sut zeuhzeuh hunte ka mu kik hi. Aw! khua khaal hong tung hi ta veh e. Nisa hongtung hi ta veh e. 'Venglui' pen Murlen Khua lui hi a, Mizogam buai ciang Zomite tenna veng teng India galkap te in haltum khin ahih cianga mi khempeuh kitai zaak gawp hi. Pawlkhat Manipur ah, pawlkhat Shillong ah, pawlkhat Kawl lam ah... sial-ek den keek bangin kikhen uh hi. Tua khua lui ah tu in singkung lopa po ta a, gamsung suakta in vasa zusa te in tenna mun in neita uh hi. 1968 a kinusia pen 1979 ciang pawlkhat ciah kik uh a, ahih zongin vengpi lam ah teeng nawnlo in venglui lam ah a teeng uh hi. 1991 a hong zin kik ciangin ka pa Thang Nang (f/o Dr. S. Neng Ngaih Lian) in a pianna khua uh, a khanna khua uh a muh ciang a lungleng sam hi inteh:(a). Sianmang biakna laikuang umna, Gamlo bang tul zo ta e. (b). A kot kawl a huangdawn tulta, gam Khuva'n tau na'n nei e. ciin la phuak hi. A Biakinn munte vuah singkung na po a, vasa te in tuanna ding in na zangta uh cih hong phawksak hi. Tua bang lak ah ko Nu leh Pa te lunglen zong theihpih lo in naupang vasa vaiin zing tho peuh leeng ka diangkhia uh a, nitak sangkah tawp peuh leh ka tung phei uh hi. Ni sa a, gam keu in, singteh sikkha leng keulua ahih manin ging guapguap a, vasa in hong mu pahpah a, gamla pipi pan i gin za in vasa mat hak mahmah hi. Ahi zongin singsang dawna Thokolong leh Tawlawk tau ngakngak te in lungleng sak mahmah a, nisa zong nilimsak tuam hiam cih dingin bilkha ah luai den hi. A lunglen huai dan. Kuangkuah paak san dawna pakzu dawn vasa te zong Muksanva leh Baibek, .... te in nuamsa uh a, leitung a nop mahmah laitak hi. Khuapi huih niin leh moto gingte in a buaisak lohna mun gamdawn ah Nature - sing leh mau, gamsa te kituak diamdiam a tenna khopna gam nuam ah na khempeuh siangtho in nuam a, luitui luang khempeuh suangso lo in kidawn khin thei hi. Bangzah in hih banga nunnop iplah huai, khiatlah huai hita zen hiam!!Gam keu ahih manin lo tul ah meh gah - samphok, manta, zasan cihte a khal gah zong keu giapguapa, beli teh meeng kik nangawn hingzolo in kiil thelthal hi. Ahi zongin a limna kiam tuan lo a, tawmcik hing lai peuh leh kimeh thei hi. Lo ah a piang mehteh mehgahte saiibawk gawpta ahih manin gamsungah - Singthupiteh, Tumngek, Khaunai teh, naatngek, ciingngek cih te leh a tuamtuam, kizong a, lo ah i ciin tawmte sangin ciil zaw, limzaw, vitamin tamzaw (thei lian sam kei ing hih pen, upmawh dan hi), siangtho sitset, pollution in a nitsak vetlo, thoza aki kaap vetlo, chemical leh lei hoihza a kibuak vetlo te i nek bel... i zing thawh zong ki siangpah veva hi. Nuam tei ei guai........ .Ciingngek kheh mahmah khut lingin hong sun nuam lua. Tumngek kheh mahmah nitum baih, a kung lianlua, keenkiil, luisung ah om ahih manin a mu ding zong hamsa. Banlakaai bel deih zahzah om, kimeh nuam mello hi mai, a lawk tuung a ngek lai bek kipua nuam, tua zong a ngek kikheh lai... i paih teng zong Khuapi ah zuak leeng taihinn kiciang zo ding hi ven! Anzo teh zong khuakhal luata ahih manin gahta a, a teh om nawnlo in a gah min vom kilkel bek kimu ta hi. Singthupiteh zong lah ni 7 halta bang bek in meeng kik a, tua zong ameengsa ah kumkhat sungin meeng kik lo ahih manin akizong nailo na gam zon kisam hi. Aicil leh aisa sawk khawng, Be-ai thang siah leh vagiah ngaih cih khawng a nop laitak hi a, vasa te zong a tui hun naita ahih manin Buah vasa bang a giak ding ciangin a nu leh a pa nitak Sakhi ni a suak ciang kidawng in 'kawngkawi, kawngkawi... ...' ciin khuang ngeungeu uh a, lungzuan huai teii ei.......... ..Tawlawk Khuakhal ni tum awii zong lah a awih siam diak hiam cih ding bangin hun dangn sangin kitelzaw a, a ging ngaihzaw tawh kibang hi. A taktak in a kibang hi a, tuk leh khal leh phalbi ta leh ahi zongin hih khuakhal hun sungin mipi in nasep kinlo in meh zong leh thangsiah a gamsung vak mawkmawk kihi zaw ahih manin vasa haam kilim zaak diak hi. Vagiah ngai a eibek gamsungah thau tawh i kuan ciang zong i sak i khangah vasa leeng ging diahdiah leh a giak ding vasa kisam ziahziah te in lungsim nuamsak a, leitung DAM MAN OM mahmah hi. Nature lover, leitung sing leh suang leh a sunga omte a ngaina, a it, a lunglut te adingin hun hoih leh a nuampen pen hun hi a, a lunglen huai penpen hun hi. Ni tum kuan to kap hihiai, san ciciai, Sakhi ni a suaktak ciangin khua kiim a sakhi hawk ging bua bua te, muvanlai nupa vantung lam zuan a kimvial a lengto to te, vasa giak ding sak leh khang zuana leng ziahziah te, nupi papi meh zonga kuan khuanawl lampi pan hong ciah laih laih te, mikhual meltheih kiang hawh ding hong zin tung leih leih te leh nitak ann ding huanna meikhu inntung pan-a zam khia liatliat te in leitung hoihna kilawmsak a, Topa bawlsa leitung nuamsak in, a sunga teng mihing te leitung gimna nuntak tawldam sak hi. Ahi zongin it leh ngaih a taan, a khuangai te adingin bel leitung a haksat penpen hun, sihna mualliam sate ngai a kahna hun hi a, dahna khitui tawh kidim hun ahi hi. Lengtong Pauno in -TUK, PHALBI, KHUAKHAL hun kihei ta leh, Kong sialna meii bang theng lo.....a cih mah bangin it leh ngaih a om nawnlo ngai thei te adingin lunglenna a tuam hi kik hi. Hih singteh hong meeng kik hun laitak pen tui kang laitak ahih manin tui omna mun peuhmah gamsa in zong tui dawnna dingin zang uh a, mihing bek hilo gamsa in zong tua bang tui omna munte sa matna mun in nei uh hi. Singteh tawh gu deen in ngasa kiman a, tui tawm a hih manin ngasa lu vai pah in tam kiman thei hi. Kei zong kumlui masa lam 2004 in huansak nungakte honkhat tawh ka kuan mah uh leh kei ngasa omna a theilo pen hong teelsak uh a, 'ka mit tawh ngasa tamna pen' ka teel mah leh ka kuan lam uh sang ka ciah lam uh ka gil uh va zaw napi inn ah hong ngakte bel a kilamet uh sang a gil uh kialkikzaw dan hi. A maikal ciang huankhang lam nungakte pawl kuan leuleu uh a, ka zui nawn kei hi, Galilee tuisunga Peter ngeen pai mahmah bang leuleu uh hi. Bang bang hi leh tu hun khuakhal hun pen khua hun a nop toh laitak, khuavot pan khualum a kipat laitak, nasep ding a tawm laitak, awllen lai (nasep awl a vak thaap hun), it leh ngaih kiang zin hun, hun awng, hun nuam khat ahih manin, nu leh pa in zong tate nasep ding a seh sak ngakngak loh hun hi. Zomi te nuntakna (Zogam ah) a nop lai penpen hun hi. Tua manin lungleng sak a, khuakhal in nunlui hong phawksak hi. It leh ngaih lawm leh gual tawh cik ciang dawn bang tuah kik ni a om diam? Kimu lo dinga i kizin san, i kinusiat ciang cik ciang kimu kik ding cih kigen theilo hi. Kimu kik ding maw, kimu nawnlo ding cih zong kigen theilo hi. Ankuang um khawm kik ding maw kik nawnlo ding ki thei ban lo hi. Ahi zongin i nuntakna eite hong bawlpa Topa Pasian khut ah om a, innlum nu leh pa kiang, it leh ngaihte kiang i tun kik mateng hong kem in hong lungdamkhawm sak kik ding hi. Kei zuanna dinga tang khuakhalHeina peuh lenmui kai zilzial Huihkhi hong laang ngaih gim hong nam,Taang kei sinlai hong kuai ngaihno, Thelnah leng in zaideih awi e.Khuakhal huih hong nung in, sim lam pan huihpi in hong nawt a, intung innuai a nawk gawp hi. Meipi mei vom hong puak tung mateng khuakhal huih in hong nawk dinga, vantungah meivom, khua tungsan hong tun ciangin bel guahtui luangin singkung keute hong selsak kik dinga, leitung hoihna hing dipdepin no suah kik dinga, i lungsim thaksuak in, i nuntakna nosuak kik dinga, Hermon mual a kia zing daitui te bangin a kang nawnlo lungdamna cik tui i sungah luang ta ding hi. Khua khal la: THEISIAM VE NGAIH - Tg. Pauno (Lengtong Pauno), Lengtong No. 3. Kei zuanna dinga tang khuakhal Heina peuh lenmui kai zilzial Huihkhi hong laang ngaih gim hong nam,Taang kei sinlai hong kuai ngaihno, Thelnah leng in zaideih awi e.Sakkik:Khawlkhawm ve ni theibang sen a tanglungtupLiapal ngaihno, Lungsit kei aw, tomkal melmuh Vang ngaih simthu leel dih niMabang kong pat ding sinlai gu bang hong zen lua eTheisiam ve maw ngaih aw. Sawlkha taang nuai ah khattang lungzuan Zaideih naubang awiawi zong, Tang ka zaila'n lungzuan kei taNaubang kah heh hong nem zolo, mawtaw?Mawtaw, lungzuan khuakhal lenmui kai. Laitual lenna lungtup lia neemAngkawi ding tembang kong deih awKhuatuah dih ve lungzuan na eKei zuan hong nem dih aw ngaih awNang lo kei zuan nem zo omlo!(Solkha taang Pahtang dawn pan thangzam luangsai tawh hih la na sa ngeungeu mah dih ve)Khuakhal lungzuan sialkhawm diamdiam ni,
Hau Za CinPhuitong Liim

Blog Neipa Tangthu Tomkim

Ka pa Dalzazi (Diary) pan in -
1. Kum 1918 in Thalmual pan ka pupi uh Hong Cin in Tuisiing Khua (tu in Vapar khua), Mizogam na satto hi.
2. Tuisiing khua (Vapar) leh Murlen khua ah 1934 kum in Hausa khat nuai ah na kigawm a, Tuisiing khuate Murlen ah kisuanto uh hi. [Murlen pen Hnahlan Hausapa in a tapa Pu Saithuam, a zi Pi Ngai Kang a inntuanna in kum 1933 in na sat uh hi].
3. 1954 (?) pawlin Hausapa si, tua hun in Mizogam ah hausa thuneihna kibeisak a, District council in vaihawm hi.
4. 1966 in Mizogam buaina kipan a, tua ciangin khua khempeuh galkap omna khua ah kisuan in, khualuite ki haltum hi. Village Grouping kici hi.
5. Tua sung Murlen pen Hnahlan ah kigawmto hi.
6. Buai a ven deuh, MNF leh INDIA in 'kikapna a khawlsak' (cease fire) ciangin, 1977 pawlin innkuan 12 in Murlen ah ciahkik uh hi.
7. 1986 ciang India kumpi leh MNF in kilemna bawl in, 1987 ciangin Mizogam hong piang hi.
8. Tua zawh mi tampi khualui ah hong ciahkik hi. Tu hun tanin zong hong kik omlai.
9. Khua a gawm uh ciang a taisan tampi om - pawlkhat kawllam ah, pawlkhat meitei gam ah, pawlkhat nitumna lam ah, etc. Ka ni te Kawlgam ah tai a, Ko Meitei gamah tai ka hih man un, tu tan ka ni Tahan ah om lai a, ko Meitei gam pan Khualui ah ka ciah kik uh hi.
10. Khua khat ah om khawm sa pen gambuai hangin kimu ban nawnlo in, gamlapi in hong halta hi. Leitung..... .....Tua manin Murlen khua Hnahlan ah gawmkhop uh ciang khua kihal a, Buh, vaimim, taang, inn, etc. gan, ui leh kel, vawk, ak.......... .. bangci om hiam kithei nawnlo hi. Kum 10 a omloh sungin khua na gambu khinta hi dan hi.
Murlen pen nidangin Veng nih kisuah a, hausapa veng ah luseipau zangte, Tuisiing veng ah Zomi te a teng hi. Murlen Tuisiing veng a omna khawng zong Hausanu Pi Ngai Kang deihsakna hang mah hih tuak hi. Ama hang mah in Zomi tein Gospel thu Jesu thu kithei in, makai masa pawlkhatte tua gah hong nosuah ahi hi. (Thu kicing zaw sia Rev. GK Nang, USA in thei ding hi. A u, tu laitak a Kawlpi ah om pen Murlen ah Christian suak masa pente lakah khat hi. Pi Ngai Kang mapatpih mah hih tuak). Murlen pen Pasian nasem 30 val a pian khiatna khua hi. Inn tawm cik ahih hang Mizogam ah khua lamdangin a kigen hi.
Bethlehem of Mizogam i ci thei diam. Ka theih te min hong gualsuk mawkmak leng, ka theihloh om hi - 1. (L) Rev. Khup Za Go, Delhi
2. Rev. Dr. GK Nang, Fuller Theological College, USA
3. Rev. Dr. JM Ngul Khan Pau, Gen. Secy, CBCNEI, Guwahati (www. cbcnei.com)
4. Dr. Rev. Enn Za Sian, ES, CBA, Lamka
5. Rev Dr. Khen Za Sian, Kawlpi
6. Rev. S. Neng Za Khup, NECTAR Director, Shillong
7. Rev. Chhunglawma, Aizawl
8. Rev. Zathanga, Kolosib
9. Rev. Thanzual a, Aizawl
10. Rev. Lalchungnunga, Kawlpi (?)
11. Rev. Suan Khan Thang, Aizawl
12. Sianu Awi Ngaih Lun, Champhai (tu laitak Kolkatta)
13. Rev. Lang Gin, Lanva
14. Mi masate leh mizogam pua ah a omte min a thei lo hi ing. Sia Khen in Kawllam a omte min hong huh henla, Sia GK Nang in mi masa te min hong huh leh hong kimzaw deuh in um ing. Lungdam.
Hau Za CinPhuitong Liim