Around Da world Handphone khempeuh ah SMS na puak nop leh
Posted by: "Potter Harry" hatpau@gmail.com
Tue Mar 17, 2009 6:44 am (PDT)
Hi
zomi u leh nau akua mah ciat a ding it news khat ong hawm nuam ing.
leitung muntuam tuam a handphone te sung ah message a tom no (SMS)
free na khak nop leh
sum internet tung pan in free tawh ki khak thei ding hi na lunglut leh
a nuai a webaddress na mek inla na tel loh te ka email ah ong dong
thei ding
http://www.gizmosms .com/
hatpau
Murlen khua in 4-5 March 2010 in Platinum Jubilee zang hi.Platinum Jubilee Magazine bawl uh hi. A omna pen- Champhai District, Mizoram,India Latitude : N 23º 32' 42" to 23º 41' 36" Longitude : E 92º 13' 12" to 92º 27' 24" Altitude : 400 mts to 1897 mts Area : 100 Sq.km Rainfall : 2100 to 2500 mm
Thursday, November 4, 2010
Zomi leh Worldview
Posted by: "tungg thang" tunggthang06@yahoo.com tunggthang06
Sun Mar 15, 2009 7:30 pm (PDT)
Zomi leh Worldview
Hih tawh kisai in a beisa hun sawt pek a kipan ka lungkim
zawh loh thu khat ahihi. Mi pawl khat in Zomi ci in a gen ciangin a tawmzaw bek
en ahih manin a muhna uh maan thei mahmah lo hi. Zomi ci in i gen ciangin (as a
whole) zomi vekpi a huam dingin a kigen ahih manin mi khat bek thu tawh
kigenteh thei lo hi. Zomite i cih ciangin a tawm pen in 51 % a huam dingin i
gen zawh kei leh i thu gen pen maan zo nailo ding hi. Zomite ci pong in 49% bek
a huam in i gen leh zong a maan zo nailo thu khat hong suak hi.
Zomi aw Na Worldview
Laih Hunta
A beisa kum nih lai in article ka gelh Zonet ah ka suaksak
a, “Zomite hailua sa ing, Zomi ka hi” cih laphuak siam
Lengtong Pauno’ la ka quote leh pawl khat in ke’n Zomite pil sa ing, hong ci
ziau khat om hi. A ma worldview ka etsak teh amah bek a na ki-en ahih lam ka mu
a, Zomi 51% te en in a gen ahih loh lam ka mu hi. Tua hi in tua bang muhna pen
thu a hel ngam huai ka sa kei hi. Ei bek ki-en ni ci lehang zong pil khin kisa
kha mah ding hihang. Tua pen 1% zong hizo lo hi. Ei bek ki-en loding hi hang.
Zomi 10% bek a huam in i etleh zong maan zo nailo lai hi. Zomi mipil 51% gen kei ni, mipil a mimal in
51 zong a ngah ham lai phial ding hi pan lai zen hi. Zomite mipil 51% a om
ciangin Zomite mipil ci in hang takin kigen khia ngam ta ding hi. Tua hi in
Zomi aw na worldview laih hun mahmah ta hi. Na leitung mit bek hak kei inla, na
kha mit zong hak in en ta in. Tua hi leh na mu siam
ta ding hi. Na mitte hong ngawh inla khua dak pha dih in. Na ngaihsut dan maan zo
nailo hi. Zomite cih na gen ciangin Zomibup 100% a huam ciangin Zomite na cih
thu pen kicing zo pan ding hi.
Secular Worldview vs.
Theological Worldview
Thu um mi khat leh Thu umlo mi khat ii muhna kibang thei
ngeilo ding hi. Kilamdang den ding hi. Tua mah bangin Secular graduate leh
Theological graduate te ii muhna zong hong kilamdang ding hi. Tua hi in PhD
ngah tektek ahih hangin zong a kahna University
in sai lai ding hi. Secular education in Finite world sunga Natural thute a sin
ahi a, Theological education in Infinite God ii Supernatural thute a sin
ahihi. Secular thu ah pen supernatural
cih bang om theilo in, theological thu bekah tua thu a kisang ahihi. Banghang
hiam cihleh secular i cih ah a omsa thu a kikan khia, mu khia hi in,
Theological i cih ah a kisel cip thusimte nangawn a kiphuang khia ahihi. Tua
ahih manin hih tegel ii muhna leh ngaihsutna pen hong kibang thei khin khollo
kha ding hi. Secular thu ah muhna
tungtawn in a kiding hi a, Theology ah pen upna tungtawn in a kiding ahihi.
Secular thu ah na upna bek na gen leh hong haivai mahmah ding hi.
Tua hi in hih secular view leh Theological view pen kidosak
lozaw in ton khawmsak thei h nading lampi zong lehang a bucing muhna kinei thei
dinga tua ciangin i thupen hong hoih suah mahmah tading hi. Zomi sungah kilang
dona lamsang phiat sawm in kalsuan khop theih ding lampi geel lehang khantohna
hong nasia to mahmah ding ahihi. Tua ciangin “kei” cih pen hong kiam tading hi,
kei secular/theological cih tepawl. Mi pawl khat in a muhna tungtawn bek in
nungta a, mi pawl khat ahih leh amuh nailoh tungah mukhol in ding uh hi.
Mitkhua mulo mipil Helen Keller in, “Mittaw a vision neihna
sangin mit khua mu a vision neihlohna in dah huai zaw hi” ci hi. A mah pen khua
mu lo ahih hangin vision a nei mi khat ahihi.
US, US, US..
Leitungah gam hau pen en lehang USA
hi in mi tampi US
tun ding lunggulh in sidek mangdek in om uh hi. A ut huai mawhlo gam khat himah
hi. A hi zong in hunte hong kilaih toto in a beisa hun a mipil, misiam, leh
mihau te bek a tunna gam pen tu ni in Zomite bangmah theilo nangawn tungta hi.
Hun pen kihei hei in, kilaih mahmah ta hi. Ni dang tawh kibang nawnlo hi. Nang ni dang bang na sa lai mah hiam?
Tu ni dongin US
thupitsak luatna Zomi sungah omlai hi. US
te a pilpen, a haupen, a siampen den dingin pawl khat in ngaihsun uh hi. Tua hi
a Zogam pan in tua bang a pil, leh hau, a siam a piangzo lodingin ngaihsun uh a
Zogam Zomite neu et lai mahmah uh hi. Hih bang muhzia pen tu ma kum 100 hun lai
a muhzia hi in tu hun adingin hong maan khin nawnlo hi. Tua hi in Zomi aw na
muhzia laih hun mahmah ta hi. Na muh zia pen tu hun tawh kituak nawnlo hi. Hih
pen Martin Luther King Jr in “I have a dream” a cih tawh kituak hetlo hi. Ama
dream pen tu in US
President Obama tungah kimu thei in kilangh mahmah ta hi.
Zomi tampi in a ngaihsutna ah US tung leh a hau pah ding, a
pil pah ding in kilamen uh hi. Tua bang na hi peuhmah lo hi. Zogam ah om in a
hau zong om lel hi. Malay ah om in a hau zong om hi. Hauhna i cihte pen a mun
in a sai masa hilo in a mi mahmah
tawh zong a kisai ahihi. Ke’n um ing, Pasian in hong piakna i pianna gam pan in
mihau zong hong piangsak veve thei ding hi. Sehnel gam a niimsak, bawngnawi leh
khuaizu a piangsak Topa in Zogam zong tua bang dingin piangsak lah loding hi.
Amite kisam masa hihang. I upna mahmah a neu lua hi. Pasian i upna zong kisit
pha lehang a cih thamlo hi kha ding in ka um hi. Christian min pua kitam in a
taktak kitawm hi cih kimu hi. Tua manin nungkha in article ka gelh na ah
“Pasian um vs. Pasian thu um” a ci ka hihi. Tua bek tham loh in ei angsung ding
bek kingaihsun lua ahih manin kikhangto theilo hi. Kikhualna cih peuhmah omlo
hi. Pasian nasemte sung ahi zongin, sum bawl mi haute sungah ahi zongin
kikhualna pen tawm mahmah hi.
Kahla Lai Siangtho sungah a gen mah bangin “I gamtatna sate
enkik in, Topa kiangah kihei ni” ci-in a kizawn nuam ihihi. Tua bang i hih kei
leh i nuntakna ah ahi mah kisasa kha thei hi hang. Topa kiangah kihei lehang
Topa in a thak muhna hong guan taktak ding ahihi.
Apicing dingin kitat
Tu laitak Kawlgam dinmun pen a picing dinga a kitat hun
laitak ahihi. Hih galkap khut nuai thuakzo in pilna sin toto in hi lehang
mailam ah a kipicing toto ding ahihi. Mi tampite suahtakna bek ut in hih Pasian
hong koihna Galkap khutnuai panin tai simsim uhhi. Tua bangin a taisim tampi
pen hong picing zolo kha ding uh hi. Tua hi in tu laitak a kawlgam sunga haksa
taka, a om pawl khat pen mailam hun ah hong picing mahmah kha ding uhhi. Temta
pen a hiam nadingin kitat phot hi. Mihingte zong a picin nadingin a kitatteh
baih kisa hetlo hi. Thuak hak mahmah kisa hi. Tua dinmun ah zong tu laitak
Zomite a om ihihi.
Tua ahih manin Christian picing a kisa mahmah gamdang mite
Kawlgam ah kum 10 hong thuakzo ding hiam ci-in na to le uh teh kitel pah ding
hi. Gamdangte kamkhat pau leh a kumpi in hihsak pahpah, a deih uh pia pahpah
ahih manin hih bang haksatna kum 10 aa sim a thuak ding uh baihlo kha ding hi.
Tua ahih manin Kawlgam pen Christian picing ding pattah na khat a Pasian in
hong hicisak phot hi ding in ka ummawh phial hi. Kawlgam sungah hih bang haksatna i thuak pen
ei ut thu, ei’ teel hilo hi, Pasian in hong sehsak khat hi ci-in a telsiamte
leh a laksiamte pen Singlamteh tunga tuang a bang ding ahihi. Tua lo pawl khat
ahih leh Singlamteh pua a bang thapai ding uha, phun den in thuum in tautau
ding uhhi. Zomite i khua muh kum 100
apha ding hipan ahih manin sawtnai hetlo sam hi. Israelte Egypt gam ah kum 400
vaal sal in a om thapai ahihi. Tua khitteh suakta pan uhhi. Egypt gam pen Pasian in Israel mite adingin a
piak gam hilo in haksat huna a buk pakna bek ahihi. Tua mahbangin Zomite zong i
haksat hun in gamdang a pai hi in, Israel mite pianzia tawh kibang pian hi. Ei
Zomite pen kum 100 haksatna thuak nailo a a suakta thei ding ihih man in a
manlang mahmah hong suak kik bilbel ding hi.
Leitung taangthu pen a hunzuia a kual pai (circle) ahi hi.
Tua hi in hih bang a Israelte suahtak bang mah in ei adingin zong suahtakna
hong pai ding hun ahihi. Tua dan pian mahin leitung hong kihei toto ding hi.
Muhzia Thupi
Tu a kipan in Zomite in i ngaihsutziate leh i muhzia te
Pasian deihna tawh hong kinai takteh i picinna tungtawn in Topa in a kammal om
mah bangin i nuntak khuasak zia zong hong khelsak in hong khantoh pih ding
ahihi. Tua hi in muhna maan, ngaihsutna
maan, lungsim puak maan pen a bulpi hong suak ding hi. Hihte pen Zomite ii kilamna bulkip ding ahihi
(Foundation) . Tua te a maan masak loh in a bulpi kipan theilo ding hi. Tuate a
maan masak loh in Pasian nasep hong kipan lo ding hi. Tuate pen Suangtungah inn
lam ci-a Topa Zeisu in a gen thu ahihi. Zomite hihte tungah kibulphuh in kilam
taktak leh a nasiat dan ding pen kigen theilo hi. Lai Siangtho lui sungah Jericho khua a sim ma
un thu kan ding mi sawl hi. Joshua leh Caleb te in ahih leh bang ci muh hiding
hiam “Zo ding hihang” ci a, a dang thukan mi 10 te in “Zo zo kei ni” ci uh a, a
tawpna ah a tawm zaw mi 2 bek ii muh bangin zo mawk uh hi.
Tu ni in Zomi aw, Zogam
koi ci muh na hiam? Zogam kipuah zo ken teh na ci kha hiam? Nang na
mangngilh phial zong in Zogam in nang hong mangngilh ngeilo ding hi. I Zogam in
nang hong ngak hi gige ai maw. Hong nusia ken hong ci hi. Nang, “Zogam aw, ken
hong taisan kei ning na cingam taktak diam?” Lasiam Thawn Kham sak bangin sa
bek na hiam? Na ci takpi hiam? Zogam pen Pasian in a bawlsa gam khat mah hi.
Tua bek tham lo in Zomi a na lamkiatna na pupa gam na tenna ding a Pasian in
hong sehsak hi. Tu a na omna pen a zin pak bek na hihi. Pasian in na gam dinga
hong piak gam hilo hi. Israel mite kum 40 sung sehnel gamah a pai kawikawi
mahbangin tu laitak in zong Zomite sehnel gam pai bangin i vak kawikawi laitak
hi. Joseph pen kumpi zah phial ahih hangin a sih ciangin a luang Egypt gam ah
phum lo in a gam ah kiciah pih hi. Zogam in nang hong ngaklah lua ta hi. Zing
in nitak in hong ciah dek tammaw? ci in hong gal et den hi. Nang gamdang ah thau kingkeng in na om hang
na pianna Zogam keu thilthial in lungzuan khua ngaihhuai a om na en ngam ding
hiam? Ka pianna gam ci ngam ding na hiam? Maan hi. A hizongin banglehbangleh
Zogam pen nang hong ki-eu khiatna suang hi. Mangngilh kei in Topa in Isaiah Lai
Siangtho sungah na ci hi. Zomi aw, nang puah kei leteh Zogam kua in puah tuan
mawk ding ahi hiam?
Thu Khupna
Zomite hau ngei, thupha saang ngei, pil ngei ci-in kigen hi.
A hih hangin tua tepen kho lo hi kici hi. Khang khat kan manglo hi kici lai hi.
Bang hang hi ding a hiam? Tua pen thupha takpi mah hiam ci-in i ngaihsut teh a
kep a siam nailo ihih lam, a zeek a siam nailo ahih lam kimu hi. Pasian in hong
piak thupha pen ei bek ading in ngaihsun kha, midangte khualna neilo cihte
hangin sawt kimang zolo hong suak hi. A kho lohna pen picinna icih i minam
sungah hong bulkip zo nailoh man ahihi. Tu in i gen nuntakna thak a nei ding
Zomite tungtawn in thupha ahi, hauhna, pilna, siamna te hong kigui zuih ta ding
ahihi. Tua te a bulkip ding suang tungah i lam masak loh in a khangkhang a kip
ding thupha a omlo ahihi. Tu in dam tak in a thak nuntakna, muhna, ngaihsutna,
lungsim puak thak cihtetawh i manawtna tungtawn in Lai Siangtho in a gen na
thupha a khangkhang in kizom ding hi, acih kimu in kingah thei pan ding hi.
Zomi aw, a thak nuntakna ah kalsuan ta ni, tua hi leh nopna,
daihna gam (Peaceful State) i sat zo taktak ding hi. Na muhna bek masak kenla,
na muh nailoh te zong galet khol in.
Topa’ thupha,
Tungg Thang
UB Fellow
Silliman University
Dumaguete City
Philippines
Sun Mar 15, 2009 7:30 pm (PDT)
Zomi leh Worldview
Hih tawh kisai in a beisa hun sawt pek a kipan ka lungkim
zawh loh thu khat ahihi. Mi pawl khat in Zomi ci in a gen ciangin a tawmzaw bek
en ahih manin a muhna uh maan thei mahmah lo hi. Zomi ci in i gen ciangin (as a
whole) zomi vekpi a huam dingin a kigen ahih manin mi khat bek thu tawh
kigenteh thei lo hi. Zomite i cih ciangin a tawm pen in 51 % a huam dingin i
gen zawh kei leh i thu gen pen maan zo nailo ding hi. Zomite ci pong in 49% bek
a huam in i gen leh zong a maan zo nailo thu khat hong suak hi.
Zomi aw Na Worldview
Laih Hunta
A beisa kum nih lai in article ka gelh Zonet ah ka suaksak
a, “Zomite hailua sa ing, Zomi ka hi” cih laphuak siam
Lengtong Pauno’ la ka quote leh pawl khat in ke’n Zomite pil sa ing, hong ci
ziau khat om hi. A ma worldview ka etsak teh amah bek a na ki-en ahih lam ka mu
a, Zomi 51% te en in a gen ahih loh lam ka mu hi. Tua hi in tua bang muhna pen
thu a hel ngam huai ka sa kei hi. Ei bek ki-en ni ci lehang zong pil khin kisa
kha mah ding hihang. Tua pen 1% zong hizo lo hi. Ei bek ki-en loding hi hang.
Zomi 10% bek a huam in i etleh zong maan zo nailo lai hi. Zomi mipil 51% gen kei ni, mipil a mimal in
51 zong a ngah ham lai phial ding hi pan lai zen hi. Zomite mipil 51% a om
ciangin Zomite mipil ci in hang takin kigen khia ngam ta ding hi. Tua hi in
Zomi aw na worldview laih hun mahmah ta hi. Na leitung mit bek hak kei inla, na
kha mit zong hak in en ta in. Tua hi leh na mu siam
ta ding hi. Na mitte hong ngawh inla khua dak pha dih in. Na ngaihsut dan maan zo
nailo hi. Zomite cih na gen ciangin Zomibup 100% a huam ciangin Zomite na cih
thu pen kicing zo pan ding hi.
Secular Worldview vs.
Theological Worldview
Thu um mi khat leh Thu umlo mi khat ii muhna kibang thei
ngeilo ding hi. Kilamdang den ding hi. Tua mah bangin Secular graduate leh
Theological graduate te ii muhna zong hong kilamdang ding hi. Tua hi in PhD
ngah tektek ahih hangin zong a kahna University
in sai lai ding hi. Secular education in Finite world sunga Natural thute a sin
ahi a, Theological education in Infinite God ii Supernatural thute a sin
ahihi. Secular thu ah pen supernatural
cih bang om theilo in, theological thu bekah tua thu a kisang ahihi. Banghang
hiam cihleh secular i cih ah a omsa thu a kikan khia, mu khia hi in,
Theological i cih ah a kisel cip thusimte nangawn a kiphuang khia ahihi. Tua
ahih manin hih tegel ii muhna leh ngaihsutna pen hong kibang thei khin khollo
kha ding hi. Secular thu ah muhna
tungtawn in a kiding hi a, Theology ah pen upna tungtawn in a kiding ahihi.
Secular thu ah na upna bek na gen leh hong haivai mahmah ding hi.
Tua hi in hih secular view leh Theological view pen kidosak
lozaw in ton khawmsak thei h nading lampi zong lehang a bucing muhna kinei thei
dinga tua ciangin i thupen hong hoih suah mahmah tading hi. Zomi sungah kilang
dona lamsang phiat sawm in kalsuan khop theih ding lampi geel lehang khantohna
hong nasia to mahmah ding ahihi. Tua ciangin “kei” cih pen hong kiam tading hi,
kei secular/theological cih tepawl. Mi pawl khat in a muhna tungtawn bek in
nungta a, mi pawl khat ahih leh amuh nailoh tungah mukhol in ding uh hi.
Mitkhua mulo mipil Helen Keller in, “Mittaw a vision neihna
sangin mit khua mu a vision neihlohna in dah huai zaw hi” ci hi. A mah pen khua
mu lo ahih hangin vision a nei mi khat ahihi.
US, US, US..
Leitungah gam hau pen en lehang USA
hi in mi tampi US
tun ding lunggulh in sidek mangdek in om uh hi. A ut huai mawhlo gam khat himah
hi. A hi zong in hunte hong kilaih toto in a beisa hun a mipil, misiam, leh
mihau te bek a tunna gam pen tu ni in Zomite bangmah theilo nangawn tungta hi.
Hun pen kihei hei in, kilaih mahmah ta hi. Ni dang tawh kibang nawnlo hi. Nang ni dang bang na sa lai mah hiam?
Tu ni dongin US
thupitsak luatna Zomi sungah omlai hi. US
te a pilpen, a haupen, a siampen den dingin pawl khat in ngaihsun uh hi. Tua hi
a Zogam pan in tua bang a pil, leh hau, a siam a piangzo lodingin ngaihsun uh a
Zogam Zomite neu et lai mahmah uh hi. Hih bang muhzia pen tu ma kum 100 hun lai
a muhzia hi in tu hun adingin hong maan khin nawnlo hi. Tua hi in Zomi aw na
muhzia laih hun mahmah ta hi. Na muh zia pen tu hun tawh kituak nawnlo hi. Hih
pen Martin Luther King Jr in “I have a dream” a cih tawh kituak hetlo hi. Ama
dream pen tu in US
President Obama tungah kimu thei in kilangh mahmah ta hi.
Zomi tampi in a ngaihsutna ah US tung leh a hau pah ding, a
pil pah ding in kilamen uh hi. Tua bang na hi peuhmah lo hi. Zogam ah om in a
hau zong om lel hi. Malay ah om in a hau zong om hi. Hauhna i cihte pen a mun
in a sai masa hilo in a mi mahmah
tawh zong a kisai ahihi. Ke’n um ing, Pasian in hong piakna i pianna gam pan in
mihau zong hong piangsak veve thei ding hi. Sehnel gam a niimsak, bawngnawi leh
khuaizu a piangsak Topa in Zogam zong tua bang dingin piangsak lah loding hi.
Amite kisam masa hihang. I upna mahmah a neu lua hi. Pasian i upna zong kisit
pha lehang a cih thamlo hi kha ding in ka um hi. Christian min pua kitam in a
taktak kitawm hi cih kimu hi. Tua manin nungkha in article ka gelh na ah
“Pasian um vs. Pasian thu um” a ci ka hihi. Tua bek tham loh in ei angsung ding
bek kingaihsun lua ahih manin kikhangto theilo hi. Kikhualna cih peuhmah omlo
hi. Pasian nasemte sung ahi zongin, sum bawl mi haute sungah ahi zongin
kikhualna pen tawm mahmah hi.
Kahla Lai Siangtho sungah a gen mah bangin “I gamtatna sate
enkik in, Topa kiangah kihei ni” ci-in a kizawn nuam ihihi. Tua bang i hih kei
leh i nuntakna ah ahi mah kisasa kha thei hi hang. Topa kiangah kihei lehang
Topa in a thak muhna hong guan taktak ding ahihi.
Apicing dingin kitat
Tu laitak Kawlgam dinmun pen a picing dinga a kitat hun
laitak ahihi. Hih galkap khut nuai thuakzo in pilna sin toto in hi lehang
mailam ah a kipicing toto ding ahihi. Mi tampite suahtakna bek ut in hih Pasian
hong koihna Galkap khutnuai panin tai simsim uhhi. Tua bangin a taisim tampi
pen hong picing zolo kha ding uh hi. Tua hi in tu laitak a kawlgam sunga haksa
taka, a om pawl khat pen mailam hun ah hong picing mahmah kha ding uhhi. Temta
pen a hiam nadingin kitat phot hi. Mihingte zong a picin nadingin a kitatteh
baih kisa hetlo hi. Thuak hak mahmah kisa hi. Tua dinmun ah zong tu laitak
Zomite a om ihihi.
Tua ahih manin Christian picing a kisa mahmah gamdang mite
Kawlgam ah kum 10 hong thuakzo ding hiam ci-in na to le uh teh kitel pah ding
hi. Gamdangte kamkhat pau leh a kumpi in hihsak pahpah, a deih uh pia pahpah
ahih manin hih bang haksatna kum 10 aa sim a thuak ding uh baihlo kha ding hi.
Tua ahih manin Kawlgam pen Christian picing ding pattah na khat a Pasian in
hong hicisak phot hi ding in ka ummawh phial hi. Kawlgam sungah hih bang haksatna i thuak pen
ei ut thu, ei’ teel hilo hi, Pasian in hong sehsak khat hi ci-in a telsiamte
leh a laksiamte pen Singlamteh tunga tuang a bang ding ahihi. Tua lo pawl khat
ahih leh Singlamteh pua a bang thapai ding uha, phun den in thuum in tautau
ding uhhi. Zomite i khua muh kum 100
apha ding hipan ahih manin sawtnai hetlo sam hi. Israelte Egypt gam ah kum 400
vaal sal in a om thapai ahihi. Tua khitteh suakta pan uhhi. Egypt gam pen Pasian in Israel mite adingin a
piak gam hilo in haksat huna a buk pakna bek ahihi. Tua mahbangin Zomite zong i
haksat hun in gamdang a pai hi in, Israel mite pianzia tawh kibang pian hi. Ei
Zomite pen kum 100 haksatna thuak nailo a a suakta thei ding ihih man in a
manlang mahmah hong suak kik bilbel ding hi.
Leitung taangthu pen a hunzuia a kual pai (circle) ahi hi.
Tua hi in hih bang a Israelte suahtak bang mah in ei adingin zong suahtakna
hong pai ding hun ahihi. Tua dan pian mahin leitung hong kihei toto ding hi.
Muhzia Thupi
Tu a kipan in Zomite in i ngaihsutziate leh i muhzia te
Pasian deihna tawh hong kinai takteh i picinna tungtawn in Topa in a kammal om
mah bangin i nuntak khuasak zia zong hong khelsak in hong khantoh pih ding
ahihi. Tua hi in muhna maan, ngaihsutna
maan, lungsim puak maan pen a bulpi hong suak ding hi. Hihte pen Zomite ii kilamna bulkip ding ahihi
(Foundation) . Tua te a maan masak loh in a bulpi kipan theilo ding hi. Tuate a
maan masak loh in Pasian nasep hong kipan lo ding hi. Tuate pen Suangtungah inn
lam ci-a Topa Zeisu in a gen thu ahihi. Zomite hihte tungah kibulphuh in kilam
taktak leh a nasiat dan ding pen kigen theilo hi. Lai Siangtho lui sungah Jericho khua a sim ma
un thu kan ding mi sawl hi. Joshua leh Caleb te in ahih leh bang ci muh hiding
hiam “Zo ding hihang” ci a, a dang thukan mi 10 te in “Zo zo kei ni” ci uh a, a
tawpna ah a tawm zaw mi 2 bek ii muh bangin zo mawk uh hi.
Tu ni in Zomi aw, Zogam
koi ci muh na hiam? Zogam kipuah zo ken teh na ci kha hiam? Nang na
mangngilh phial zong in Zogam in nang hong mangngilh ngeilo ding hi. I Zogam in
nang hong ngak hi gige ai maw. Hong nusia ken hong ci hi. Nang, “Zogam aw, ken
hong taisan kei ning na cingam taktak diam?” Lasiam Thawn Kham sak bangin sa
bek na hiam? Na ci takpi hiam? Zogam pen Pasian in a bawlsa gam khat mah hi.
Tua bek tham lo in Zomi a na lamkiatna na pupa gam na tenna ding a Pasian in
hong sehsak hi. Tu a na omna pen a zin pak bek na hihi. Pasian in na gam dinga
hong piak gam hilo hi. Israel mite kum 40 sung sehnel gamah a pai kawikawi
mahbangin tu laitak in zong Zomite sehnel gam pai bangin i vak kawikawi laitak
hi. Joseph pen kumpi zah phial ahih hangin a sih ciangin a luang Egypt gam ah
phum lo in a gam ah kiciah pih hi. Zogam in nang hong ngaklah lua ta hi. Zing
in nitak in hong ciah dek tammaw? ci in hong gal et den hi. Nang gamdang ah thau kingkeng in na om hang
na pianna Zogam keu thilthial in lungzuan khua ngaihhuai a om na en ngam ding
hiam? Ka pianna gam ci ngam ding na hiam? Maan hi. A hizongin banglehbangleh
Zogam pen nang hong ki-eu khiatna suang hi. Mangngilh kei in Topa in Isaiah Lai
Siangtho sungah na ci hi. Zomi aw, nang puah kei leteh Zogam kua in puah tuan
mawk ding ahi hiam?
Thu Khupna
Zomite hau ngei, thupha saang ngei, pil ngei ci-in kigen hi.
A hih hangin tua tepen kho lo hi kici hi. Khang khat kan manglo hi kici lai hi.
Bang hang hi ding a hiam? Tua pen thupha takpi mah hiam ci-in i ngaihsut teh a
kep a siam nailo ihih lam, a zeek a siam nailo ahih lam kimu hi. Pasian in hong
piak thupha pen ei bek ading in ngaihsun kha, midangte khualna neilo cihte
hangin sawt kimang zolo hong suak hi. A kho lohna pen picinna icih i minam
sungah hong bulkip zo nailoh man ahihi. Tu in i gen nuntakna thak a nei ding
Zomite tungtawn in thupha ahi, hauhna, pilna, siamna te hong kigui zuih ta ding
ahihi. Tua te a bulkip ding suang tungah i lam masak loh in a khangkhang a kip
ding thupha a omlo ahihi. Tu in dam tak in a thak nuntakna, muhna, ngaihsutna,
lungsim puak thak cihtetawh i manawtna tungtawn in Lai Siangtho in a gen na
thupha a khangkhang in kizom ding hi, acih kimu in kingah thei pan ding hi.
Zomi aw, a thak nuntakna ah kalsuan ta ni, tua hi leh nopna,
daihna gam (Peaceful State) i sat zo taktak ding hi. Na muhna bek masak kenla,
na muh nailoh te zong galet khol in.
Topa’ thupha,
Tungg Thang
UB Fellow
Silliman University
Dumaguete City
Philippines
GAMBUP UPADI BULPI(CONSTITUTION) TAWH KISAI
Posted by: "deng thang" dengdothang@yahoo.com dengdothang
Sat Mar 14, 2009 7:20 am (PDT)
Siama Hau Khek
Na lai at te leitung thu hi ta leh Pasian thu hi ta leh ka sim den a, hoih thei sa mah mah ing. Ih ngaih sutna a ki bat na mun tampi om hi. Tu tung Constitution ( Kawl gam thu khun ) tawh kisai nong at te zong a hi vi ve mah hi. Nial ding dang om tuan kei. A hi zongin keima muh dan tawm a nu nung gual a, na gelh tung tawn in hong kup pih nuam ing. Tua bang hi tel tel ding cih na hi lo in, keima muh na leh keima san dan hi ci in na ngaih sut sak lel in.
2008 Kawlgam thu khun pen hamphat na ding om lo a hih ciangin, 2010 ki teelna bawl ding pen hang san tak a, nial ding cih kam mal hi. Kong kup pih nop.
Hih pen ei gam dang on taa' ding thu baih mah mah dan a bat hang', kawlgam om te a ding pen thu haksa mah mah khat a hih lam phawk sak ding ki sam ka sa hi. Kawlgam kumpi leh Gal kap mang te thu ih theih tam khin ta hi. Leitung in UN in, Asean in EU in bang zah ta in presure a piak piak hangin a awl mawh vet lo kumpi hi ta mai hi. Sen te leh Russia te leitung ah a om lai tengin kua mah mah awl mawk dek suai kei ung a ci nuam hi ta hi. patauh cih khawng kih tat cih bang leh mai zumh ding zong a thei non lo a hih man in a mau giim na a hi, Road Map sagih te a ban ban in , a dongciang kua mah awl mawh lo in a pai to to ding hi ta hi. Tua a hih man in 2010 ki teel na zongh a mau promise a piak sa bang in hong bawl tei tei ding hi.
Kawlgam om te', bel Galkap mang te suk a cih leh suk, to a cih leh to in bang mah ei ma uk dan in kal suan theih nang' a om het lo hi ta hi. Hih 2008 Constitution a kip sak ding lai in zong Zonet pan lai khat kong at ngei a, theih kholh ding ah 1974 Constitution kip sak dung lai in, kawlpi a zomi inn 1000 bang a teen na Pyidawtha te'n a vom vi ve khia a hih man in, kumpi lam pan ham phat ding kheempeuh bei mang khin a hih lam thei ni ka cih leh sang gam te khat in hong dawng kik a, tu hun bel IT hun in kumpi te'n a ut bangin hei zo non lo ding hi a cih hang, a ngei bang mah in ut leng ut kei leng 2008 Thu khun pen a ki kip sak sa a hih mah bangin ki teelna zong ciam pel lo a, hong bawl ding a hih teh ih ki gin kholh ding leh ngaih sut kholh ding thu pawl khat hong guang nuam ing.
Tua pen bang bang hi ta leh ki teel om tel tel ding a hih teh a mi ding ( Candidate Person ) khawng zong ih lung sim mit kha sung ah i koih khol ding thupi ka sa hi. Bang hang hiam cih leh tua ni tua hun ciang in ih deih het loh, gam a ding a sem lo, min le zaa ( Power ) deih na bek tawh hong ki guang a hih keh gal kap kumpi te ii khut zat khat peuh hong lut kha leh ki kha sia mah mah ding hi. Tua a hih man in Zogam leitang leh Zomi nam mah mah a it ngiat tang mi palai pen tu mah mah in gel khol sa in koih ding thupi ka sa hi. ( Gentehna in tu lai tak a Zogam khan toh nang' a lung lut leh a seem takpi Pu Vum Nang cih bang......etc. ....)
Na en gi ge un. Bang zah ta in hang san tak in ih nial hang ki nial zo tuan lo ding a, a ni a hun 2010 ciangin kawlgam ki teelna pen om sak ve ve ding a hih teh a kuama ciat in ngaih sutna khat ciat nei ni cih lam in hong kai zawn nuam hi ing. Gen khial a om leh hong mai sak ta un. Keimah muh dan bek ma hi ei.....
Itna leh deih sak na tawh
Deng Do Thang
____________ _________ _________ __
From: Julia Man Ngaih Hau
To: zomi@yahoogroups. com
Sent: Tuesday, 10 March, 2009 12:16:05 PM
Subject: [ZONET] GAMBUP UPADI BULPI(CONSTITUTION) TAWH KISAI
GAMBUP UPADI BULPI (CONSTITUTION) TAWH
KISAI
Tongsan Weekly journal Lom 4, Hawm 10 na aa, hih
thulu tawh kigelh lai sunga pawl khat, ka lungsim hong khoih kha ahih manin,
tawm k’ong kuppih nuam hi. Politics tawh kisai tampi a thei cih bang zong hi lo
napi’ng, ih gam leh ih nuntakzia hi bang mawk pen, ong ki gen bangbang aa um
pahpah ding ihih manin dahhuai sa aa ong gelh ka hi hi.
Gam ki-ukna constitution a kibawl ciangin, mipi
thukimna vote kila aa a kibawl bek hi-a, tu-a ih zat ding “Gambup thukhun
bulpi-2008” pen suakta tak-a mipi’ thukimna tawh kibawl hi masa lo pah himhim
hi. (A kibawldan pen thuuk gen nai kei phot ni.) Ahi zongin, hong uk ding mite leh ki-ukna nuai-a om
mipite’ kikal-ah ki-ukna, thukhenna leh thukhun bawlnate a lemtaang dingin bawl
kul hi. Hih “Gambup thukun bulpi-2008” pen galkap kumpite’ deihna bek tawh
thatang suanga a kikipsak cih ih phawk ding kisam ka sa hi. Thukhun-ah kiteel
kullo teeltuam tangmi a kihel thei gam icih-te en le hang, government leh
constitutional monarchy a neikhawm gamte hi-a, ei’ gam aa kumpite pen dictators
bek hi-in, monarch hi lo ahih manin, mipi’ teel kullo teeltuam cih pen aneih
theih nading thu om lo hi. Gtn-in tangtawng pek aa kipan leitungbup-ah a
minthang, gam-ukna a nei England kumpinu leh tuazah aa
minthang lua ahih loh hang’ a tawntunga gam-ukna thunei ih veeng Thai kumpipa
cih bang longal in teeltuam taangmi nei thei lo hi. Brunei pen ukpi
thuneihna tawh a ki-uk gam hi-a, ukpite’ teeltuam tangmi a kikoih thei hi. Tu-a
ih galkap kumpite pen thau tawi-a, ki-ukna power a latawmte ahih manin, teeltuam
tangmi cih bang neih theih nading thu om vet lo hi. Ih Kawlgam(Union of Burma)
leh ih Zogam pen hih galkap kumpite’ apu apa’ khanga kipan a thuneih theihna gam
uh hi lo hi.
Tua ban-ah hun khat lai-in, Kawlgam sunga om
minamte pen ei le ei a ki-uk minamte ihih manin, ih gam tek-ah kiteeng hi-a,
leitang hoih leh leisung sumpiang anei gamte kizuan-in, a khangto zawdeuh a
khuamu zawdeuh-te zong a gam tek pan un pusuakkhia uh hi. Zogam-a an piang pen
Zomite’n ih kham zo kei lai-a Zogam-ah leisung sumpiang ih nei kei hi. Tua
ban-ah mipi’ om theih nading leh mipi’ nasep neih theih nading sang thupi khawng
factory khawng ih nei kei hi. Mite sangin khuadak hakzaw ihih manin, ih
pusuakkhia kei hi. Tua ahih manin ih gam-ah mi ong teeng lo-a, ei bek mah sawt a
teeng pen ihi hi. Galkap kumpimasa in hong uk aa
kipan kumpi nasem ki tam-a, mun tuamtuam kipuak kawikawi ahih manin minpua lo
mite ut lo pipi-in, ih gam-ah tawm hong tung panpan ahi lai hi. Union system
deihna tawh hi zaw loin, minpua lo ih gam-a ong tung kumpi nasemte pen
amau’ ut amau teel tawh hong pai hi peuhmah lo
uh hi.
Sum zat, sum ngahna tawh kisai bang pen, tuazah-a sum bei nadinga ih gam
a kipuahna om het lo aa, minpua lo kumpi nasem, galkap tampi ong koih man u’a
khasum piakna khawng hi lel dingin, ka um hi. Ih gam ong kipuahsak hen la, sang
hoih pipi khawng, factory lian pipi khawng ong koih le uh, mundang-ah sum zong
paai zongin, ki paikhia peuhmah lo ding hi. Self–sufficiency ih neih sunsun ih
buh lei omna ih gam nangawn a thu om het lo-a, a khuaphawk keei lo ih phaitamte’
kiangah hong piaksak dih zen bang pen, ngaihsun thei le’ng a na mah hi cih ding
lohngal bangmah om kei. 1947 hun khawng gen nai dah phot ni in, 1974 thukhunpi
zui-a kiteelna huam sunga Zogam pawl khat bang pen 2008 thukhunpi kiteelna
gamhuam sungah kihel nawn lo hi.
Gambup upadi bulpi(Constitution) pen ei’ hamphat nading bangmah om het lo
ahih manin, 2010 kiteelna bawl ding pen lau lo tak-a ih nial tek ding kisam
mahmah hi ci’n, mimal kim k’ong zawn nuam hi.
Man Ngaih Hau (Haukhek)
Tokyo, Japan
Sat Mar 14, 2009 7:20 am (PDT)
Siama Hau Khek
Na lai at te leitung thu hi ta leh Pasian thu hi ta leh ka sim den a, hoih thei sa mah mah ing. Ih ngaih sutna a ki bat na mun tampi om hi. Tu tung Constitution ( Kawl gam thu khun ) tawh kisai nong at te zong a hi vi ve mah hi. Nial ding dang om tuan kei. A hi zongin keima muh dan tawm a nu nung gual a, na gelh tung tawn in hong kup pih nuam ing. Tua bang hi tel tel ding cih na hi lo in, keima muh na leh keima san dan hi ci in na ngaih sut sak lel in.
2008 Kawlgam thu khun pen hamphat na ding om lo a hih ciangin, 2010 ki teelna bawl ding pen hang san tak a, nial ding cih kam mal hi. Kong kup pih nop.
Hih pen ei gam dang on taa' ding thu baih mah mah dan a bat hang', kawlgam om te a ding pen thu haksa mah mah khat a hih lam phawk sak ding ki sam ka sa hi. Kawlgam kumpi leh Gal kap mang te thu ih theih tam khin ta hi. Leitung in UN in, Asean in EU in bang zah ta in presure a piak piak hangin a awl mawh vet lo kumpi hi ta mai hi. Sen te leh Russia te leitung ah a om lai tengin kua mah mah awl mawk dek suai kei ung a ci nuam hi ta hi. patauh cih khawng kih tat cih bang leh mai zumh ding zong a thei non lo a hih man in a mau giim na a hi, Road Map sagih te a ban ban in , a dongciang kua mah awl mawh lo in a pai to to ding hi ta hi. Tua a hih man in 2010 ki teel na zongh a mau promise a piak sa bang in hong bawl tei tei ding hi.
Kawlgam om te', bel Galkap mang te suk a cih leh suk, to a cih leh to in bang mah ei ma uk dan in kal suan theih nang' a om het lo hi ta hi. Hih 2008 Constitution a kip sak ding lai in zong Zonet pan lai khat kong at ngei a, theih kholh ding ah 1974 Constitution kip sak dung lai in, kawlpi a zomi inn 1000 bang a teen na Pyidawtha te'n a vom vi ve khia a hih man in, kumpi lam pan ham phat ding kheempeuh bei mang khin a hih lam thei ni ka cih leh sang gam te khat in hong dawng kik a, tu hun bel IT hun in kumpi te'n a ut bangin hei zo non lo ding hi a cih hang, a ngei bang mah in ut leng ut kei leng 2008 Thu khun pen a ki kip sak sa a hih mah bangin ki teelna zong ciam pel lo a, hong bawl ding a hih teh ih ki gin kholh ding leh ngaih sut kholh ding thu pawl khat hong guang nuam ing.
Tua pen bang bang hi ta leh ki teel om tel tel ding a hih teh a mi ding ( Candidate Person ) khawng zong ih lung sim mit kha sung ah i koih khol ding thupi ka sa hi. Bang hang hiam cih leh tua ni tua hun ciang in ih deih het loh, gam a ding a sem lo, min le zaa ( Power ) deih na bek tawh hong ki guang a hih keh gal kap kumpi te ii khut zat khat peuh hong lut kha leh ki kha sia mah mah ding hi. Tua a hih man in Zogam leitang leh Zomi nam mah mah a it ngiat tang mi palai pen tu mah mah in gel khol sa in koih ding thupi ka sa hi. ( Gentehna in tu lai tak a Zogam khan toh nang' a lung lut leh a seem takpi Pu Vum Nang cih bang......etc. ....)
Na en gi ge un. Bang zah ta in hang san tak in ih nial hang ki nial zo tuan lo ding a, a ni a hun 2010 ciangin kawlgam ki teelna pen om sak ve ve ding a hih teh a kuama ciat in ngaih sutna khat ciat nei ni cih lam in hong kai zawn nuam hi ing. Gen khial a om leh hong mai sak ta un. Keimah muh dan bek ma hi ei.....
Itna leh deih sak na tawh
Deng Do Thang
____________ _________ _________ __
From: Julia Man Ngaih Hau
To: zomi@yahoogroups. com
Sent: Tuesday, 10 March, 2009 12:16:05 PM
Subject: [ZONET] GAMBUP UPADI BULPI(CONSTITUTION) TAWH KISAI
GAMBUP UPADI BULPI (CONSTITUTION) TAWH
KISAI
Tongsan Weekly journal Lom 4, Hawm 10 na aa, hih
thulu tawh kigelh lai sunga pawl khat, ka lungsim hong khoih kha ahih manin,
tawm k’ong kuppih nuam hi. Politics tawh kisai tampi a thei cih bang zong hi lo
napi’ng, ih gam leh ih nuntakzia hi bang mawk pen, ong ki gen bangbang aa um
pahpah ding ihih manin dahhuai sa aa ong gelh ka hi hi.
Gam ki-ukna constitution a kibawl ciangin, mipi
thukimna vote kila aa a kibawl bek hi-a, tu-a ih zat ding “Gambup thukhun
bulpi-2008” pen suakta tak-a mipi’ thukimna tawh kibawl hi masa lo pah himhim
hi. (A kibawldan pen thuuk gen nai kei phot ni.) Ahi zongin, hong uk ding mite leh ki-ukna nuai-a om
mipite’ kikal-ah ki-ukna, thukhenna leh thukhun bawlnate a lemtaang dingin bawl
kul hi. Hih “Gambup thukun bulpi-2008” pen galkap kumpite’ deihna bek tawh
thatang suanga a kikipsak cih ih phawk ding kisam ka sa hi. Thukhun-ah kiteel
kullo teeltuam tangmi a kihel thei gam icih-te en le hang, government leh
constitutional monarchy a neikhawm gamte hi-a, ei’ gam aa kumpite pen dictators
bek hi-in, monarch hi lo ahih manin, mipi’ teel kullo teeltuam cih pen aneih
theih nading thu om lo hi. Gtn-in tangtawng pek aa kipan leitungbup-ah a
minthang, gam-ukna a nei England kumpinu leh tuazah aa
minthang lua ahih loh hang’ a tawntunga gam-ukna thunei ih veeng Thai kumpipa
cih bang longal in teeltuam taangmi nei thei lo hi. Brunei pen ukpi
thuneihna tawh a ki-uk gam hi-a, ukpite’ teeltuam tangmi a kikoih thei hi. Tu-a
ih galkap kumpite pen thau tawi-a, ki-ukna power a latawmte ahih manin, teeltuam
tangmi cih bang neih theih nading thu om vet lo hi. Ih Kawlgam(Union of Burma)
leh ih Zogam pen hih galkap kumpite’ apu apa’ khanga kipan a thuneih theihna gam
uh hi lo hi.
Tua ban-ah hun khat lai-in, Kawlgam sunga om
minamte pen ei le ei a ki-uk minamte ihih manin, ih gam tek-ah kiteeng hi-a,
leitang hoih leh leisung sumpiang anei gamte kizuan-in, a khangto zawdeuh a
khuamu zawdeuh-te zong a gam tek pan un pusuakkhia uh hi. Zogam-a an piang pen
Zomite’n ih kham zo kei lai-a Zogam-ah leisung sumpiang ih nei kei hi. Tua
ban-ah mipi’ om theih nading leh mipi’ nasep neih theih nading sang thupi khawng
factory khawng ih nei kei hi. Mite sangin khuadak hakzaw ihih manin, ih
pusuakkhia kei hi. Tua ahih manin ih gam-ah mi ong teeng lo-a, ei bek mah sawt a
teeng pen ihi hi. Galkap kumpimasa in hong uk aa
kipan kumpi nasem ki tam-a, mun tuamtuam kipuak kawikawi ahih manin minpua lo
mite ut lo pipi-in, ih gam-ah tawm hong tung panpan ahi lai hi. Union system
deihna tawh hi zaw loin, minpua lo ih gam-a ong tung kumpi nasemte pen
amau’ ut amau teel tawh hong pai hi peuhmah lo
uh hi.
Sum zat, sum ngahna tawh kisai bang pen, tuazah-a sum bei nadinga ih gam
a kipuahna om het lo aa, minpua lo kumpi nasem, galkap tampi ong koih man u’a
khasum piakna khawng hi lel dingin, ka um hi. Ih gam ong kipuahsak hen la, sang
hoih pipi khawng, factory lian pipi khawng ong koih le uh, mundang-ah sum zong
paai zongin, ki paikhia peuhmah lo ding hi. Self–sufficiency ih neih sunsun ih
buh lei omna ih gam nangawn a thu om het lo-a, a khuaphawk keei lo ih phaitamte’
kiangah hong piaksak dih zen bang pen, ngaihsun thei le’ng a na mah hi cih ding
lohngal bangmah om kei. 1947 hun khawng gen nai dah phot ni in, 1974 thukhunpi
zui-a kiteelna huam sunga Zogam pawl khat bang pen 2008 thukhunpi kiteelna
gamhuam sungah kihel nawn lo hi.
Gambup upadi bulpi(Constitution) pen ei’ hamphat nading bangmah om het lo
ahih manin, 2010 kiteelna bawl ding pen lau lo tak-a ih nial tek ding kisam
mahmah hi ci’n, mimal kim k’ong zawn nuam hi.
Man Ngaih Hau (Haukhek)
Tokyo, Japan
Saturday, October 23, 2010
ZOMITE KUMSIM GUALNOPNA PAWITE.
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Thu Mar 12, 2009 4:33 am (PDT)
Dear Sia Thang Siangh,
Na lai atte ka sim ciang Zopau ciik mahmah a; Zolai, Zopau a mangmang hi takpi hi cih ka phawk hi. Zokam - Zokam Dictionary a kinei hiam na cici ing. I Zolai Zuun Pawl in kisam a sa tam uh maw! English - Zokam Dictionary bel om ven maw..... tuate ka gennop hilo, thu tuam kong helh pak hi; ka gennop zawk bel "sawngman" na cih ciang "sawng" khiatna ka tel thu hong gen nuam hi ing.
Sawngman, Sawngzu, Sawngla.... cihte nong hilhcian deudeu ciang anuai a la, a kisa mun mahmah pen a khiatna na tel pah ing. Ka theih dan in hong at leng:
a. Sawngpi ka kap ni'n ka guallai ah,
A thang masa kei hi'ng e.
b. Ka min thei bang hong lo aw lun-i ta aw,
Sang ka kap gual siing hi'ng e.
La phuakpa in, Sa lian a mat la a phuah cihna hi vem maw. Sa lian man ahih manin minthang, gual tungtuang cihna aive maw.
Hih la tawh a dang khat Huisai limlian.... kisa mun mahmah hi. Sawngsiik La ciin ka nu ka pate'n nidangin Sialsawm bawl ciang sa thei zel uh hi. Tu hun ciang Sialsawm kibawl ngei nawnlo ahih manin kisa ngei nawnlo hi. A 'hun' (occasion) tawh kituak hi ding cihna ahi ve maw.
a. Huisai limlian paal ka lawh ni'n
Nahsing nuaiah hi khuksu'ng e.
b. Minthang paallawh tuang ka tun ciang,
Ka lenkhuang tawh hici hei veng e.
Zongeina nong gente kician mahmah in, ka sim cim thei kei hi. Pute tuuk zu kholh la te pawl a dang zong tampi na theih om ding ci leeng, laibu ah bawl a kep loh dingin pammaih si incia maw. Tua bang laibu a om leh deih peuhmah ing.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
--- On Tue, 3/10/09, Thang Siangh wrote:
From: Thang Siangh
Subject: [ZONET] ZOMITE KUMSIM GUALNOPNA PAWITE.
To: zomi@yahoogroups. com
Date: Tuesday, March 10, 2009, 7:59 PM
ZOMITE KUMSIM GUALNOPNA PAWITE.
Note: Pawi cihpen Zokam hilo hi. Kawlkam aa kingah ahi hi. Khangluimi zawdeuhte in Pawi cilo hi. Mopi, Mosagawh, Omkhawm, Ankuang-umkhawm cih bangin kizang zaw hi. Sih ciangin Sihpawi cilo-a, Siphual, Simun peuh kici zaw hi. Khuado-pawi, Sialsawm-pawi kicilo-a, Khuad Lawmanne, Sialsawm-Lawmanne kici hi.
Zomite in kumsimin Gualnopna-pawi pelhlo-in nihvei kinei hi. Khuad-Lawmanne leh Sialsawm-Lawm anne kici hi. Hih Lawmanneekna pen Sanggam kikaihkhopna hunhoihpen hi-a, Ngeina limci-ngeina hoih mahmah ahi hi.
Tualbawl kici Tualbiakna.
Khuasaat ciangin, kimawksaat lo hi. Siampi, Hausa, Taangko, Tuinaakkhuat, Tualteek, Tualtanu, Siikseek leh Khuangtum a omlohin khua kisaat ngeilo hi. Tuikhuukkhuatte kisawl masa a, tuihoih tuilim amuh ciangin khuasaat kipan uh hi. Amasa penin Khuasiam ding, ahuu akeem ding sapna kibawl a, tua pen Tualbawl, Tualbia kici hi.
Tualbiakna dingin vok zang uh hi. Tualbiakna pen Khuataangpi aa hi-a, lawhta-in zu kidong hi. Tualbawlna Vok leina ding lawhta mahin an dong uh hi. A beikhempeuh taangpi sikh ahi hi.
Khua dingin gamtak leihoihna kizuan a, a lauhuai sapite leh dawi leh kau , gulsia tangsiate , ngia leh vompi sahangte, pulnatna tuamtuamte nawkkhakna panin ahung-akeem dingin Asiam ahi Khuasiam khai masa hi. Khai cihpen bia, lungkimsak, thoih cihna hi. Tua pen Tualbiak-pawi kici hi. Tualbiak nasep leh Sialsawm Lawmanneek kizom tawntung hi.
Tua Biakna ah khuamite cidamna dingleh kithutuahna ding, guahtui hoihna ding, ankung sisia thei lungnote a omlohna ding, gah leh paak hoihtak aneihna dingin kingen hi.
Zehtang.
Tualbiakni zingciangin Zeh tang uh hi. Lo kikuansak lo hi. Leigil suaksak lo hi. Singno leh lopahing sisuah lo hi. Kahna leh gamlumna bawllo hi. Kahna cih ciangin misi aneih uleh tuani-in guilo hi. Gualnopna khuang leh zam gingsak lo hi. Zehphi ci-in thukham palsat a om ciangin guahtuiluan hoihlo hi. Ngalhawk in lolai ankungte nawksia thei hi. Khuasung thusia-lasia piang thei hi. Pulnatna tuamtuam in nawk thei hi. Tua ahih ciangin Zehphi a omleh a beikhempeuh loh sak hi. Tualbiakna bawlpha kik hi.
Tualbawl-khasung or Sialsawm-lawmanneek kha huamsungin samante pen Sawngman kici hi. Sawngzu luup hi. Sawngla sa-in laam uh hi. Siampipa in tuiphih aa, Sawngmanpa leh khua-leh-tui daupaina dingin Khuasiam tungah ngen uh hi. Hun ciangtan sungin Sawngman a omleh Khuasiam lungdam hi, ci-in um uh hi.
Sialsawm Lawm-an.
Nidanglai-in Sialsawm Lawm-an pen lopawi man ciangin kihih tawntung hi. Guahtui luandan zui-in lopawi ahihmanin kumkhat leh kumkhat kibanglo thei hi. Bekthamlo-in Simlam leh Zolam aa teengte khuahun paidan kibanglo aa, khua khatleh khat kituak theilo hi. Ahih hangin Khangthakte in kumpi naseemte leh sangnaupangte kimhun tawh kituak dingin April kha kipatlam hih dingin kipsak uh hi.
Khuado Lawm-an.
Khuado Lawm-an pen anlak khit ciangin kibawl hi. Khawhsa kaikhawm khinphet ahih ciangin zu leh sa tawh kidiah pikpeekin kibawlzo hi. Kumpi naseemte leh sangnaupangte kimhun October sangkhak sung kingim hi.
Ih Pu ih Pate pen Biakna leh Ngeina tawh tonkhawmin nakalsuan uh hi. Ahih khempeuh pen Biakna tawh kitukkalh saklo uh hi. Asiam leh a Biakna mangngilh ngeilo uh hi. Khuado Lawm-an pen Sialsawm Lawm-an mah tawh a paidan kibang hi.
Meilah saatni.
Khuado Lawm-an kiginni pen Meilah saatni or Dai-an bawlni ci uh hi. Zununsung or omkhop hunsung zat ding meilah pua hi. Tuinak kipuah hi. [Han,than, san,khan] Han kipuah aa Khasapna kinei hi. " A si kha hong ciah un, a hing kha hong ciah un, zu leh sa neding hihang," ci-in lobuuk suangthute saatpai-in khasam uh hi.
Khuailaa, Tang'suak.
Khangluite in Khuai pen thupiseh mahmah hi. Khuaipi leh khuaivahte a zu kine hi. Khuaivom, khuaingo cihte zong singheng sungah kua a, laa-in innah khawi uh hi. Tuate zong a zu kinenam mah ahi hi. Tunpi, ngalthen pen a no kine hi. Tua khuai a mute in lopadawn tumzial vilvel a, ciangkang khattawh kawksakin ciamteh hi. Kuaman suksak ngamlo hi. Khuaino pen Khuado-hunin taksa-in pikim a, neektak cing mahmah hi.
Khuaihawite in lakleh aih thuah thei uh hi. Khuai-aite asih ciangin siluangbawk thote pen khuai in bengkhiat sak hi, ci uh hi. " Kha kapham ciang vaitho hung ding vahkhuai nangma thu hi aw," ci-in Khuaila nangawnin nei hi.
Khuai-ai nuamte in Khuado Dai-an bawlni ta-in khuaila uh hi. Khuamial khit ciangin kilangam panbek hi. A ainuam aa khuaila ahihleh, khuang,zam, daktal phiit, leh Khangno Taangsuak ding honkhat tawh kuanpah hi. Khuaikhau ci-in khauhual saumahmah pua uh hi. Khuangmai aa daktal tumpa, zaamzawngte leh khuangtumpa longal khuaikhau lenin pai uh hi. A kihalna kibangin len uh a, a khut langkhat ah meilah dekim uh hi. Guideudeu-in meide-in pai uh hi. Phiitlem kawmin khuang leh zam tawh innlamzuanin ciah uh hi. Khuasung gamlum suah mahmah hi.
Inn ngakte in zubeel gual aa, tuileihsa-in nangak uh hi. Zu taksa pawlkhat zong taubeelpi sungah khol hi. Khuaino puapa a mai-ah hong masa hi. Zamzawngte in zom hi. Daktal tumpa in zom leuleu hi. Tua khit ciangin khuangtumpa leh mipi in hong zom hi. Innngakte in a tungmasasa-in zu natulh hi. Inntual kimkot tuangdung dongin laamsum pimpemin laam uh hi. Zanthapai-in khangnote gualnopa tua hunbekmah om a, Khuado hun a tunkaal kingaklah mahmah hi.
Khuangtumpa mai-ah pasalno khat in daktal mong,mong,mong, ci-in ging vangvangin tum hi. Daktal-ging zaksimin Khuado kiphawk mahmah hi. Khualai-ah a veng a vengin Khangnote giahna Sawm kinei hi. A nopcipen munah kituah uh hi. Zanthapai-in Khuado-la leh Khuai-la sa in khangnote gualnuam mahmah hi. Khuasungbup gamlum hi.
Kauhawl.
Pansikni or Neekpini zingsangin kau hawl uh hi. " Dawihaang ciah oo, kauhaang ciah oo, nazun na-eek namsia ei, nani cing ei, nakha cing ei, nakhualam zuan oo" ci-in tuga heiga tawh bangsak bangkhang saatin hawl uh hi. Kongbiang a tun ciangin a tuga tawh pheiden ek mawk hi. Thau neite in thau tawh kaap uh hi.
Ih Pu ih Pate in Dawibia icih hangin Dawi hawlkhia thei mawk ahih ciangin amau lungsimtawngah dawi sangaa golzaw khat abia aa kinei hileh kilawm hi.
Lawm-an ne dingaa kikaihkhopna.
Lawm-an ne dingin mikhempeuh kikaikhawm uh hi. Abawngbawngin, a khil a khilin omkhawm uh hi. Dai-an bawlni zingtungin Uupipa or Bangkuapipa pen inntuamsa innlak sanggamte kiangah banhawh kawikawi a, thu-zasak hi. Sanggam bucingte pen nopci mahmah hi. Zing-an neek khit ciangin kikaikhawm uh a, an aneih bangbang tawiciat uh hi. Mihon tawmte in vok luangkhat a tampiante in luangnih bang go thei uh hi. Khuado-vok gul ding kiseh uh hi.
Ei Zomite ngeina-ah Zozu pen cikhum bawngnawi taangin kizang hi. Pawlkhat khaihin ne hi. Pawlkhatte pen pengbulhin ne hi. Anneekma sungteng khaihsa-in ne uh a, anneek khit gualnophun leh lasakhun ciangin beel angkuahin peengnek uh hi. A hawmmasak pen innkuan kim naungeek dongin tahn kipia hi. A nethei nailote in ama ngaih khat hawh hi. Tua pen zuhawh kici hi. Hawh cihpen ama neektangin nesak cihna hi. Amau mintapte hawhdiak uh hi. An a neek ciangin asasin sangoite kiciamkim sak uh hi. A ngahlo om hiam, ci-in kantel vilvel uh hi.
Anneek man ciangin Mokhak numeite amau-nualam ciatah ankhol-in vak tek uh hi. Nungak tangval lawmngaih neite Zawl-an kikhol sak hi. Ankhol aa vakkhiate hong tunkik hun khuamui kipan philhphelh pawl khawngin tangzang khat in beelpei sungah vut luakin dim a, innlim laizangah koihin meiphual sehin meilah vak hi. Khuang leh zam pusuahin lasak pan uh hi.
Sialsawm leh Khuado hunsungin sanggam ngaihna la, Nu leh Pa ngaihna la leh nungak tangval kilamnaihna zawlla ngentang sa uh hi. U-nau sanggam tengmah kikawi-in la kipaihpaih mai uh a, Ki-itna leh sanggam khualna khang mahmah hi.
Thang Ho leh Lian Do te hunlai-in Khuado omkhop ngeina neikhin uh hileh kilawm hi. Khuado madeuh-in Lian Do si hi. Thang Ho daihawhin pai hi. La khat suut a,
a. Do nalitlit do nalitlit e gual in kumkhua do nalitlit e [Do naliingliing do naliing ee ]
b. Gual in kumkhua do nalitlit e Do khan ah nau bang vakap ing e.
Mihing kikholhna tam leh kiphawkna kingaihna zong lian hi. Lawm-an pen sanggam kimuhna leh kikaihkhopna hoihpen ahi hi. Pakzat seemseem lozaw a, puahphat ding leh thupibawl kik dingin hoih mahmah hi. Tuhun pen omkhopna-hun haksa mahmah hi. Mikhempeuh tangpek nuam uh hi. Sanggam a omkhawm liailiaite pen a kingaite ahi uh hi.
Zomite zatdan tatdan ngeina pawlkhat.
Kawl huzaap tawh Pawi icih pen, Mizo huzaaplam aa omte in Lawmh cileuleu se hi. Zokam taktak tawh Ai kici hi. Zomi a tamzaw in Ai sangin Pawibawl, Lawmh ci uh hi. Zokam zong damdamin kinelhsiahin mangmang hi. Innthak ai cih sangin Innpawibawl ci uh hi. Molawm, innlawmh peuh cimai uh hi. Nauminphuak icih pen zong, naulawm, naupawi bawl ci uh hi. BA ai cilo-in BA lawmh ci sese uh hi. Midangte huzaap in hong zolua ta ahih manin ei kam pen a nuam nawnlo bang hong himawk hi.
Nauminphuak.
Namdangte huzaap hong lutma-in, Zomite in Nausian kici hi. Tuhun ciangin naupawi-bawl cilel uh hi. Zomite nausuah ciangin bangkua-siampi zangin naumin pen tuiphih uh hi. Pasal ahileh pianna Pu tamsak hi. Numei ahihleh pianna Pii tamsak hi. Azomzomin pasallam leh numeilam kihawm suk ngiatngiat a, khangsimna-in kinei hi.
Naumin pen Mizote leh Kawlte bangin utpeuhpeuh phuak mawklo uh hi. Minnei dingte dong masa hi. Naumin phuahna[minlawhna] ganno khat bangkua siampipa go sak hi. Tua pen inntek khawisa ganno hi hamtang ding hi.
Tuiphih ding zu beelta-in luup hi. Siampipa in phuisam kawmkawmin zu leihleih hi. Zuleihna tui kitakpei leh, hoih ei, ih nau pen cidamin mapai ding hi, ci hi. Amin pulakin zu teepin tuiphih hi. Huihlak aa kiphihkhia hilel napi, a tuiphih-pai pailo cih theise uh hi. Minphuahna ganno go mleuleu a, a sihdan akeeng kisaan keuhkeuh , a sin leh a gilzangte kilamdan enin, naungeek mailam masuan ding theikhol genkhol thei hi.
Naumin tangte in Nausiatna [nausian] ci-in ak ahi-a, vok ahi zongin ahihzawh zahzah gan khat peuhpeuh zangin antawi pia uh hi. Nausian kici omkhopna pen a nuampen omkhopnanam ahi hi. Naumin phuahna munah gamlum lua kideihlo hi. Khuang leh zam tat nuamlo uh hi. Gamlum lua leh naukhaa lau kici hi. Naupang kilatin zawngkhal aa cidamlo hi, ci uh hi. Ih Pu ih Pate pen zehtan thukhamteah citak mahmah hi. A up leh a biak khatpeuh tungah paubanna neilo uh hi.
Min a phuah ciangin numei leh pasal hangin buailo hi. Amin kilawh phetin numeimin leh pasalmin kikhen pah sinsen hi. Amau phulkhak gentheihna leh nopsaknate naumin panin kimu khia thei hi. Tuang Hau acihleh minuamsa hi ei, ci-in kimu pah hi. Vung Dah Ciin acihleh hehlehdah thuak ngeite hi, ci'n kithei thei hi. Ciin Za Khup acih ciangin numei hi a, Cin Za Khup acih ciangin pasal ahi hi. Lia leh Taang tawh buai ngeilo hi.
Naucing Guai.
Tuhun bangin Nursinghome , Childcare cihte omlo hi. Inntuancil ahi lukhatlaite in innpi leh a Pute kiang khawngah nau kha uh hi. Sanggam haute in nau thum ciang bang cing thei hi. Bawngnawi cikhum cihte kigalmuh ngei nailo ahihmanin naungeek-anin kawlkai-em leh taangzuha kizang hi. Lawki-hunin neusen aa kipan Zozuha tawh kikhangkhia hi. Zu zong munkhempeuh ah siakhin lo hi. Zangsiam leeng zatui hoihpen leh anhoihpen ahi a, khengvalzat kha leeng a siahuai pen gal leh gu ahi hi. Pilna tawh zat kul hi.
Amau hunin zuha piazote hampha kisa mahmah hi. Naungeekte cidamin dawng tiltel hi. Kawlkaipi zong anhoih mahmah ahi hi. Neu ngaihsut huailo hi. Tua bang teng tawh naucingte in nau nakhoi uh hi.
Naucingte pen zahtakin mai-et mahmah kul hi. Nau ii nuntakna buppi a cingte khutah om hi. Neek leh dawn lim zawdeuh amuh ciangin naucingte ciamsak hamtang uh hi. Naucingte zong kisathei a, khasia-baih mahmah hi. Tuhunin zong Nuteek naucing naneih uleh neuseh kha kei un.
Naucing guaina pen anlim mawkmawk tawh hithei lo hi. Saseh, ak cihbang kizang ngamlo hi. Ganpum lakah a neupen vok tuli sangin neuzaw lo hi. Naukha khempeuh kikumin thakhatin naucing guai thei uh hi. Salim pen leh zukhum pen tawh naucing kiguai hi.
Pute Tukzukholh.
Ih Pu ih Pate in zahtak-tuakte zahtak a, pahtawi huaite pahtawi uh hi. Pute zahtak pen Pasian deihna tawh kituak ahih ciangin cidamin khansau hi. " Pute leh lamphung kineh zolo" cih Paunak om hi. Naupangte a damloh ciangin Pute kiangah hawhin an kinesak hamtang hi. Tua pen gau-an kha ci uh hi. Pute kisamsia nuamlo hi. Pute tawh thu kinei nuamlo hi. Pute kikhasia sak nuamlo hi.
Khawhsa an lakkhit phetin Pute Tukzu kikhol masa pen hi. Tuhun Christian te in Thanksgiving a bawl bang ahi hi. Taangzu, buhzu zukhum pen leh aneihleh sapum zong go uh hi. Tukzu pen kiim leh paam in zong pawm a, zupinung uh hi. Zutaak [zukhaih] a, zucil kaimasa pen dawh a, inntekpu piamasa hi. A zudawn masak pen valhpah lo hi. Zutui phihin phuisam hi. Tukzu khol a tutet thupha namkim ngetsak hi. Cidamin khansauna ding, sumnu-sumpa amuhna ding, bangkua kilemna dingin ngen hi. Hih omkhopna sungah Pute pahtawina la a tampen kisuut hi.
a. Kei ka Pute sen aa ka Pute ningzu bang khum thei naleng nuampeng phuh sak vang e
b. Nuampeng phuhsak vang heisa bang paal thei naleng kapaal losak vang e.
Thang Siangh. zogampalpi@yahoo. com
--
Posted By Thang Siangh to THANG SIANGH at 7/08/2008 04:23:00 AM
Thu Mar 12, 2009 4:33 am (PDT)
Dear Sia Thang Siangh,
Na lai atte ka sim ciang Zopau ciik mahmah a; Zolai, Zopau a mangmang hi takpi hi cih ka phawk hi. Zokam - Zokam Dictionary a kinei hiam na cici ing. I Zolai Zuun Pawl in kisam a sa tam uh maw! English - Zokam Dictionary bel om ven maw..... tuate ka gennop hilo, thu tuam kong helh pak hi; ka gennop zawk bel "sawngman" na cih ciang "sawng" khiatna ka tel thu hong gen nuam hi ing.
Sawngman, Sawngzu, Sawngla.... cihte nong hilhcian deudeu ciang anuai a la, a kisa mun mahmah pen a khiatna na tel pah ing. Ka theih dan in hong at leng:
a. Sawngpi ka kap ni'n ka guallai ah,
A thang masa kei hi'ng e.
b. Ka min thei bang hong lo aw lun-i ta aw,
Sang ka kap gual siing hi'ng e.
La phuakpa in, Sa lian a mat la a phuah cihna hi vem maw. Sa lian man ahih manin minthang, gual tungtuang cihna aive maw.
Hih la tawh a dang khat Huisai limlian.... kisa mun mahmah hi. Sawngsiik La ciin ka nu ka pate'n nidangin Sialsawm bawl ciang sa thei zel uh hi. Tu hun ciang Sialsawm kibawl ngei nawnlo ahih manin kisa ngei nawnlo hi. A 'hun' (occasion) tawh kituak hi ding cihna ahi ve maw.
a. Huisai limlian paal ka lawh ni'n
Nahsing nuaiah hi khuksu'ng e.
b. Minthang paallawh tuang ka tun ciang,
Ka lenkhuang tawh hici hei veng e.
Zongeina nong gente kician mahmah in, ka sim cim thei kei hi. Pute tuuk zu kholh la te pawl a dang zong tampi na theih om ding ci leeng, laibu ah bawl a kep loh dingin pammaih si incia maw. Tua bang laibu a om leh deih peuhmah ing.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
--- On Tue, 3/10/09, Thang Siangh
From: Thang Siangh
Subject: [ZONET] ZOMITE KUMSIM GUALNOPNA PAWITE.
To: zomi@yahoogroups. com
Date: Tuesday, March 10, 2009, 7:59 PM
ZOMITE KUMSIM GUALNOPNA PAWITE.
Note: Pawi cihpen Zokam hilo hi. Kawlkam aa kingah ahi hi. Khangluimi zawdeuhte in Pawi cilo hi. Mopi, Mosagawh, Omkhawm, Ankuang-umkhawm cih bangin kizang zaw hi. Sih ciangin Sihpawi cilo-a, Siphual, Simun peuh kici zaw hi. Khuado-pawi, Sialsawm-pawi kicilo-a, Khuad Lawmanne, Sialsawm-Lawmanne kici hi.
Zomite in kumsimin Gualnopna-pawi pelhlo-in nihvei kinei hi. Khuad-Lawmanne leh Sialsawm-Lawm anne kici hi. Hih Lawmanneekna pen Sanggam kikaihkhopna hunhoihpen hi-a, Ngeina limci-ngeina hoih mahmah ahi hi.
Tualbawl kici Tualbiakna.
Khuasaat ciangin, kimawksaat lo hi. Siampi, Hausa, Taangko, Tuinaakkhuat, Tualteek, Tualtanu, Siikseek leh Khuangtum a omlohin khua kisaat ngeilo hi. Tuikhuukkhuatte kisawl masa a, tuihoih tuilim amuh ciangin khuasaat kipan uh hi. Amasa penin Khuasiam ding, ahuu akeem ding sapna kibawl a, tua pen Tualbawl, Tualbia kici hi.
Tualbiakna dingin vok zang uh hi. Tualbiakna pen Khuataangpi aa hi-a, lawhta-in zu kidong hi. Tualbawlna Vok leina ding lawhta mahin an dong uh hi. A beikhempeuh taangpi sikh ahi hi.
Khua dingin gamtak leihoihna kizuan a, a lauhuai sapite leh dawi leh kau , gulsia tangsiate , ngia leh vompi sahangte, pulnatna tuamtuamte nawkkhakna panin ahung-akeem dingin Asiam ahi Khuasiam khai masa hi. Khai cihpen bia, lungkimsak, thoih cihna hi. Tua pen Tualbiak-pawi kici hi. Tualbiak nasep leh Sialsawm Lawmanneek kizom tawntung hi.
Tua Biakna ah khuamite cidamna dingleh kithutuahna ding, guahtui hoihna ding, ankung sisia thei lungnote a omlohna ding, gah leh paak hoihtak aneihna dingin kingen hi.
Zehtang.
Tualbiakni zingciangin Zeh tang uh hi. Lo kikuansak lo hi. Leigil suaksak lo hi. Singno leh lopahing sisuah lo hi. Kahna leh gamlumna bawllo hi. Kahna cih ciangin misi aneih uleh tuani-in guilo hi. Gualnopna khuang leh zam gingsak lo hi. Zehphi ci-in thukham palsat a om ciangin guahtuiluan hoihlo hi. Ngalhawk in lolai ankungte nawksia thei hi. Khuasung thusia-lasia piang thei hi. Pulnatna tuamtuam in nawk thei hi. Tua ahih ciangin Zehphi a omleh a beikhempeuh loh sak hi. Tualbiakna bawlpha kik hi.
Tualbawl-khasung or Sialsawm-lawmanneek kha huamsungin samante pen Sawngman kici hi. Sawngzu luup hi. Sawngla sa-in laam uh hi. Siampipa in tuiphih aa, Sawngmanpa leh khua-leh-tui daupaina dingin Khuasiam tungah ngen uh hi. Hun ciangtan sungin Sawngman a omleh Khuasiam lungdam hi, ci-in um uh hi.
Sialsawm Lawm-an.
Nidanglai-in Sialsawm Lawm-an pen lopawi man ciangin kihih tawntung hi. Guahtui luandan zui-in lopawi ahihmanin kumkhat leh kumkhat kibanglo thei hi. Bekthamlo-in Simlam leh Zolam aa teengte khuahun paidan kibanglo aa, khua khatleh khat kituak theilo hi. Ahih hangin Khangthakte in kumpi naseemte leh sangnaupangte kimhun tawh kituak dingin April kha kipatlam hih dingin kipsak uh hi.
Khuado Lawm-an.
Khuado Lawm-an pen anlak khit ciangin kibawl hi. Khawhsa kaikhawm khinphet ahih ciangin zu leh sa tawh kidiah pikpeekin kibawlzo hi. Kumpi naseemte leh sangnaupangte kimhun October sangkhak sung kingim hi.
Ih Pu ih Pate pen Biakna leh Ngeina tawh tonkhawmin nakalsuan uh hi. Ahih khempeuh pen Biakna tawh kitukkalh saklo uh hi. Asiam leh a Biakna mangngilh ngeilo uh hi. Khuado Lawm-an pen Sialsawm Lawm-an mah tawh a paidan kibang hi.
Meilah saatni.
Khuado Lawm-an kiginni pen Meilah saatni or Dai-an bawlni ci uh hi. Zununsung or omkhop hunsung zat ding meilah pua hi. Tuinak kipuah hi. [Han,than, san,khan] Han kipuah aa Khasapna kinei hi. " A si kha hong ciah un, a hing kha hong ciah un, zu leh sa neding hihang," ci-in lobuuk suangthute saatpai-in khasam uh hi.
Khuailaa, Tang'suak.
Khangluite in Khuai pen thupiseh mahmah hi. Khuaipi leh khuaivahte a zu kine hi. Khuaivom, khuaingo cihte zong singheng sungah kua a, laa-in innah khawi uh hi. Tuate zong a zu kinenam mah ahi hi. Tunpi, ngalthen pen a no kine hi. Tua khuai a mute in lopadawn tumzial vilvel a, ciangkang khattawh kawksakin ciamteh hi. Kuaman suksak ngamlo hi. Khuaino pen Khuado-hunin taksa-in pikim a, neektak cing mahmah hi.
Khuaihawite in lakleh aih thuah thei uh hi. Khuai-aite asih ciangin siluangbawk thote pen khuai in bengkhiat sak hi, ci uh hi. " Kha kapham ciang vaitho hung ding vahkhuai nangma thu hi aw," ci-in Khuaila nangawnin nei hi.
Khuai-ai nuamte in Khuado Dai-an bawlni ta-in khuaila uh hi. Khuamial khit ciangin kilangam panbek hi. A ainuam aa khuaila ahihleh, khuang,zam, daktal phiit, leh Khangno Taangsuak ding honkhat tawh kuanpah hi. Khuaikhau ci-in khauhual saumahmah pua uh hi. Khuangmai aa daktal tumpa, zaamzawngte leh khuangtumpa longal khuaikhau lenin pai uh hi. A kihalna kibangin len uh a, a khut langkhat ah meilah dekim uh hi. Guideudeu-in meide-in pai uh hi. Phiitlem kawmin khuang leh zam tawh innlamzuanin ciah uh hi. Khuasung gamlum suah mahmah hi.
Inn ngakte in zubeel gual aa, tuileihsa-in nangak uh hi. Zu taksa pawlkhat zong taubeelpi sungah khol hi. Khuaino puapa a mai-ah hong masa hi. Zamzawngte in zom hi. Daktal tumpa in zom leuleu hi. Tua khit ciangin khuangtumpa leh mipi in hong zom hi. Innngakte in a tungmasasa-in zu natulh hi. Inntual kimkot tuangdung dongin laamsum pimpemin laam uh hi. Zanthapai-in khangnote gualnopa tua hunbekmah om a, Khuado hun a tunkaal kingaklah mahmah hi.
Khuangtumpa mai-ah pasalno khat in daktal mong,mong,mong, ci-in ging vangvangin tum hi. Daktal-ging zaksimin Khuado kiphawk mahmah hi. Khualai-ah a veng a vengin Khangnote giahna Sawm kinei hi. A nopcipen munah kituah uh hi. Zanthapai-in Khuado-la leh Khuai-la sa in khangnote gualnuam mahmah hi. Khuasungbup gamlum hi.
Kauhawl.
Pansikni or Neekpini zingsangin kau hawl uh hi. " Dawihaang ciah oo, kauhaang ciah oo, nazun na-eek namsia ei, nani cing ei, nakha cing ei, nakhualam zuan oo" ci-in tuga heiga tawh bangsak bangkhang saatin hawl uh hi. Kongbiang a tun ciangin a tuga tawh pheiden ek mawk hi. Thau neite in thau tawh kaap uh hi.
Ih Pu ih Pate in Dawibia icih hangin Dawi hawlkhia thei mawk ahih ciangin amau lungsimtawngah dawi sangaa golzaw khat abia aa kinei hileh kilawm hi.
Lawm-an ne dingaa kikaihkhopna.
Lawm-an ne dingin mikhempeuh kikaikhawm uh hi. Abawngbawngin, a khil a khilin omkhawm uh hi. Dai-an bawlni zingtungin Uupipa or Bangkuapipa pen inntuamsa innlak sanggamte kiangah banhawh kawikawi a, thu-zasak hi. Sanggam bucingte pen nopci mahmah hi. Zing-an neek khit ciangin kikaikhawm uh a, an aneih bangbang tawiciat uh hi. Mihon tawmte in vok luangkhat a tampiante in luangnih bang go thei uh hi. Khuado-vok gul ding kiseh uh hi.
Ei Zomite ngeina-ah Zozu pen cikhum bawngnawi taangin kizang hi. Pawlkhat khaihin ne hi. Pawlkhatte pen pengbulhin ne hi. Anneekma sungteng khaihsa-in ne uh a, anneek khit gualnophun leh lasakhun ciangin beel angkuahin peengnek uh hi. A hawmmasak pen innkuan kim naungeek dongin tahn kipia hi. A nethei nailote in ama ngaih khat hawh hi. Tua pen zuhawh kici hi. Hawh cihpen ama neektangin nesak cihna hi. Amau mintapte hawhdiak uh hi. An a neek ciangin asasin sangoite kiciamkim sak uh hi. A ngahlo om hiam, ci-in kantel vilvel uh hi.
Anneek man ciangin Mokhak numeite amau-nualam ciatah ankhol-in vak tek uh hi. Nungak tangval lawmngaih neite Zawl-an kikhol sak hi. Ankhol aa vakkhiate hong tunkik hun khuamui kipan philhphelh pawl khawngin tangzang khat in beelpei sungah vut luakin dim a, innlim laizangah koihin meiphual sehin meilah vak hi. Khuang leh zam pusuahin lasak pan uh hi.
Sialsawm leh Khuado hunsungin sanggam ngaihna la, Nu leh Pa ngaihna la leh nungak tangval kilamnaihna zawlla ngentang sa uh hi. U-nau sanggam tengmah kikawi-in la kipaihpaih mai uh a, Ki-itna leh sanggam khualna khang mahmah hi.
Thang Ho leh Lian Do te hunlai-in Khuado omkhop ngeina neikhin uh hileh kilawm hi. Khuado madeuh-in Lian Do si hi. Thang Ho daihawhin pai hi. La khat suut a,
a. Do nalitlit do nalitlit e gual in kumkhua do nalitlit e [Do naliingliing do naliing ee ]
b. Gual in kumkhua do nalitlit e Do khan ah nau bang vakap ing e.
Mihing kikholhna tam leh kiphawkna kingaihna zong lian hi. Lawm-an pen sanggam kimuhna leh kikaihkhopna hoihpen ahi hi. Pakzat seemseem lozaw a, puahphat ding leh thupibawl kik dingin hoih mahmah hi. Tuhun pen omkhopna-hun haksa mahmah hi. Mikhempeuh tangpek nuam uh hi. Sanggam a omkhawm liailiaite pen a kingaite ahi uh hi.
Zomite zatdan tatdan ngeina pawlkhat.
Kawl huzaap tawh Pawi icih pen, Mizo huzaaplam aa omte in Lawmh cileuleu se hi. Zokam taktak tawh Ai kici hi. Zomi a tamzaw in Ai sangin Pawibawl, Lawmh ci uh hi. Zokam zong damdamin kinelhsiahin mangmang hi. Innthak ai cih sangin Innpawibawl ci uh hi. Molawm, innlawmh peuh cimai uh hi. Nauminphuak icih pen zong, naulawm, naupawi bawl ci uh hi. BA ai cilo-in BA lawmh ci sese uh hi. Midangte huzaap in hong zolua ta ahih manin ei kam pen a nuam nawnlo bang hong himawk hi.
Nauminphuak.
Namdangte huzaap hong lutma-in, Zomite in Nausian kici hi. Tuhun ciangin naupawi-bawl cilel uh hi. Zomite nausuah ciangin bangkua-siampi zangin naumin pen tuiphih uh hi. Pasal ahileh pianna Pu tamsak hi. Numei ahihleh pianna Pii tamsak hi. Azomzomin pasallam leh numeilam kihawm suk ngiatngiat a, khangsimna-in kinei hi.
Naumin pen Mizote leh Kawlte bangin utpeuhpeuh phuak mawklo uh hi. Minnei dingte dong masa hi. Naumin phuahna[minlawhna] ganno khat bangkua siampipa go sak hi. Tua pen inntek khawisa ganno hi hamtang ding hi.
Tuiphih ding zu beelta-in luup hi. Siampipa in phuisam kawmkawmin zu leihleih hi. Zuleihna tui kitakpei leh, hoih ei, ih nau pen cidamin mapai ding hi, ci hi. Amin pulakin zu teepin tuiphih hi. Huihlak aa kiphihkhia hilel napi, a tuiphih-pai pailo cih theise uh hi. Minphuahna ganno go mleuleu a, a sihdan akeeng kisaan keuhkeuh , a sin leh a gilzangte kilamdan enin, naungeek mailam masuan ding theikhol genkhol thei hi.
Naumin tangte in Nausiatna [nausian] ci-in ak ahi-a, vok ahi zongin ahihzawh zahzah gan khat peuhpeuh zangin antawi pia uh hi. Nausian kici omkhopna pen a nuampen omkhopnanam ahi hi. Naumin phuahna munah gamlum lua kideihlo hi. Khuang leh zam tat nuamlo uh hi. Gamlum lua leh naukhaa lau kici hi. Naupang kilatin zawngkhal aa cidamlo hi, ci uh hi. Ih Pu ih Pate pen zehtan thukhamteah citak mahmah hi. A up leh a biak khatpeuh tungah paubanna neilo uh hi.
Min a phuah ciangin numei leh pasal hangin buailo hi. Amin kilawh phetin numeimin leh pasalmin kikhen pah sinsen hi. Amau phulkhak gentheihna leh nopsaknate naumin panin kimu khia thei hi. Tuang Hau acihleh minuamsa hi ei, ci-in kimu pah hi. Vung Dah Ciin acihleh hehlehdah thuak ngeite hi, ci'n kithei thei hi. Ciin Za Khup acih ciangin numei hi a, Cin Za Khup acih ciangin pasal ahi hi. Lia leh Taang tawh buai ngeilo hi.
Naucing Guai.
Tuhun bangin Nursinghome , Childcare cihte omlo hi. Inntuancil ahi lukhatlaite in innpi leh a Pute kiang khawngah nau kha uh hi. Sanggam haute in nau thum ciang bang cing thei hi. Bawngnawi cikhum cihte kigalmuh ngei nailo ahihmanin naungeek-anin kawlkai-em leh taangzuha kizang hi. Lawki-hunin neusen aa kipan Zozuha tawh kikhangkhia hi. Zu zong munkhempeuh ah siakhin lo hi. Zangsiam leeng zatui hoihpen leh anhoihpen ahi a, khengvalzat kha leeng a siahuai pen gal leh gu ahi hi. Pilna tawh zat kul hi.
Amau hunin zuha piazote hampha kisa mahmah hi. Naungeekte cidamin dawng tiltel hi. Kawlkaipi zong anhoih mahmah ahi hi. Neu ngaihsut huailo hi. Tua bang teng tawh naucingte in nau nakhoi uh hi.
Naucingte pen zahtakin mai-et mahmah kul hi. Nau ii nuntakna buppi a cingte khutah om hi. Neek leh dawn lim zawdeuh amuh ciangin naucingte ciamsak hamtang uh hi. Naucingte zong kisathei a, khasia-baih mahmah hi. Tuhunin zong Nuteek naucing naneih uleh neuseh kha kei un.
Naucing guaina pen anlim mawkmawk tawh hithei lo hi. Saseh, ak cihbang kizang ngamlo hi. Ganpum lakah a neupen vok tuli sangin neuzaw lo hi. Naukha khempeuh kikumin thakhatin naucing guai thei uh hi. Salim pen leh zukhum pen tawh naucing kiguai hi.
Pute Tukzukholh.
Ih Pu ih Pate in zahtak-tuakte zahtak a, pahtawi huaite pahtawi uh hi. Pute zahtak pen Pasian deihna tawh kituak ahih ciangin cidamin khansau hi. " Pute leh lamphung kineh zolo" cih Paunak om hi. Naupangte a damloh ciangin Pute kiangah hawhin an kinesak hamtang hi. Tua pen gau-an kha ci uh hi. Pute kisamsia nuamlo hi. Pute tawh thu kinei nuamlo hi. Pute kikhasia sak nuamlo hi.
Khawhsa an lakkhit phetin Pute Tukzu kikhol masa pen hi. Tuhun Christian te in Thanksgiving a bawl bang ahi hi. Taangzu, buhzu zukhum pen leh aneihleh sapum zong go uh hi. Tukzu pen kiim leh paam in zong pawm a, zupinung uh hi. Zutaak [zukhaih] a, zucil kaimasa pen dawh a, inntekpu piamasa hi. A zudawn masak pen valhpah lo hi. Zutui phihin phuisam hi. Tukzu khol a tutet thupha namkim ngetsak hi. Cidamin khansauna ding, sumnu-sumpa amuhna ding, bangkua kilemna dingin ngen hi. Hih omkhopna sungah Pute pahtawina la a tampen kisuut hi.
a. Kei ka Pute sen aa ka Pute ningzu bang khum thei naleng nuampeng phuh sak vang e
b. Nuampeng phuhsak vang heisa bang paal thei naleng kapaal losak vang e.
Thang Siangh. zogampalpi@yahoo. com
--
Posted By Thang Siangh to THANG SIANGH at 7/08/2008 04:23:00 AM
ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.
Posted by: "Gin Khan Nang" nanggk@yahoo.com nanggk
Sun Mar 8, 2009 10:00 pm (PDT)
Sia Thang Siangh hong gelh bangin kei zong pau lam a lunghimawh pawl ka hih manin hih bangin kong gelh hi. A sim nuamte ading hi.
A bei thei thu hi
UNESCO in a genna panin India gam a om pau tuamtuam a bei thei ding 196 sung panin 103 pen a bei hak nawn lo dingte hi ci hi. Pau bangci bei theih ding hiam cih leh, inn sungah nu leh pate bek in a zat paute pen a tu leh tate in zang nawn lo ding ahih manin bei hak nawn lo ding hi ci uh hi. Pau a zang lai teng si khin leh a tate un zom nawn lo dinga bei suak lel ding hi cihna hi. Tua pau a bei thei dinga kingaihsun 103 sungah Khasi, Tulu, Konkani, Gharawali, leh Kumaoni kihel hi. Gentehna-in Khasi te bangci dan hiam cih leh a gamah Kala pau leh English zang tam ta ahih manin khang thakte in amau pau pen sawt zang nawn lo dingin um uh hi. Tua danin ei Zomite zong ki-en lehang Mizogam, Kawlgam, America gam a om Zomite in I pau pen sawt I len zo takpi ding hiam cih lungngaih huai kasa hi. Mizogamah zong nu leh pate in ei pau zang lai liamliamin, tate in Mizo pau zang tam mahmah hi. Kawlgamah zong nu leh pa in ei pau zangin tate in
Kawl pau zang tam mahmah cih kigen hi. America-ah zong a tung masasa in a tate uh Mikang pau tawh pau sakin, ei pau a thei nawn lo tam ta hi. A diakin America gama piang leh a khangkhiate in ei pau zang nawn lo uh a, nu leh pate bek in zang lai uh hi. Tate khangah ei pau kizang nawn lo ding cih theihsa hi. Ka lawmte khat China (Sen) hi a, ama pau thei nawn loin English bek zangin, China dangte tawh kiho thei lo ahih manin kingai lo pah uh hi. Zomite in zong pau mangngilhna Zogam Thak I bawl khak ding dah huai kasa hi.
Tua ahih manin Kawlgam, Mizogam leh mun tuamtuam a om Zomite in, I pau a bei lohna dingin geelna thupi khat neih ding deih huai kasa hi. Bang cih leng kemcing thei ding I hi hiam cih pen misiamte genna panin lim zat mahmah ding, kisin ding, zang ding, tua hi leh mang lo hi ci uh hi. Tua ahih manin a kuamah peuh in I tate ei pau tawh pausak ciatciat zo dingin hanciam lehang I pau pen mang ngei lo ding hi. Tua banah biakinn ah Pasian biakna-in ei pau I zat ciangin I pau kisiam kik thei hi. Kei zong Mizo gam pan Manipur ka lutin Lai Siangtho ka sim thei kei a, La ka sa siam kei hi. Ahi zongin Pawlpi sungah omin ei pau tawh Pasian kiphatin ka kisin tawm ciangin a siam kik ka suak hi. Manipur a om Zomite leh Mizogama om Zomi tawm khat in ei pau tawh Pasian a biak ciangin pau a kemcing lai suak bek hi. Ei pau zang lo Pawlpi danga omte in khahsuah ta uh hi. Inn sung nangawnah zat ding nuam sa lo uh hi. Tua ahih manin gamdang om Zomite in
zong ei pau mah tawh Pasian biak ding ngaihsut leh geel belin I neih ding deih huai ka sa hi. A mun leh gam tawh kisai ahi thei lona mun bel om ding hi. Ahi zongin eimi bek (sit) omna munte-ah eipau mah tawh Pasian biak ding kisam ka sa hi. Naupangte in Sunday Schoolah Lai Siangtho hong sinin, la hong siam uh a, eipau kisinna hoih pen khat a suak hi.
A lunghih mawh huai khat ah I pau pen Sanginn (School) ah kisin nawn lo ahih manin bei thei takpi kha ding hi. Kawl Kumpi ngimna zong tua deihna tawh pau dangte sangah sinsak nawn loin, Kawl lai bek sinsak hi zaw hi. Manipurah Paite ci-in kisin thei lai hi. Mizogamah zong kisin lo dingin ngaihsun zaw ing. Sangah I sin kei leh pau pen a bei thei ding na hi gige hi. Zomite zong Kawl gam kumpi hong siat ciangin Pawlpi sungah I zat manin Lai Siangtho leh Labu I neih manin, tadensa leh Magazine I bawl theih manin I kam pau leh lai akikem cing lai bek suak hi ci-in ka mu hi. Tu-in Kawlgamah ZCLS in Tan 4 leh 5 laibu bawl cih I za a lungdam huai hi. Tua laibute pen sangkhak sungin Pawlpite in amau khua ciatah sinsak ding cih hi lel mawk hi. Pawlpi kim in sin het lo ding cih ngaihsutna-ah om zaw hi. Tua zong kum bangzah hih zo ding cih kigen thei lo hi. Sang mahah I sin theih matengin I pau leh lai pen sawt kikem cing zo dingin lamet huai
lo hi. Tua ahih manin ahi thei ciangciangah inn sungah I pau zangin, Pasian biakna-in nei-in, i tate hilh ding hanciam hamtang leng deih huai ka sa hi.
GK.
--- On Sun, 3/8/09, Thang Siangh wrote:
From: Thang Siangh
Subject: [ZONET] ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.
To: zomi@yahoogroups. com
Date: Sunday, March 8, 2009, 11:10 PM
ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.
ZOMI.
Zogam Lapi.
" Ei Zogam mual leh guam kithuah hi.
En ve un, luun singphung nim dildial,
Hong pai un, lia leh taang kipia ni,
Kithawi un, khangno lungpil hoih ka ciin katuai,
Ih Zogam aadingin kipia ni."
Tu'n kum-90 a pha ka-u, nungakno ahihlai, Hahkat-Saang ci-in nitak simin Zolai sin uh hi. Baptist Khangno makai Taang Sing Khan Nang in sia seem hi. Lai bek sinlo hi. Christian latom nono zong hilh hi. Gam itna leh hanthotna late zong kihel hi. Tuahun aa naupang kumli aa kipan khangnote' sakmun mahmah la, ahi hi. Gam leh minam itna lungsimnei khat phuah hiding hi. Kipiakhia ding a, hanthotna ahi hi. Kua phuah hiam kathei kei hi.Tua pen 1948 kum pawl hi. Tudongin kabengkha ah mang ngeilo hi. Kimtakin zom theilo kahihmanin a thei na om uleh hong hilh un. Kadeih mahmah la ahi hi.
Zomi hihpen eileh-ei kitel mahmah ihih hangin, Namdangte ukcipna sungah hong kikhum ahih ciangin, amau hong piak bangbang minin i nei hi. Pawlkhatte bangin Zomi-min ihlawh ciangin thutumpeek bangzah in hong ngaihsun uh hi. Muhna zaizolo dongin ngaihsun uh hi. Gualhuailo bangin ngaihsun uh hi. Tua pen hong ukte in hong huzaapzo lua cihna ahi hi.
" Chin " a kici khempeuh pen ihmi ihnam hi-a, ih itmahmah hi. Chin pen ZOMI tawh ihlaihzawh dong nungkiklo-in Zomin ih kemcing ding hi. Tuhun leh hong paiding khangnote in, Sila suahna min paikhia a, suahtakna min ahi Zomi mintawh i dinzawh dongin hanciam ding ahi hi. Ei Zomite, cih kamkhum leh innkuan-khat hihna kammal hoihtakin i zangsiam ding hi. Kipawlkhop theih nang ci-in, ei-aa nusia-in amau ngeina leh paute ih zangtuanse kei ding aa kamsia-in i gensia kei ding hi.
ZOGAM.
Zogam leh Zoleitang pen gamlimin kawikuih a, deihna munteng huamsak mawktheih hilo hi. Hong ukte minamliante in adeihdeihin gamlim kawikuihin lathei mah uh hi. Ei a ngenlamte aadingin piangthei lo hi. Zomi, Ei-mahmah leitang tungah teeng'lo-in kagam-kaleitang kici theilo hi. Leitang or gamkek'dan tuamtuam om hi. Thatang leh thauvui thautang tawh simin zawh zahzah ala om hi. British ten Colonialism beisak nuam aa gamtampi Indepenance a piaklaitak hileh olzaw hi. Tuhunin kumpigam khat ii khutsung omsa paikhia a, gamkhat din ding pen a piangtheithu ahih hangin gamla mahmah hi. Ei sepzawhpak hilo hi.
Ukna upadi palsat selo-in, pianna gamkiim tengmah, Kabaw-Valley kuam adim takin tengnuam lehang, kiteengthei lel hi. Zogam leitangtawh kizom khinsa ahihmanin ihgam ihlei mahtawh kibang hi. Kumpi khat sunga State nih kalkak pen kumpi nih kalkak hilo ahihmanin siahuai lo hi. A leitang tungah Zomi ompeuhleh hunkhat ciangin CLAIM theihun peuh om mawkmawk thei ding hi.Yangon ah a dimin ih teeng zongin Zogam suak ngeilo ding hi. US khawng, Japan khawng, Korea khawng, Malaysia khawngah million aa ih om hangin gam hong khen ngeilo ding hi. Zogamthak cihpen lungkimsakna hibek a, huih bekmah kilawhtak ding hi.
Nidangin Col. Khen Za Mung, Tedim hong pai hi. A neulawm sangkahpihte khat in, maingaaptakin na hopih hi. " Lawm Mungpu, Zogam aading a, nang hong kikoih zen, Gunkhawm saksiah Zogam hong suaksak inla, buh deihzahzah Khamtung hong puakto in," acih ciangin, Colonel pa, maikhingin, lamdangsa mahmah maisuahtawh enin, pau zoklo hi. Tua ciangin damtakin, " Kangaihsut bang hetkei mawk u ciai, Zomite mit kihongtei taleh kilawm, kimakaih theita inteh, ci-a hong paito hivengin, hizah ciang nahilai mawk maw. Nateenlohna leitang mawklak theih om diam, nakhawhloh ante deih bangaa puakmawk theih om ding hiam? Tua te keisep ding hilo-in no sep ding hizaw hi. Mualtung aate paisukin khuasaatin teeng un. Kumpi in ututna ah kiteeng thei ci hi. Lokho unla buhciing un, a pianna nai un, omlopi khamtak aa neekding vaihawm kei un, a piangtheilo thu hi." ci-in thuhilh dikdek hi.
Taanglai, Kawlmangpa khanlai-in Chindwin gunkuamto khempeuh leh Kabaw-valley tengah Zomi ih Pu ih Pate teeng uh hi. Tua ahihmanin Kawlte'n Chindwin naci uh hi. Tu-in Shan-Bama te in luah khin hi. Khangthakte in, kapu kapa teenna ci-in zuankik leh kilawm hinapi Zaanggam tainuam a om ciangin, vokgo-in khitui naptui tawh kho zawsop uh hi. Khampat Mawngkungpi taangthu genin ih sutsut sangin Mawngkungpi phuukin adimin Zomite teengto leeng gam kitangbaihzaw ding hi.
Socialist kumpi hong dincilin, Gen. Ne Win in galkap mangteng kaikhawm a, eimi ulian Col.Van Kulh, Col. Khen Za Mungte zong kihel hi. Nadeih peuh ngen un, acih ciangin, "Col.Khen Za Mung in, " Chindwin minpen hong picinsak un," ci-in ngen hi. Pia lo uh hi.
Ei Zogam pen kigi kician omlo hi. A thahaatzawte in hong nawtnawtin hong suankhiakhia uh hi.Tuhun ciangin kham leh zaangcin a Zomite tenna khuate nangawn Sagaing huamsungah hong khum gai uh hi. Bangbang ahizongin leitang taisan lo-in kihenhen ding hoih hi. Hih gamkekdan pen thusim thukmahmah hi-a, Zotate khempeuh tungah muapding leh, tehkhia lo-in Zomi khempeuh lungsim tawngah neihden ding ahi hi.
Zomite pen Zaanggam zuanin ih taitai hangin nauzaw inntuan logam neilo teng khawngbek kitai hi. Gam leh minam aading saupi khualna ahi gamkekna lungsimtawh kitai nailo hi. Luseite hileh Bunghgam tokhempeuh dimkhin ding uh hi. Minamdangte tazo nawnlo dongin neekkhia khin ding uh hi.
US, Malaysia , Japan, Norway, Sweden, Singapore, Yangon cihkhawng Zo-Minamni khawng bawl a, i kikhop pen Zogam suakngei ding hilo hi. Zomi hi-ing cih lungtang kiguatna ciang hibek hi. Ih manthan ding khaamna ahi hi. Zomi lungtang khauh mahmah napi leitang neilo minam suah ding lauhuai mahmah hi. Eite tenna leitang mahmah puahkul zaw ding hi. Ih pianna leitang kiimtengmah khanzo leeng, gamnei kitang ding hi.
Kumpite in minam tampi tawh kizopna dingin lungsimtawng thusim leh puatham nei tawntung uh hi. Tua pen " kongkhak kikhahkhum aa thu kikupna" ci uh hi. Midangte tungah zatding kammal nangawn policy tawh khungkhawm uh hi. Tua pen ei minamlian suaknuam-a kisincil ten zong i zatsiam ding kisam hi. Gamkekna khuak zong thusim a neihding nasiatakin tawsawn aa kalsuan pahding nam ahi hi. Thau tawilo, upadi palsatlo-a septheihte masak huai mahmah hi.
ZOKAM - ZOPAU
Minamlian suaknuamin lampi tuamtuam tawh ih awngciat hi. Minam leh kam/pau kikhen theilo cih thei-in, Zokam-Zopau kepcing ding, innkuansungah zat ding thupi ihsa ciat hi. Tua pen thupi mah hi. Nial ding omlo hi. Zogam aa piang gamdang tungte in, Zokam pau uh a, Zola sa uh a, a sa keizong a bil sungah za-in a bengkha ah mangnailo uh hi. Tuate in a tate hilhthei hopihthei lai uh hi. Gamdang aasuak tate in, amau tate bangzah ciang hilhzo-in na um uh hiam? Atunzawh kum-20 ciangin, khangnih khangthum khit ciangin, a kumza aasim, hong hito leh Zokam pen kizakha nawnlo ding hi.
Galtaite hun hong bei-in khangsawnte hun hong hileh, kuaman hunpia-in Zopau sinin ka um kei hi. Zokam amanthanloh nadingin Zogam mah bulphuh loh pianglo hi. Zogam leitang tungaa om Zomite nangawn nidangciang tu-a bangin kipaulo ding hi. Kaneulai a, Zopau leh tulaitak Zopau kibang lo hi. Gamdang atung te pen Zopau hinsuahna ding kangaihsut ciangin tuipi luanglai khutpeek aadal tawh kibang kasa hi.
Pau ahihleh a mipi tamzaw hong huzaap bangin kipau ding theihsa hi. Ahi zongin, eima sisan leh i-meel i-sa tungtawnin Zomi kikeemcing thei hi. Sisan leh lungsim a kibangin ngaihsun in. Ih tate pen Zomi ahihlamtak lungsim sungah guanin a sisan sungah i tengsak ding hi. Minamdang neihloh ding hoih hi. Anei tenzong a tate-u Zomin mah phuakin a Pi a Pu mah tamsak ding hoih hi. Mikaangdanin a Pa minpeuh amamin tawpna-ah koihdaldal se keileh hoih ding hi. Zomin phuah-ngeina pen Khangsutna hi-a, a thupizia kigenzolo hi.
Israel minamte pen Babylon kumpi hong khan aa kipanin, gamtuamtuamah kithehthaang uh hi. A kum zatampi a kumtul aasim sawt uh a, Hebrews kam thei om nawnlo uh hi. Ahih hangin Biakna leh Israel minam ahihna kemcing tawntung uh hi. Vun-aat ding mangngilh ngeilo uh hi.
Jesu hunlai nangawnin Penticost pawi siim dingin Jerusalem hong hawh ciat uh hi. Hun thupi leh Minam tawh kisai pawilian hun ciangin hong pai hamtang uh hi.
Gamdangpanin minam 16 sangaa tamzaw Penticost pawi-ah hong pai hi. Amau omnagamte pauciat bek thei uh hi. Khasiangtho hong kibuak ciangin, a kigenthu khempeuh amaupau bangciatin thei uh a, ciakziahziahin kiho uh hi. "Parthians, Medes, Elamites, Mesopotamia, Judea, Capadocia, Pontus, Asia, Phrygia Pamphylia, Egypt, Liya,Rome, Jews, Crete, Arabian," gamte pan hong pai uh hi. Acts2: 6-11.
Eizong Sialsawm Lawm-an leh Khuado Lawm-an ih gamah siimpih den leeng i tate a kaangkahbia ahi a, a vomkahbia ahizongin Zomi sisan hong vomden ding uh hi.
MINAM LEH GAM AADING NASEPDAN TUAMTUAM.
Tulaitak Chin State sungaa teeng mihingte pen, " Bang kane bang kadawn ding hiam? " cih, lungpatau aa om ngentang ahi hi. Galtai gampua tungte zong gamleh minam hangaa tai hilo hi. Neekding-dawnding patauhna hang bekmah hizaw hi. Gamleh minam hangaa paikhia tawmcik ahi hi. Ei minam aading ci-in i otot kaalin, i mite anduh gilkialin tautau uh hi. Tua ahih ciangin gilpi dimin anneek theih nang masa-in kalmasa-in ih suanpih ding kisam hi.
1. Zokam-Zolai a manthanloh nadingin, Pawlpi tuamtuamte in, summer holiday sung hunla-in kihilh thei hi. Nipi khatin nitak khat la-in kihilh thei hi. Hanciam nuamte aading lampi om hi. Kumpi-saang' in hong saang keizongin lampi om kasa hi. Sepsep theihnam hilel hi.
2. Tumahmah aa ih nuntakpih Lokhawhdan i laih kul ding hi. Pupate lokhawhdan tawh an kikhamzo ngeilo ding hi. Zawn-kolhakpi kipaikhia zolo ding hi. Political lam mipil gam-makaite leh kumpi Argricultural naseemte kopin nasiatakin pan lakhuai hi.
Leitang a siatloh nadingin bangci kep ding, cih ahizongin, leihoih bangci bawltawm ding cih, ahizongin, lampi tuamtuam hanciam ding kisam hi. Khangmasate in leihoih hawktui in ataihloh nadingin, tangzawl ci-in singmam khung uh hi. Tuhunin tangzawl khunding singmaam kingahzo lo hi.Tua taang'in leinentolh daalna Nylon Plastic peekpi zattheih ding hanciam kul ding hi. US ah pakhuan leidalna dingin zang uh a, Zogamah omleh kalunggulh petmah hi. Lokhawhna vanhoih nono tuu, tem, aakipan hiamnamkim la-in gammite panpih ding kisam hi. Lungno-za leh eklei tuamtuam zon ding kisam hi.
Vaimimkung leh taangkungte bek kiciing thapai-in athak kizong zolo hi. Kumpi ulian lampan a tawsawn keileh Zomite pen tuikia bangin amahleh amah kihon khia zo lo hi. Gamdang sumzong neite in, Scientific anciindan leh khaicihoih tuamtuamte, ngahtheihna munkhempeuh pan kaihkhop huai mahmah hi. Leitung muntuamtuam aa om Zomite in, ih gam aading khaicihoih bang om, ci-in khuadak un. Zogam puahna pen thulianpipi hikhinlo hi.
Ganhing kepdan.
Ganhing kepdan leh ganhing tungpan ih ngahtheih phattuamnate zatsiam dan pilna zong kihilh kul hi. Ganhingte khahzau lo-in khawitheihna lampi zonhuai mahmah hi. Tua bang aa ih khawi ciangin supna omlo kisa-in khantohna leh metna tampi hong piang ding hi. US aa gankhawite in, sa Licence la uh hi. Saa zuak uh hi. Bawngnawi sukin zuak uh hi. Tua bek hilo hi. Bawng eek hoihtakin khol uh a, tua panin metna tampi ngah uh hi. Gan-an ding ankungte gan-eek pia uh hi. Gan-eek leitawh gawmin, guansa- in iptawh zuak uh hi. Gan khahzau pen a khawite bangmah metna pialo hi. Lokhote nawngkaisak hi.
Khuahun leh Leitang zui aa Singno suanding.
Dolkung, Ngaingaw, Cing', Phatsing, cihte pen ahoih nading muntampi om hi. Gundung khualumna leitang khempeuhah kicing thei hi. Tonzang Innpipa dolhuan zong etteh ding hipah hi. Lophei khuataw a, dolkung kisuante etteh ding hipah hi. Tamtakkung leh taakkung pen ih gamah hoih mahmah hi. A puah sangin a susia kihanciamzaw a, tuate kepcing ding ahi hi.
Tehnokung, Tawsawkung, leh singtak singgil khuum, singsan, gelsing, sialsawl singte pen singhoih ngentang ahi hi. Tuhun pen Project tawh singno suanding cih omlo-in Forestry lamte in singgu a zuakciang lehsep zawsop uh hi. Sia Khup Khan Thang in agelh singkung suanding cihte pen tumahmah aa sephuai ahi hi. Leitang ineih sunsun pen kupai peuh tam hi. Kumpi lampan ahizongin, kupai ahizongin sephuai mahmah ta hi.
Luidung kenpang khempeuhah Gua, phongyi gua, tuukgua, theeigua, naalgua, maaugua, lik, kiciing thei hi. Kuamah tuate ngaihsutin neinai lo hi. Gua bangpen cihmawh ciangin guamawn zong anin kine hizen hi.
Summuhna ahi Niangteh, Coffee, kwinkung, ongkun, cihte zong kiciintheihna mun omkawikawi ding hi. Leitungaa kinakzat mahmah Thawhbat(Vocado) zong ih gamah nakpi-in hoih hi. Applekung, meiteikung, sahawknam khempeuh, ih gamah hoih mahmah hi. Hong makaih ding leh hong tawsawn ding kumpilam pan kisam hi. Zawngkhinlua ihih ciangin eiguakin kiphulkhia zolo hi.
SINGNO KHANSUAH NADING.
Zomite pen leitang leh singno kepzia pilna leh mailam khualna tawmlua hi. Myone panin hausa kaikhawm aa thuhilh tawntung ding kisam hi. Sabengte in sakhi pumkhat matnop manin acre tampipi meitawh haltum uh hi. Meihaal ih khaam nopleh thautawi ciangtan huai hi. Zolo khote in hamhaal lo-in muatsak leh leitang tul theilo hi. Mipilgamah ham kihaal ngeilo hi. Phoguai-in leisungah phum uh hi. Kangvu sangin leihoih zaw a, hunsaupi aading hoihzaw hi.
Singkungte a mawkmai lohna dingin Electrical nasepna nakpi takin vaihawm ding ahi hi. Hidro electric, Solar electric cihbang bawl aa zattheih, leitawm a zat theih tam mahmah ta hi. Tuate tamzat mahmah ding kisam hi.
LEITUNGBUP ZOMI KIPAWLNA.
Hi-thu tawh kisai keikup ding adeihlo omding cih, kathei hi. Zomite deihsak Zomikhat kahihmanin tawm kagen nuam hi. Leitungbup Zomi kipawlna pen, gamdang munkhat peuh aa koih dingin piang kasa kei hi. Headquater ding zong khatleh khat kituh ding hi kasa kei hi. Zogam mah-ah omleh hithei in ka um hi. Gamdang kipawlna makai khempeuh Commitee member hipah in tua member sungpanin panmun kiteel hileh picingzo bekin ka-um hi. Makai ding muanhuai kasa khin siksek hi. Gamdang pan leh Zogam innphual panin supportna sumkhempeuh thatang khempeuh leitang tungmahah kizeek leh kilawm ding hi.
Zomite kipawlna kisiamnai lo hi. Buaina khempeuh kipawlna sum tungpan kipan pahpah hi. Treasurer neihbek tawh phasaklo ding hi. Audit Committee khauhtakin neih ding ahi hi. Tua audit commttee te pen Zomi kipawlna tuamtuamte' representative te hipah ding hi. Committee khensatna omlo-in sum kizanglo ding hi. Zatna khempeuh Commitee minutes tungtawnin kizangin receive Voucher kiciantakin om den ding hi. Audit Committe te pen Projects Inspectors hipah ding hi.
Hih kipawlna Fund pen kumpi langpang society khatpeuh tawh kipaikan lo-in Zomi-Zogam leitang puahna kumpi tawh khut kilen aa nasepna hiding hi. Tulaitak Sia Vum Nang nasep masuan pen nasiatakin support huai kasa hi.
Tutawm aa zattheih Zogam puah nading ngimna ahi hi.
Thang Siangh. zogampalpi@yahoo. com
Sun Mar 8, 2009 10:00 pm (PDT)
Sia Thang Siangh hong gelh bangin kei zong pau lam a lunghimawh pawl ka hih manin hih bangin kong gelh hi. A sim nuamte ading hi.
A bei thei thu hi
UNESCO in a genna panin India gam a om pau tuamtuam a bei thei ding 196 sung panin 103 pen a bei hak nawn lo dingte hi ci hi. Pau bangci bei theih ding hiam cih leh, inn sungah nu leh pate bek in a zat paute pen a tu leh tate in zang nawn lo ding ahih manin bei hak nawn lo ding hi ci uh hi. Pau a zang lai teng si khin leh a tate un zom nawn lo dinga bei suak lel ding hi cihna hi. Tua pau a bei thei dinga kingaihsun 103 sungah Khasi, Tulu, Konkani, Gharawali, leh Kumaoni kihel hi. Gentehna-in Khasi te bangci dan hiam cih leh a gamah Kala pau leh English zang tam ta ahih manin khang thakte in amau pau pen sawt zang nawn lo dingin um uh hi. Tua danin ei Zomite zong ki-en lehang Mizogam, Kawlgam, America gam a om Zomite in I pau pen sawt I len zo takpi ding hiam cih lungngaih huai kasa hi. Mizogamah zong nu leh pate in ei pau zang lai liamliamin, tate in Mizo pau zang tam mahmah hi. Kawlgamah zong nu leh pa in ei pau zangin tate in
Kawl pau zang tam mahmah cih kigen hi. America-ah zong a tung masasa in a tate uh Mikang pau tawh pau sakin, ei pau a thei nawn lo tam ta hi. A diakin America gama piang leh a khangkhiate in ei pau zang nawn lo uh a, nu leh pate bek in zang lai uh hi. Tate khangah ei pau kizang nawn lo ding cih theihsa hi. Ka lawmte khat China (Sen) hi a, ama pau thei nawn loin English bek zangin, China dangte tawh kiho thei lo ahih manin kingai lo pah uh hi. Zomite in zong pau mangngilhna Zogam Thak I bawl khak ding dah huai kasa hi.
Tua ahih manin Kawlgam, Mizogam leh mun tuamtuam a om Zomite in, I pau a bei lohna dingin geelna thupi khat neih ding deih huai kasa hi. Bang cih leng kemcing thei ding I hi hiam cih pen misiamte genna panin lim zat mahmah ding, kisin ding, zang ding, tua hi leh mang lo hi ci uh hi. Tua ahih manin a kuamah peuh in I tate ei pau tawh pausak ciatciat zo dingin hanciam lehang I pau pen mang ngei lo ding hi. Tua banah biakinn ah Pasian biakna-in ei pau I zat ciangin I pau kisiam kik thei hi. Kei zong Mizo gam pan Manipur ka lutin Lai Siangtho ka sim thei kei a, La ka sa siam kei hi. Ahi zongin Pawlpi sungah omin ei pau tawh Pasian kiphatin ka kisin tawm ciangin a siam kik ka suak hi. Manipur a om Zomite leh Mizogama om Zomi tawm khat in ei pau tawh Pasian a biak ciangin pau a kemcing lai suak bek hi. Ei pau zang lo Pawlpi danga omte in khahsuah ta uh hi. Inn sung nangawnah zat ding nuam sa lo uh hi. Tua ahih manin gamdang om Zomite in
zong ei pau mah tawh Pasian biak ding ngaihsut leh geel belin I neih ding deih huai ka sa hi. A mun leh gam tawh kisai ahi thei lona mun bel om ding hi. Ahi zongin eimi bek (sit) omna munte-ah eipau mah tawh Pasian biak ding kisam ka sa hi. Naupangte in Sunday Schoolah Lai Siangtho hong sinin, la hong siam uh a, eipau kisinna hoih pen khat a suak hi.
A lunghih mawh huai khat ah I pau pen Sanginn (School) ah kisin nawn lo ahih manin bei thei takpi kha ding hi. Kawl Kumpi ngimna zong tua deihna tawh pau dangte sangah sinsak nawn loin, Kawl lai bek sinsak hi zaw hi. Manipurah Paite ci-in kisin thei lai hi. Mizogamah zong kisin lo dingin ngaihsun zaw ing. Sangah I sin kei leh pau pen a bei thei ding na hi gige hi. Zomite zong Kawl gam kumpi hong siat ciangin Pawlpi sungah I zat manin Lai Siangtho leh Labu I neih manin, tadensa leh Magazine I bawl theih manin I kam pau leh lai akikem cing lai bek suak hi ci-in ka mu hi. Tu-in Kawlgamah ZCLS in Tan 4 leh 5 laibu bawl cih I za a lungdam huai hi. Tua laibute pen sangkhak sungin Pawlpite in amau khua ciatah sinsak ding cih hi lel mawk hi. Pawlpi kim in sin het lo ding cih ngaihsutna-ah om zaw hi. Tua zong kum bangzah hih zo ding cih kigen thei lo hi. Sang mahah I sin theih matengin I pau leh lai pen sawt kikem cing zo dingin lamet huai
lo hi. Tua ahih manin ahi thei ciangciangah inn sungah I pau zangin, Pasian biakna-in nei-in, i tate hilh ding hanciam hamtang leng deih huai ka sa hi.
GK.
--- On Sun, 3/8/09, Thang Siangh
From: Thang Siangh
Subject: [ZONET] ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.
To: zomi@yahoogroups. com
Date: Sunday, March 8, 2009, 11:10 PM
ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.
ZOMI.
Zogam Lapi.
" Ei Zogam mual leh guam kithuah hi.
En ve un, luun singphung nim dildial,
Hong pai un, lia leh taang kipia ni,
Kithawi un, khangno lungpil hoih ka ciin katuai,
Ih Zogam aadingin kipia ni."
Tu'n kum-90 a pha ka-u, nungakno ahihlai, Hahkat-Saang ci-in nitak simin Zolai sin uh hi. Baptist Khangno makai Taang Sing Khan Nang in sia seem hi. Lai bek sinlo hi. Christian latom nono zong hilh hi. Gam itna leh hanthotna late zong kihel hi. Tuahun aa naupang kumli aa kipan khangnote' sakmun mahmah la, ahi hi. Gam leh minam itna lungsimnei khat phuah hiding hi. Kipiakhia ding a, hanthotna ahi hi. Kua phuah hiam kathei kei hi.Tua pen 1948 kum pawl hi. Tudongin kabengkha ah mang ngeilo hi. Kimtakin zom theilo kahihmanin a thei na om uleh hong hilh un. Kadeih mahmah la ahi hi.
Zomi hihpen eileh-ei kitel mahmah ihih hangin, Namdangte ukcipna sungah hong kikhum ahih ciangin, amau hong piak bangbang minin i nei hi. Pawlkhatte bangin Zomi-min ihlawh ciangin thutumpeek bangzah in hong ngaihsun uh hi. Muhna zaizolo dongin ngaihsun uh hi. Gualhuailo bangin ngaihsun uh hi. Tua pen hong ukte in hong huzaapzo lua cihna ahi hi.
" Chin " a kici khempeuh pen ihmi ihnam hi-a, ih itmahmah hi. Chin pen ZOMI tawh ihlaihzawh dong nungkiklo-in Zomin ih kemcing ding hi. Tuhun leh hong paiding khangnote in, Sila suahna min paikhia a, suahtakna min ahi Zomi mintawh i dinzawh dongin hanciam ding ahi hi. Ei Zomite, cih kamkhum leh innkuan-khat hihna kammal hoihtakin i zangsiam ding hi. Kipawlkhop theih nang ci-in, ei-aa nusia-in amau ngeina leh paute ih zangtuanse kei ding aa kamsia-in i gensia kei ding hi.
ZOGAM.
Zogam leh Zoleitang pen gamlimin kawikuih a, deihna munteng huamsak mawktheih hilo hi. Hong ukte minamliante in adeihdeihin gamlim kawikuihin lathei mah uh hi. Ei a ngenlamte aadingin piangthei lo hi. Zomi, Ei-mahmah leitang tungah teeng'lo-in kagam-kaleitang kici theilo hi. Leitang or gamkek'dan tuamtuam om hi. Thatang leh thauvui thautang tawh simin zawh zahzah ala om hi. British ten Colonialism beisak nuam aa gamtampi Indepenance a piaklaitak hileh olzaw hi. Tuhunin kumpigam khat ii khutsung omsa paikhia a, gamkhat din ding pen a piangtheithu ahih hangin gamla mahmah hi. Ei sepzawhpak hilo hi.
Ukna upadi palsat selo-in, pianna gamkiim tengmah, Kabaw-Valley kuam adim takin tengnuam lehang, kiteengthei lel hi. Zogam leitangtawh kizom khinsa ahihmanin ihgam ihlei mahtawh kibang hi. Kumpi khat sunga State nih kalkak pen kumpi nih kalkak hilo ahihmanin siahuai lo hi. A leitang tungah Zomi ompeuhleh hunkhat ciangin CLAIM theihun peuh om mawkmawk thei ding hi.Yangon ah a dimin ih teeng zongin Zogam suak ngeilo ding hi. US khawng, Japan khawng, Korea khawng, Malaysia khawngah million aa ih om hangin gam hong khen ngeilo ding hi. Zogamthak cihpen lungkimsakna hibek a, huih bekmah kilawhtak ding hi.
Nidangin Col. Khen Za Mung, Tedim hong pai hi. A neulawm sangkahpihte khat in, maingaaptakin na hopih hi. " Lawm Mungpu, Zogam aading a, nang hong kikoih zen, Gunkhawm saksiah Zogam hong suaksak inla, buh deihzahzah Khamtung hong puakto in," acih ciangin, Colonel pa, maikhingin, lamdangsa mahmah maisuahtawh enin, pau zoklo hi. Tua ciangin damtakin, " Kangaihsut bang hetkei mawk u ciai, Zomite mit kihongtei taleh kilawm, kimakaih theita inteh, ci-a hong paito hivengin, hizah ciang nahilai mawk maw. Nateenlohna leitang mawklak theih om diam, nakhawhloh ante deih bangaa puakmawk theih om ding hiam? Tua te keisep ding hilo-in no sep ding hizaw hi. Mualtung aate paisukin khuasaatin teeng un. Kumpi in ututna ah kiteeng thei ci hi. Lokho unla buhciing un, a pianna nai un, omlopi khamtak aa neekding vaihawm kei un, a piangtheilo thu hi." ci-in thuhilh dikdek hi.
Taanglai, Kawlmangpa khanlai-in Chindwin gunkuamto khempeuh leh Kabaw-valley tengah Zomi ih Pu ih Pate teeng uh hi. Tua ahihmanin Kawlte'n Chindwin naci uh hi. Tu-in Shan-Bama te in luah khin hi. Khangthakte in, kapu kapa teenna ci-in zuankik leh kilawm hinapi Zaanggam tainuam a om ciangin, vokgo-in khitui naptui tawh kho zawsop uh hi. Khampat Mawngkungpi taangthu genin ih sutsut sangin Mawngkungpi phuukin adimin Zomite teengto leeng gam kitangbaihzaw ding hi.
Socialist kumpi hong dincilin, Gen. Ne Win in galkap mangteng kaikhawm a, eimi ulian Col.Van Kulh, Col. Khen Za Mungte zong kihel hi. Nadeih peuh ngen un, acih ciangin, "Col.Khen Za Mung in, " Chindwin minpen hong picinsak un," ci-in ngen hi. Pia lo uh hi.
Ei Zogam pen kigi kician omlo hi. A thahaatzawte in hong nawtnawtin hong suankhiakhia uh hi.Tuhun ciangin kham leh zaangcin a Zomite tenna khuate nangawn Sagaing huamsungah hong khum gai uh hi. Bangbang ahizongin leitang taisan lo-in kihenhen ding hoih hi. Hih gamkekdan pen thusim thukmahmah hi-a, Zotate khempeuh tungah muapding leh, tehkhia lo-in Zomi khempeuh lungsim tawngah neihden ding ahi hi.
Zomite pen Zaanggam zuanin ih taitai hangin nauzaw inntuan logam neilo teng khawngbek kitai hi. Gam leh minam aading saupi khualna ahi gamkekna lungsimtawh kitai nailo hi. Luseite hileh Bunghgam tokhempeuh dimkhin ding uh hi. Minamdangte tazo nawnlo dongin neekkhia khin ding uh hi.
US, Malaysia , Japan, Norway, Sweden, Singapore, Yangon cihkhawng Zo-Minamni khawng bawl a, i kikhop pen Zogam suakngei ding hilo hi. Zomi hi-ing cih lungtang kiguatna ciang hibek hi. Ih manthan ding khaamna ahi hi. Zomi lungtang khauh mahmah napi leitang neilo minam suah ding lauhuai mahmah hi. Eite tenna leitang mahmah puahkul zaw ding hi. Ih pianna leitang kiimtengmah khanzo leeng, gamnei kitang ding hi.
Kumpite in minam tampi tawh kizopna dingin lungsimtawng thusim leh puatham nei tawntung uh hi. Tua pen " kongkhak kikhahkhum aa thu kikupna" ci uh hi. Midangte tungah zatding kammal nangawn policy tawh khungkhawm uh hi. Tua pen ei minamlian suaknuam-a kisincil ten zong i zatsiam ding kisam hi. Gamkekna khuak zong thusim a neihding nasiatakin tawsawn aa kalsuan pahding nam ahi hi. Thau tawilo, upadi palsatlo-a septheihte masak huai mahmah hi.
ZOKAM - ZOPAU
Minamlian suaknuamin lampi tuamtuam tawh ih awngciat hi. Minam leh kam/pau kikhen theilo cih thei-in, Zokam-Zopau kepcing ding, innkuansungah zat ding thupi ihsa ciat hi. Tua pen thupi mah hi. Nial ding omlo hi. Zogam aa piang gamdang tungte in, Zokam pau uh a, Zola sa uh a, a sa keizong a bil sungah za-in a bengkha ah mangnailo uh hi. Tuate in a tate hilhthei hopihthei lai uh hi. Gamdang aasuak tate in, amau tate bangzah ciang hilhzo-in na um uh hiam? Atunzawh kum-20 ciangin, khangnih khangthum khit ciangin, a kumza aasim, hong hito leh Zokam pen kizakha nawnlo ding hi.
Galtaite hun hong bei-in khangsawnte hun hong hileh, kuaman hunpia-in Zopau sinin ka um kei hi. Zokam amanthanloh nadingin Zogam mah bulphuh loh pianglo hi. Zogam leitang tungaa om Zomite nangawn nidangciang tu-a bangin kipaulo ding hi. Kaneulai a, Zopau leh tulaitak Zopau kibang lo hi. Gamdang atung te pen Zopau hinsuahna ding kangaihsut ciangin tuipi luanglai khutpeek aadal tawh kibang kasa hi.
Pau ahihleh a mipi tamzaw hong huzaap bangin kipau ding theihsa hi. Ahi zongin, eima sisan leh i-meel i-sa tungtawnin Zomi kikeemcing thei hi. Sisan leh lungsim a kibangin ngaihsun in. Ih tate pen Zomi ahihlamtak lungsim sungah guanin a sisan sungah i tengsak ding hi. Minamdang neihloh ding hoih hi. Anei tenzong a tate-u Zomin mah phuakin a Pi a Pu mah tamsak ding hoih hi. Mikaangdanin a Pa minpeuh amamin tawpna-ah koihdaldal se keileh hoih ding hi. Zomin phuah-ngeina pen Khangsutna hi-a, a thupizia kigenzolo hi.
Israel minamte pen Babylon kumpi hong khan aa kipanin, gamtuamtuamah kithehthaang uh hi. A kum zatampi a kumtul aasim sawt uh a, Hebrews kam thei om nawnlo uh hi. Ahih hangin Biakna leh Israel minam ahihna kemcing tawntung uh hi. Vun-aat ding mangngilh ngeilo uh hi.
Jesu hunlai nangawnin Penticost pawi siim dingin Jerusalem hong hawh ciat uh hi. Hun thupi leh Minam tawh kisai pawilian hun ciangin hong pai hamtang uh hi.
Gamdangpanin minam 16 sangaa tamzaw Penticost pawi-ah hong pai hi. Amau omnagamte pauciat bek thei uh hi. Khasiangtho hong kibuak ciangin, a kigenthu khempeuh amaupau bangciatin thei uh a, ciakziahziahin kiho uh hi. "Parthians, Medes, Elamites, Mesopotamia, Judea, Capadocia, Pontus, Asia, Phrygia Pamphylia, Egypt, Liya,Rome, Jews, Crete, Arabian," gamte pan hong pai uh hi. Acts2: 6-11.
Eizong Sialsawm Lawm-an leh Khuado Lawm-an ih gamah siimpih den leeng i tate a kaangkahbia ahi a, a vomkahbia ahizongin Zomi sisan hong vomden ding uh hi.
MINAM LEH GAM AADING NASEPDAN TUAMTUAM.
Tulaitak Chin State sungaa teeng mihingte pen, " Bang kane bang kadawn ding hiam? " cih, lungpatau aa om ngentang ahi hi. Galtai gampua tungte zong gamleh minam hangaa tai hilo hi. Neekding-dawnding patauhna hang bekmah hizaw hi. Gamleh minam hangaa paikhia tawmcik ahi hi. Ei minam aading ci-in i otot kaalin, i mite anduh gilkialin tautau uh hi. Tua ahih ciangin gilpi dimin anneek theih nang masa-in kalmasa-in ih suanpih ding kisam hi.
1. Zokam-Zolai a manthanloh nadingin, Pawlpi tuamtuamte in, summer holiday sung hunla-in kihilh thei hi. Nipi khatin nitak khat la-in kihilh thei hi. Hanciam nuamte aading lampi om hi. Kumpi-saang' in hong saang keizongin lampi om kasa hi. Sepsep theihnam hilel hi.
2. Tumahmah aa ih nuntakpih Lokhawhdan i laih kul ding hi. Pupate lokhawhdan tawh an kikhamzo ngeilo ding hi. Zawn-kolhakpi kipaikhia zolo ding hi. Political lam mipil gam-makaite leh kumpi Argricultural naseemte kopin nasiatakin pan lakhuai hi.
Leitang a siatloh nadingin bangci kep ding, cih ahizongin, leihoih bangci bawltawm ding cih, ahizongin, lampi tuamtuam hanciam ding kisam hi. Khangmasate in leihoih hawktui in ataihloh nadingin, tangzawl ci-in singmam khung uh hi. Tuhunin tangzawl khunding singmaam kingahzo lo hi.Tua taang'in leinentolh daalna Nylon Plastic peekpi zattheih ding hanciam kul ding hi. US ah pakhuan leidalna dingin zang uh a, Zogamah omleh kalunggulh petmah hi. Lokhawhna vanhoih nono tuu, tem, aakipan hiamnamkim la-in gammite panpih ding kisam hi. Lungno-za leh eklei tuamtuam zon ding kisam hi.
Vaimimkung leh taangkungte bek kiciing thapai-in athak kizong zolo hi. Kumpi ulian lampan a tawsawn keileh Zomite pen tuikia bangin amahleh amah kihon khia zo lo hi. Gamdang sumzong neite in, Scientific anciindan leh khaicihoih tuamtuamte, ngahtheihna munkhempeuh pan kaihkhop huai mahmah hi. Leitung muntuamtuam aa om Zomite in, ih gam aading khaicihoih bang om, ci-in khuadak un. Zogam puahna pen thulianpipi hikhinlo hi.
Ganhing kepdan.
Ganhing kepdan leh ganhing tungpan ih ngahtheih phattuamnate zatsiam dan pilna zong kihilh kul hi. Ganhingte khahzau lo-in khawitheihna lampi zonhuai mahmah hi. Tua bang aa ih khawi ciangin supna omlo kisa-in khantohna leh metna tampi hong piang ding hi. US aa gankhawite in, sa Licence la uh hi. Saa zuak uh hi. Bawngnawi sukin zuak uh hi. Tua bek hilo hi. Bawng eek hoihtakin khol uh a, tua panin metna tampi ngah uh hi. Gan-an ding ankungte gan-eek pia uh hi. Gan-eek leitawh gawmin, guansa- in iptawh zuak uh hi. Gan khahzau pen a khawite bangmah metna pialo hi. Lokhote nawngkaisak hi.
Khuahun leh Leitang zui aa Singno suanding.
Dolkung, Ngaingaw, Cing', Phatsing, cihte pen ahoih nading muntampi om hi. Gundung khualumna leitang khempeuhah kicing thei hi. Tonzang Innpipa dolhuan zong etteh ding hipah hi. Lophei khuataw a, dolkung kisuante etteh ding hipah hi. Tamtakkung leh taakkung pen ih gamah hoih mahmah hi. A puah sangin a susia kihanciamzaw a, tuate kepcing ding ahi hi.
Tehnokung, Tawsawkung, leh singtak singgil khuum, singsan, gelsing, sialsawl singte pen singhoih ngentang ahi hi. Tuhun pen Project tawh singno suanding cih omlo-in Forestry lamte in singgu a zuakciang lehsep zawsop uh hi. Sia Khup Khan Thang in agelh singkung suanding cihte pen tumahmah aa sephuai ahi hi. Leitang ineih sunsun pen kupai peuh tam hi. Kumpi lampan ahizongin, kupai ahizongin sephuai mahmah ta hi.
Luidung kenpang khempeuhah Gua, phongyi gua, tuukgua, theeigua, naalgua, maaugua, lik, kiciing thei hi. Kuamah tuate ngaihsutin neinai lo hi. Gua bangpen cihmawh ciangin guamawn zong anin kine hizen hi.
Summuhna ahi Niangteh, Coffee, kwinkung, ongkun, cihte zong kiciintheihna mun omkawikawi ding hi. Leitungaa kinakzat mahmah Thawhbat(Vocado) zong ih gamah nakpi-in hoih hi. Applekung, meiteikung, sahawknam khempeuh, ih gamah hoih mahmah hi. Hong makaih ding leh hong tawsawn ding kumpilam pan kisam hi. Zawngkhinlua ihih ciangin eiguakin kiphulkhia zolo hi.
SINGNO KHANSUAH NADING.
Zomite pen leitang leh singno kepzia pilna leh mailam khualna tawmlua hi. Myone panin hausa kaikhawm aa thuhilh tawntung ding kisam hi. Sabengte in sakhi pumkhat matnop manin acre tampipi meitawh haltum uh hi. Meihaal ih khaam nopleh thautawi ciangtan huai hi. Zolo khote in hamhaal lo-in muatsak leh leitang tul theilo hi. Mipilgamah ham kihaal ngeilo hi. Phoguai-in leisungah phum uh hi. Kangvu sangin leihoih zaw a, hunsaupi aading hoihzaw hi.
Singkungte a mawkmai lohna dingin Electrical nasepna nakpi takin vaihawm ding ahi hi. Hidro electric, Solar electric cihbang bawl aa zattheih, leitawm a zat theih tam mahmah ta hi. Tuate tamzat mahmah ding kisam hi.
LEITUNGBUP ZOMI KIPAWLNA.
Hi-thu tawh kisai keikup ding adeihlo omding cih, kathei hi. Zomite deihsak Zomikhat kahihmanin tawm kagen nuam hi. Leitungbup Zomi kipawlna pen, gamdang munkhat peuh aa koih dingin piang kasa kei hi. Headquater ding zong khatleh khat kituh ding hi kasa kei hi. Zogam mah-ah omleh hithei in ka um hi. Gamdang kipawlna makai khempeuh Commitee member hipah in tua member sungpanin panmun kiteel hileh picingzo bekin ka-um hi. Makai ding muanhuai kasa khin siksek hi. Gamdang pan leh Zogam innphual panin supportna sumkhempeuh thatang khempeuh leitang tungmahah kizeek leh kilawm ding hi.
Zomite kipawlna kisiamnai lo hi. Buaina khempeuh kipawlna sum tungpan kipan pahpah hi. Treasurer neihbek tawh phasaklo ding hi. Audit Committee khauhtakin neih ding ahi hi. Tua audit commttee te pen Zomi kipawlna tuamtuamte' representative te hipah ding hi. Committee khensatna omlo-in sum kizanglo ding hi. Zatna khempeuh Commitee minutes tungtawnin kizangin receive Voucher kiciantakin om den ding hi. Audit Committe te pen Projects Inspectors hipah ding hi.
Hih kipawlna Fund pen kumpi langpang society khatpeuh tawh kipaikan lo-in Zomi-Zogam leitang puahna kumpi tawh khut kilen aa nasepna hiding hi. Tulaitak Sia Vum Nang nasep masuan pen nasiatakin support huai kasa hi.
Tutawm aa zattheih Zogam puah nading ngimna ahi hi.
Thang Siangh. zogampalpi@yahoo. com
Dahpa Khuang tawina USA-6
Nung aa USA President kiteel in, Oklahoma State pen Republican te hatna
ahihna tawh kizui in, Oklahoma State sung Tulsa aa Zomi a om sunsun zong
vote pia theitak ihom nailoh hang, kim leh paam in lawh ahihman in Obama
sang Mc. Cain mah lungtung zaw pian uh ahihlam kamu aa thupi thei kasa pah
lelhi.
Kiim leh paam in ihlungsim puak ong khel bek hilo in kiim leh paam tawh
kizui aa ih lungsim puak kikhel ihihman in, USA ihtun thaman om kasa hi.
Kalung ongnuamsak lianghi.
Tualak ah pawlkhat, adiakdiak Biaknalam makaite'n, Obama adeihlohna abulpi
in "nau bawlsiat vai" hi-in san theih hipah napi, Zomi pawlkhat, atamzawpen
thudanghang hilo “mivom ahihhang” ahihlam onggen uhteh, kei leh kei
ngaihsutding tampi ong guanhi. Tunidong innlai aa kaneihthu khat ahihi.
Azenzen in, ih mipihte bangmahin, kei, USA gamsung aa om hileng kua ka
panpih zaw mah tam ci-in ka ngaihkhasun aa, mikang gam ahihteh akangmah
hileh kilawm kasahi.
Tuabek hilolai in, Obama pen USA aa om hilo in Singapore aa om hihenla,
Singapore ah zong kei mahmah kihelna, Zomi Innkuan (Singapore) aa Pawllutmi
khat hileh, Makaipi ding katel tam? cih, kangaihsut khaakteh, Zomi Innkuan
Makaipi piak taktakding kalungsim peuh kaki zo kei mawkhi.
USA gambup aa telcing, President ngah khat Zomi Innkuan (Singapore) ah
telcing President ngahlo ding cih onghihteh, kalungsim puakzia kakimu aa,
kadip bang ong kua liang in ong linglawngsakhi.
India gam ah Congress I Party in party makaipi ding Piantit nupi Sonia
Gandhi tel ngam uh aa, apicing ngaihsutna ahihlam ithukim pihhi. US gambup
in mivom khat ong tel uhteh Thupha kizomding gamhi ihci ngamhi.
Zomi Innkuan (Singapore) in Sonia Gandhi hitaleh, Obama hitaleh pawl
onglutma pek nangawn in telsawm hetlo khin cih kaki phawk takteh, taubek
hilo, apasal Rajif(?) Gandhi nangawn gamdang zinei acilai ding dinmun
kahihlam kaki phawk takteh,
Zomite pen, ih tunna gamtawh akisai hetlo, bangmah ihihhetloh hang ihlungsim
akhia nuam hetlo ihihlam ong phawksakhi.
Mangkang gam genloh England Kumpinu’ Kumpi innsung ah katung zongin
akilamdang tuanlo, apicing tuanlo minam kahihlam ong phawksakhi.
Pilna sin kisa in doctor thuap sawm bang kala phial zongin ahizo nai
mahmahlo kahihlam ong musak hi.
Piangthak lua kisa in Biakna lam pilna, Biakna lam zaa, athuapthuap in ka
suan liapluap hang, kasi kasa in abanzo mahmahlo, apicing ngeilo ding
kahihlam ongphawksakhi. Ka zumtha ong suak peuhmahhi.
*Zomite ihkiphatsak zia*
Ataktak Zomite pen leitung aa gamzawngpen ahi Kawlgam sungpan azawngpen
minam hilai ihihman in, ih dinmun kimu thei mahmah hihang. Ninsia kaikhawm
khat in ninbua, nin neipa api muhlo minam hizen hihang. Ei sang aa nuntaakna
niamzaw minam omnawnlo napi simmawh nuamlaite, apimuhlote ihihi.
Tuabang dinmun nangawn pan, adang enlo in ihmin phuahte ki enkik lehang, a
KHAI lo, a THANG lo, a LIAN lo, a MANG lo, a HAU lo, a CIN lo, a MUNG lo, a
GO lo, a KAP lo, a KHAM lo, a KIM lo, a NANG lo, a SUUM lo, a PAU lo, etc…
ki omlo in numei min zong tua bang lianmah ahihi. Malkhat bek tawh kicinglo
in mal thum mal li bang gawm tuah laizen hihang.
Tua nangawn khat bek hilo a ZAza, aTULtul hilai in KHAT cihbang ihzatkhak
leh leitung ah keibek cihna lam in ihphuah hizenhi.
Ih min phuahzah hilehang USA pai kul hetlo ding aa, USA leh Europe gamteng
Zogam ah Refugee siau, asylum siau, pilna sin, lungsim picinna sin dingin
ong pai zawding uhhi. Kileh bulh sa peuhmah in ka zum tha bang suak lianghi.
Micia sacia zong phalo, kawi veivai, neu lenglang, hina pi hangin ihlungtang
ih pumpi sang lianzaw in ka umhi.
Bangmah aa kimang nawnlo, ihkheuh siangsa sa luhawm nangawn asuangsuang
nuamlai, akiphatsakpihlaite hizen hihang.
*Zomi simloh omlo*
Leitung ah mizia mitong atheilo, mihing nuntak zia aa nungta zolo minam
Zomite bekmah hilaiphial in hangaa, mizia mitong ban kei mah taleng Zomite
zah aa kiphasak, lunglian, lungtangpha zong Zomite bekmah hibek in kaki
umhi.
Acihtaak hetlo, tawmkhat apil zawdeuh, atei zawdeuh, anei zawdeuh om sunsun
lehang nuam asapah, akipilsak pah, akihausak pah minamte ihihi. Nuam sabaih
mahmah linlen lel hihang.
Ahihhang, hihzah aa kiphasak,lungtangph a, akiliansak minamte apiangsak Pa’n
tawmkhat lawng peuhleh, ahoih nading thei aa, akipha zolo, ahoihpen zong
suak theihi.
Gtn. in, ipsung aa dangka san pekkhat mahmah zong kenglo, neilo napi,
"Gamdang aa pilna sinding, Ph. D sinding hi'ng" ci aa kuankhia ngam Zomite
simloh leitung ah minamdang om in ka um keihi. Tuni ciangdong adiakdiak ih
Biakna makai, pilna kicing nei khempeuh, inn pan aa kiguansa, ipsung aa sum
kicing aa kuan kuamah om nailo ding aa, neihloh tawh akhawl pawl hilo
hihang. Ih tupna khat zumhna ii khoh zawh hilo hi. Zumh leh saili aci lel
minam ihihi. Zumhna thagui neilo eibek hiding hihang.
Neih tawh USA tungding hilehang khatzong tunglo ding hihang. USA tun nading
hipeuhleh thong (jail) sung nuikawmsa aa ki-ap ngam Zomite bek om in ka
umhi.
Tua lungtang pen Topa’n deih hihtuakhi.
Akhauh mahmah, akiphasak mahmah ihlungtang, anei Pa’n ong lepsak takteh,
minamdangte phaakloh hipah aa, tua lungtang adeih, azat nading athei na om
gige bilbelhi.
USA gam leh Kumpi in Topa muang uh aa( In God We Trust), gamkhempeuh, minam
khempeu lak ah ahau pen anuamsa pen hipah uhhi. Tua mahbang in minamte
khempeuh lak aTopa’n amuan minam khat om aa, tua minam in Zomite ahihi.
Tuni ciangdong Vai, Sen, Kawl minam lianpi , Biakna lianpi kikal aa hawilo,
puuklo, sawilo aa atangdin zoding minamdang omlo ahihman in, hihte kikal ah
ahawilo, apuuklo dingin Zomite ong koih ahihi.
Topa amuang USA gam leh Topa' muan minam Zomite kithuah, kilungtuak taktak
leh baihlo dinghi. Lamdang dingin ka umhi. Tuani ding ngaklah huaiphial kasa
hi.
Topa’n ong zat nading mun theihi.
Ih kisap lai in ki pumkhat dingbek ahihi.
Dahpa Khuang ihkhut sung ah omhi.
Hang Khan Lian
ahihna tawh kizui in, Oklahoma State sung Tulsa aa Zomi a om sunsun zong
vote pia theitak ihom nailoh hang, kim leh paam in lawh ahihman in Obama
sang Mc. Cain mah lungtung zaw pian uh ahihlam kamu aa thupi thei kasa pah
lelhi.
Kiim leh paam in ihlungsim puak ong khel bek hilo in kiim leh paam tawh
kizui aa ih lungsim puak kikhel ihihman in, USA ihtun thaman om kasa hi.
Kalung ongnuamsak lianghi.
Tualak ah pawlkhat, adiakdiak Biaknalam makaite'n, Obama adeihlohna abulpi
in "nau bawlsiat vai" hi-in san theih hipah napi, Zomi pawlkhat, atamzawpen
thudanghang hilo “mivom ahihhang” ahihlam onggen uhteh, kei leh kei
ngaihsutding tampi ong guanhi. Tunidong innlai aa kaneihthu khat ahihi.
Azenzen in, ih mipihte bangmahin, kei, USA gamsung aa om hileng kua ka
panpih zaw mah tam ci-in ka ngaihkhasun aa, mikang gam ahihteh akangmah
hileh kilawm kasahi.
Tuabek hilolai in, Obama pen USA aa om hilo in Singapore aa om hihenla,
Singapore ah zong kei mahmah kihelna, Zomi Innkuan (Singapore) aa Pawllutmi
khat hileh, Makaipi ding katel tam? cih, kangaihsut khaakteh, Zomi Innkuan
Makaipi piak taktakding kalungsim peuh kaki zo kei mawkhi.
USA gambup aa telcing, President ngah khat Zomi Innkuan (Singapore) ah
telcing President ngahlo ding cih onghihteh, kalungsim puakzia kakimu aa,
kadip bang ong kua liang in ong linglawngsakhi.
India gam ah Congress I Party in party makaipi ding Piantit nupi Sonia
Gandhi tel ngam uh aa, apicing ngaihsutna ahihlam ithukim pihhi. US gambup
in mivom khat ong tel uhteh Thupha kizomding gamhi ihci ngamhi.
Zomi Innkuan (Singapore) in Sonia Gandhi hitaleh, Obama hitaleh pawl
onglutma pek nangawn in telsawm hetlo khin cih kaki phawk takteh, taubek
hilo, apasal Rajif(?) Gandhi nangawn gamdang zinei acilai ding dinmun
kahihlam kaki phawk takteh,
Zomite pen, ih tunna gamtawh akisai hetlo, bangmah ihihhetloh hang ihlungsim
akhia nuam hetlo ihihlam ong phawksakhi.
Mangkang gam genloh England Kumpinu’ Kumpi innsung ah katung zongin
akilamdang tuanlo, apicing tuanlo minam kahihlam ong phawksakhi.
Pilna sin kisa in doctor thuap sawm bang kala phial zongin ahizo nai
mahmahlo kahihlam ong musak hi.
Piangthak lua kisa in Biakna lam pilna, Biakna lam zaa, athuapthuap in ka
suan liapluap hang, kasi kasa in abanzo mahmahlo, apicing ngeilo ding
kahihlam ongphawksakhi. Ka zumtha ong suak peuhmahhi.
*Zomite ihkiphatsak zia*
Ataktak Zomite pen leitung aa gamzawngpen ahi Kawlgam sungpan azawngpen
minam hilai ihihman in, ih dinmun kimu thei mahmah hihang. Ninsia kaikhawm
khat in ninbua, nin neipa api muhlo minam hizen hihang. Ei sang aa nuntaakna
niamzaw minam omnawnlo napi simmawh nuamlaite, apimuhlote ihihi.
Tuabang dinmun nangawn pan, adang enlo in ihmin phuahte ki enkik lehang, a
KHAI lo, a THANG lo, a LIAN lo, a MANG lo, a HAU lo, a CIN lo, a MUNG lo, a
GO lo, a KAP lo, a KHAM lo, a KIM lo, a NANG lo, a SUUM lo, a PAU lo, etc…
ki omlo in numei min zong tua bang lianmah ahihi. Malkhat bek tawh kicinglo
in mal thum mal li bang gawm tuah laizen hihang.
Tua nangawn khat bek hilo a ZAza, aTULtul hilai in KHAT cihbang ihzatkhak
leh leitung ah keibek cihna lam in ihphuah hizenhi.
Ih min phuahzah hilehang USA pai kul hetlo ding aa, USA leh Europe gamteng
Zogam ah Refugee siau, asylum siau, pilna sin, lungsim picinna sin dingin
ong pai zawding uhhi. Kileh bulh sa peuhmah in ka zum tha bang suak lianghi.
Micia sacia zong phalo, kawi veivai, neu lenglang, hina pi hangin ihlungtang
ih pumpi sang lianzaw in ka umhi.
Bangmah aa kimang nawnlo, ihkheuh siangsa sa luhawm nangawn asuangsuang
nuamlai, akiphatsakpihlaite hizen hihang.
*Zomi simloh omlo*
Leitung ah mizia mitong atheilo, mihing nuntak zia aa nungta zolo minam
Zomite bekmah hilaiphial in hangaa, mizia mitong ban kei mah taleng Zomite
zah aa kiphasak, lunglian, lungtangpha zong Zomite bekmah hibek in kaki
umhi.
Acihtaak hetlo, tawmkhat apil zawdeuh, atei zawdeuh, anei zawdeuh om sunsun
lehang nuam asapah, akipilsak pah, akihausak pah minamte ihihi. Nuam sabaih
mahmah linlen lel hihang.
Ahihhang, hihzah aa kiphasak,lungtangph a, akiliansak minamte apiangsak Pa’n
tawmkhat lawng peuhleh, ahoih nading thei aa, akipha zolo, ahoihpen zong
suak theihi.
Gtn. in, ipsung aa dangka san pekkhat mahmah zong kenglo, neilo napi,
"Gamdang aa pilna sinding, Ph. D sinding hi'ng" ci aa kuankhia ngam Zomite
simloh leitung ah minamdang om in ka um keihi. Tuni ciangdong adiakdiak ih
Biakna makai, pilna kicing nei khempeuh, inn pan aa kiguansa, ipsung aa sum
kicing aa kuan kuamah om nailo ding aa, neihloh tawh akhawl pawl hilo
hihang. Ih tupna khat zumhna ii khoh zawh hilo hi. Zumh leh saili aci lel
minam ihihi. Zumhna thagui neilo eibek hiding hihang.
Neih tawh USA tungding hilehang khatzong tunglo ding hihang. USA tun nading
hipeuhleh thong (jail) sung nuikawmsa aa ki-ap ngam Zomite bek om in ka
umhi.
Tua lungtang pen Topa’n deih hihtuakhi.
Akhauh mahmah, akiphasak mahmah ihlungtang, anei Pa’n ong lepsak takteh,
minamdangte phaakloh hipah aa, tua lungtang adeih, azat nading athei na om
gige bilbelhi.
USA gam leh Kumpi in Topa muang uh aa( In God We Trust), gamkhempeuh, minam
khempeu lak ah ahau pen anuamsa pen hipah uhhi. Tua mahbang in minamte
khempeuh lak aTopa’n amuan minam khat om aa, tua minam in Zomite ahihi.
Tuni ciangdong Vai, Sen, Kawl minam lianpi , Biakna lianpi kikal aa hawilo,
puuklo, sawilo aa atangdin zoding minamdang omlo ahihman in, hihte kikal ah
ahawilo, apuuklo dingin Zomite ong koih ahihi.
Topa amuang USA gam leh Topa' muan minam Zomite kithuah, kilungtuak taktak
leh baihlo dinghi. Lamdang dingin ka umhi. Tuani ding ngaklah huaiphial kasa
hi.
Topa’n ong zat nading mun theihi.
Ih kisap lai in ki pumkhat dingbek ahihi.
Dahpa Khuang ihkhut sung ah omhi.
Hang Khan Lian
Dahpa Khuangtawina USA-4
Posted by: "Hang Khan Lian" hangkl@zomi.net
Wed Mar 4, 2009 3:18 pm (PST)
*Dahpa Khuangtawina USA-4*
**
Hih Sangmangnu Phileda O. Nelson tawh kimuhna pan kamuhkhiat thu pawlkhat
omhi.
1. USA pan gammial nasem ding aa ong paikhia uh hi aa, ei zong, tu’n,US
gam tungta ihihteh gammial nasep ihsem hiam cih kidot huaidingin ka umhi.
*Dahpa khuang tawina USA – misi khua hawhna*
“Gammial nasep asemlo Pawlpi, kha mangthang aveilo, lungdamna thu ataangkolo
Pawlpi in asi Pawlpi hi” cih siksan hi lehang USA gamsung aa kiphut Zomite
makaih Pawlpi tampi lak ah khat mahmah inzong gammialna sep asem omlo
ahihman in misi’ khua, misi’ Pawlpi aa hawh in ka kingaihsunhi. Ih tuna
gamte Mission apuakkhia gam ahihlam mangngilh kha hiding hihang. Ih tuna
gamte zia leh tong ihzuih keileh hihgam ihtun thaman omlo dingaa ong puakPa
ong puak thaman omlo dinghi.
1. Leitung aa gamlian, minam lian veve ahi Sweden mi te’n zong gamdang
atun uhteh, apau aham mansuah uh ahihleh, tuni tuhun aa USA atung Zomi te’n
zong mansuah luading cih kician mahmah kasa hi. Tua ahihman in bang cilehang
ih pau ihham ih mansuah loding, ih minam mansuahlo ding cih ih ngaihsut
mahmah ong kul ding aa, hunlap aa sepkhiat akul hitahi.
US aa ka kimuhpih Siapa khat in, “Kei gen in lah gen ke’nla Zomi khempeuh in
hunkhatteh Zomi ihihlam ihkitheih nadingin ih min nung ah ZO ahihkei leh
ZOMI koih ciat lehang, tuzawh khangnih khangthum teh Zopau ithei kei aa,
namdangte tawh kipi kila in namdangmel ipua phial zongin tua ZO/ZOMI
ihmuhteh nang Zomi nam maw cih kithei ding, Zominam ihihlam kithei thei
ding” ong ci-in hi kasa mahmahhi. Zuih pahpah huai ka salel hi. Banghanghiam
cihleh ihta ihnaute’n ki-it pih kingaihpih ong nei ding uh aa, ikhuapih
ituuipih tawh ong ki-it ong kingai le uh, akisam pah ding thu ahihi.
Bangding aa nang gen cinuamlo nahiam kacihleh, “Kei gen cileteh, tuapa gen,
tuapa ngaihsutna kici in kizui nuamlo dinghi, Zomite ki hazaat dan tua ciang
hi lawmlawm hi” ong cihi. US gam vai keitak ei kaci khahi.
Kuakua in gen in, kuakua cih hitaleh ahoihte ihzuih sawm pah keileh zekai
khading hang aa, ihsuan ihkhaakte minamdangte lak ah mangthang taktak
dinghi. Ih tunna, ihbanna kithei nawnlo in omkha ding hihang.
US gammi asuak masasa in amin uh utbang in kilaihthei ci ahihteh ih min nung
ah koih khial kei hamtang lehang hoih mahmah in ka um lelhi.
3. Sangmangnu in ihgam ihlei ah ihzawn ihngau mahmah lam ong thei
aa ong hehpih mahmah ahihman in asih ciang aa kiphaakna sumteng nangawn
eikiang ong khaak sawm ahihi.
Minamdang khat in hizah aa ong hehpih ahihna kamuhteh, “ei zong ee leh”
kacihtha ong suak peuhmahhi.
USA aa Zomite thatang tawh sum thalawh peuh in atawmpen naikhat US$8.00 bang
ngah aa, nipi khat nai 40 sem leh US320, khakhat atawmpen US$1280 angah
ahihi.
Singapore ah thatang tawh sum thalawh te nikhat tha pen, USA ah nai 2 sung
in ngah uhhi. Malaysia ah hamsa zaw kaan laihi.
Hih teng kakaihtuah ciang USA aa om Zomite’n ih gam ihlei ah na lian sem
nuam hi le-uh baih mahmah ding in ka umhi.
Singapore Zomi Innkuan nasepna te katuntun na ah kagen, kapulaak ciang tha
kingah mahmah hi napi, “Kozong sem nuam ung” aci khat zong ommahmahlohi.
Kumpi, federal, Washington DC pan, ahihkei leh UN tungpan mawk ngah leh
semding cihlam peuh ah sawi gengen, kawi kaihkaih uh aa, ei thagui thatang
sungpan hizah khenni aci ngam, akamkek ngam khatzong omlo ahihman in US tun
thaman a om khollo, gongsan, dangsan theibek peuh ihihkhakding kadahtha ong
suak simsimhi.
USA aa om Zomi Innkuante in tuni dong ihgam ihminam sung ah, hih lian sem hi
cihding om nai mello ahihman in ngaklah huailuata hi. Zomi Innkuan akici
nuamlo te'n zong sem cih omtuanlo zelhi.
Mipi ading, minam ading sepna tawh kizawngpah, sumzat kicinglo pah sakha
hiding hihang.
Ei angsung, ei gilpi, ei innkuan bek aa ding a USA gam tung hihetlo
dinghihang. Ei thatang, ei pilna, ei siamna tawh US atung kisa kha hiding
hihang. Ongpuak khat omkei leh USA gam in Zomite ong iplah nading, ongzat
nading kahawi lua khol kei hi.
Tu aa ta ihbat leh innlam aa om ihNu, ihPa te nangawn ih etzawh nawnlohding
lam-et om mahmahhi.
Sum leh paai pen ei zonzawh thu hikhin khollo aa, awina a omleh akimu
hibekhi. Ih sum naakte akangthei lua hi aa, neu nokhat ong kipelh bek leh
ong lut nawnlo lelding hipahhi.
USA ah bu tom ding aa ong kipuak hihetlo kha dinghi. Inn leh lo, mawtaw
hoih-nei kidem ding aa tung himasa khollo khazawding hihang. Ih nunun ding
masak kha hi lehang kilawm kasa hi.
Hihbang kacih ciang, mimal khatguak nasepna agen hilo in kipawlkhawm aa
sepna agennuam diak kahihi. Khatguak nasep cihte pen mikim, mit-phei-khaam
khempeuh in ihsep ciat hi aa, kipawlkhawm aa sepna bulphuh aa gennuam diak
kahihi.
Zomi Innkuan cih ih ettheih kei leh zong Zomi Innkuanlo tawh akisem thei
veve ahihi.
Hih atung aa tengpen USA bek kacihna hituanlo in Leitungbup Zomite ihomom
napan (Zomi Innkuan/innkuanlo, Biakna Kipawlna khempeuh in) paulap zongzong
nawnlo, ahilo lamlam kikinsak, kibuaisaklo aa sep tingteng ding kong
hanthawn nuamhi.
Khat veivei hun icih in hun mah nanei thei laihi. Ki laplo theihi.
Dahpa Khuang ih khutsung ah o
Hang Khan Lian
Wed Mar 4, 2009 3:18 pm (PST)
*Dahpa Khuangtawina USA-4*
**
Hih Sangmangnu Phileda O. Nelson tawh kimuhna pan kamuhkhiat thu pawlkhat
omhi.
1. USA pan gammial nasem ding aa ong paikhia uh hi aa, ei zong, tu’n,US
gam tungta ihihteh gammial nasep ihsem hiam cih kidot huaidingin ka umhi.
*Dahpa khuang tawina USA – misi khua hawhna*
“Gammial nasep asemlo Pawlpi, kha mangthang aveilo, lungdamna thu ataangkolo
Pawlpi in asi Pawlpi hi” cih siksan hi lehang USA gamsung aa kiphut Zomite
makaih Pawlpi tampi lak ah khat mahmah inzong gammialna sep asem omlo
ahihman in misi’ khua, misi’ Pawlpi aa hawh in ka kingaihsunhi. Ih tuna
gamte Mission apuakkhia gam ahihlam mangngilh kha hiding hihang. Ih tuna
gamte zia leh tong ihzuih keileh hihgam ihtun thaman omlo dingaa ong puakPa
ong puak thaman omlo dinghi.
1. Leitung aa gamlian, minam lian veve ahi Sweden mi te’n zong gamdang
atun uhteh, apau aham mansuah uh ahihleh, tuni tuhun aa USA atung Zomi te’n
zong mansuah luading cih kician mahmah kasa hi. Tua ahihman in bang cilehang
ih pau ihham ih mansuah loding, ih minam mansuahlo ding cih ih ngaihsut
mahmah ong kul ding aa, hunlap aa sepkhiat akul hitahi.
US aa ka kimuhpih Siapa khat in, “Kei gen in lah gen ke’nla Zomi khempeuh in
hunkhatteh Zomi ihihlam ihkitheih nadingin ih min nung ah ZO ahihkei leh
ZOMI koih ciat lehang, tuzawh khangnih khangthum teh Zopau ithei kei aa,
namdangte tawh kipi kila in namdangmel ipua phial zongin tua ZO/ZOMI
ihmuhteh nang Zomi nam maw cih kithei ding, Zominam ihihlam kithei thei
ding” ong ci-in hi kasa mahmahhi. Zuih pahpah huai ka salel hi. Banghanghiam
cihleh ihta ihnaute’n ki-it pih kingaihpih ong nei ding uh aa, ikhuapih
ituuipih tawh ong ki-it ong kingai le uh, akisam pah ding thu ahihi.
Bangding aa nang gen cinuamlo nahiam kacihleh, “Kei gen cileteh, tuapa gen,
tuapa ngaihsutna kici in kizui nuamlo dinghi, Zomite ki hazaat dan tua ciang
hi lawmlawm hi” ong cihi. US gam vai keitak ei kaci khahi.
Kuakua in gen in, kuakua cih hitaleh ahoihte ihzuih sawm pah keileh zekai
khading hang aa, ihsuan ihkhaakte minamdangte lak ah mangthang taktak
dinghi. Ih tunna, ihbanna kithei nawnlo in omkha ding hihang.
US gammi asuak masasa in amin uh utbang in kilaihthei ci ahihteh ih min nung
ah koih khial kei hamtang lehang hoih mahmah in ka um lelhi.
3. Sangmangnu in ihgam ihlei ah ihzawn ihngau mahmah lam ong thei
aa ong hehpih mahmah ahihman in asih ciang aa kiphaakna sumteng nangawn
eikiang ong khaak sawm ahihi.
Minamdang khat in hizah aa ong hehpih ahihna kamuhteh, “ei zong ee leh”
kacihtha ong suak peuhmahhi.
USA aa Zomite thatang tawh sum thalawh peuh in atawmpen naikhat US$8.00 bang
ngah aa, nipi khat nai 40 sem leh US320, khakhat atawmpen US$1280 angah
ahihi.
Singapore ah thatang tawh sum thalawh te nikhat tha pen, USA ah nai 2 sung
in ngah uhhi. Malaysia ah hamsa zaw kaan laihi.
Hih teng kakaihtuah ciang USA aa om Zomite’n ih gam ihlei ah na lian sem
nuam hi le-uh baih mahmah ding in ka umhi.
Singapore Zomi Innkuan nasepna te katuntun na ah kagen, kapulaak ciang tha
kingah mahmah hi napi, “Kozong sem nuam ung” aci khat zong ommahmahlohi.
Kumpi, federal, Washington DC pan, ahihkei leh UN tungpan mawk ngah leh
semding cihlam peuh ah sawi gengen, kawi kaihkaih uh aa, ei thagui thatang
sungpan hizah khenni aci ngam, akamkek ngam khatzong omlo ahihman in US tun
thaman a om khollo, gongsan, dangsan theibek peuh ihihkhakding kadahtha ong
suak simsimhi.
USA aa om Zomi Innkuante in tuni dong ihgam ihminam sung ah, hih lian sem hi
cihding om nai mello ahihman in ngaklah huailuata hi. Zomi Innkuan akici
nuamlo te'n zong sem cih omtuanlo zelhi.
Mipi ading, minam ading sepna tawh kizawngpah, sumzat kicinglo pah sakha
hiding hihang.
Ei angsung, ei gilpi, ei innkuan bek aa ding a USA gam tung hihetlo
dinghihang. Ei thatang, ei pilna, ei siamna tawh US atung kisa kha hiding
hihang. Ongpuak khat omkei leh USA gam in Zomite ong iplah nading, ongzat
nading kahawi lua khol kei hi.
Tu aa ta ihbat leh innlam aa om ihNu, ihPa te nangawn ih etzawh nawnlohding
lam-et om mahmahhi.
Sum leh paai pen ei zonzawh thu hikhin khollo aa, awina a omleh akimu
hibekhi. Ih sum naakte akangthei lua hi aa, neu nokhat ong kipelh bek leh
ong lut nawnlo lelding hipahhi.
USA ah bu tom ding aa ong kipuak hihetlo kha dinghi. Inn leh lo, mawtaw
hoih-nei kidem ding aa tung himasa khollo khazawding hihang. Ih nunun ding
masak kha hi lehang kilawm kasa hi.
Hihbang kacih ciang, mimal khatguak nasepna agen hilo in kipawlkhawm aa
sepna agennuam diak kahihi. Khatguak nasep cihte pen mikim, mit-phei-khaam
khempeuh in ihsep ciat hi aa, kipawlkhawm aa sepna bulphuh aa gennuam diak
kahihi.
Zomi Innkuan cih ih ettheih kei leh zong Zomi Innkuanlo tawh akisem thei
veve ahihi.
Hih atung aa tengpen USA bek kacihna hituanlo in Leitungbup Zomite ihomom
napan (Zomi Innkuan/innkuanlo, Biakna Kipawlna khempeuh in) paulap zongzong
nawnlo, ahilo lamlam kikinsak, kibuaisaklo aa sep tingteng ding kong
hanthawn nuamhi.
Khat veivei hun icih in hun mah nanei thei laihi. Ki laplo theihi.
Dahpa Khuang ih khutsung ah o
Hang Khan Lian
Subscribe to:
Posts (Atom)