Murlen khua in 4-5 March 2010 in Platinum Jubilee zang hi.Platinum Jubilee Magazine bawl uh hi. A omna pen- Champhai District, Mizoram,India Latitude : N 23º 32' 42" to 23º 41' 36" Longitude : E 92º 13' 12" to 92º 27' 24" Altitude : 400 mts to 1897 mts Area : 100 Sq.km Rainfall : 2100 to 2500 mm
Monday, October 5, 2009
Secretary General Ban Ki-moon : Murlen
Nehginpao Kipgen is the General Secretary of US-based Kuki International Forum (www.kukiforum. com)
and a researcher on the rise of political conflicts in modern Burma (1947-2004).
Saturday, October 3, 2009
GUKTAAKNA :Murlen
Leitungah pilna leh theihna hong khanna tawh kizui-in, kidemnazong hong lian mahmah ta hi. Leitung neih leh lamh tuamtuam kiguksakna sangin, pilna hong khanna tawh kizui-in: "Tju kiguk sak/Lakiguksak" cih pen a khagnto gamte in na thupi ngaihsut zaw tham uh hi.Tua bangin guktaakna pen, mikangte in: "Plagiarizm" a cihuh pen Zokamin: "Thu leh la gukna" cihna ahi hi. Thu leh la gu cih ciangin: "Mithu gen leh a kigelhsa thu, kammal khat ahi zongin, kamvui khat ahizongin, kamlom khat ahi zongin, ei gen bang leh theih bangin i gen lehi gelhte" ahi hi.Hih a tungah thu tawh kisai-in, a pil leh a siam zawte in a deihhet lohuh nasepna ahih banah, tua bangin a zangte pen "Guta" cih tawhthukhen zum kitun leh leitung nate guk sangin a thu liansak zaw uh hi.Tua bangin gamtatna tawh: Laibu, Magazine leh thukisakna tuamtuamte aha om leh, laibu zuak phal nawn lo uh a, Magazine zong a vaisai tenginzong thusitna thuak lai uh hi. Thukizakna tuamtuamte ahih leh a thu aven ma siah khawlsak photuh a, a thu a ven khit ciangin: "Suah kikding maw Suah kik nawn lo ding" cih thukhen zum pan phalna a om nawtkei leh khawl suakuh hi. Tua bangah a kigu ahi: Kammal, Kavui leh kamlom khat" a neite in a lungkimna zahuh liau sak theihna nei ciatciatuhhi. Tua banah pilna lamsangah i ma tutna ding ahi:Thesis/Desertation- te ah hi bang a muh khakuh leh, bawlpha sak kikhamtanguh a, a bawl phat nop kei uh leh, ma tun zonlo suakuh hi. Tuabek hi loin, hun bangzah kum bangzah a pai khin ta zongin tua bang thua nung muhuh leh zong, a kipsaksa uh gualzawhna na ngawn phiat kikuhhi. Zomite sungah zong tua bang dan a tuak kiukiu om ta hi hang.Zomite sungah en pak le hang:1. La tawh kisai in, a phuakpa/nu-te phuak bang lianin a kisa nawn lotam mahmah ta hi. Tua banah a kammal a kikhel sak zong tam mahmah tahi. A phuakpa cidam lai gige khong midang khatin: "Keima phuak hi"ci-in a min khong suan lianluanna muh khong i mu thei hi.2.Tangthu tuan thu, thuleeng, lakam leh nuntakzia ding thu tuamtuam, isim khit sa, i theih khitsa leh kua gelh, kua gen cih na ngawnin i telsinsente pen, ahi lopi khat in kei gelh hi/ kei phuah hi a ci bangkitam mahmah ta hi. Hih a tung a thute tungtawnin, lai nasepna lamah ikhantohin i cihtak hun ta hi. Tua banah thukhat peuhpeuh i gelh leh igen ciangin, tua thu leh late i ngahna ahi:1. Bang laibute simte2. Kua genna pan in thei?Cih bangin kician takin thukhupna i gelh khit ciangin: A laibu min,laimai cih bangin gelh hamtang ding ahi hi. Tua bang a om kei leh, ithu leh la thupi in, dik phial ta leh "THU PICING" in san tak lo hi.Bang hang hiam cihleh, ei bek a nungta i hih lohna tawh kimemat in thuleh la khat peuhpeuh zakna leh muhna, theihna i neihna tung tawnin,lai tawh tua thute a kiciamteh ahi hi. Thu leh kigukna sakna kua mahin zang kei ni.
Sia KhenKawlpi
Awnghawh, Daihawh, Ekbuk, Restroom..: :Murlen
1. Awnghawh:
Inn sung sutpi gei ah sual mun khat kivangsak in 'awng' kici a, tua pen zu leh ek nawnna in kinei hi. Inn nuai ah suangtum khat kikoih a, tua tungah tu in, inn nuai vokpi leh a note in noptuampih uh hi. Tua hun pen a theikha tampi omlai kha dingin ka um a, khangno tamzaw in kithei banlo, i nu leh pa, pi leh pute gen khawng i theih hita hi.
2. Daihawh: Mikangte hong tun ma leh hong tun zawh lam ciangin inn nuai ah vok leh gan koih pen "tuuk ciang thosi thovai tam" ciin kideih nawnlo a, khua nawl, daipam ah singmam nih kidawh in kitu hi. Vokpi kikhum nawnlo ahih manin ama hun neih bangbangin na vil lel a, tua banga daipam ek awng zat pen daihawh kici leuleu hi.
3. Ekbuk:
A tunga nihte a kizat laiin Vokpi in mit neilo kisa hilo napi phamawh kisa lo a, them khat a kikhantoh a, nop mawh leh zumhuai cihte i behlap tak ciang' nuam kisa nawnlo in bukno khat sungah kuamah muh loh in kitu hithiat nuamta hi. Tua manin a kilemna bangbangin dai ah, inn gei ah, huan sungah cih bangin bukno kilam a, ekbuk kici hi. Guahzu meikai nuai ah zong noptuam a, Khuado Vok gawh dingte zong siangtho sitset ta hi. 4. Restroom: Bukno khat hiam, inndeino khat hiam bek kicing sa nawnlo in, a tawldam zaw, a nopzaw leh a cidam huai sitset dingin mun lianpi khat kipia a, tui siangtho deihzah zat ding kikoih in, kinulpuan deih bangbang zatding kikoih a, a gim a hu bangmah kiza lo dingin kinamtuisak sitset hi. Tua banga tawldamna buk, ahih kei leh tawldamna inndei pen mikangte in rest room ci uh hi. A tunga khempeuh sangin kisuakta zaw, kicingzaw, nopzaw thamtham ahih manin tawldamna inndei cih zong a kilawm hi takpi hi. 2005 kum US gambup restroom hoihpen pen Forth Smith Airport, Arkansas ahi hi.
Mimal khatciat koi pen hun ah piang ihiam cih kidong hi leng, pawlkhat a masa hun ah suak dinga, pawlkhat a nihna hun ah suak dinga, pawlkhat in a masate mu manlo, thei manlo, laplo in a nunung lamte hun bek theikha dingin ka um hi. Tu hun a gamdang a tungte, khuapi zaw deuh ah a piang tu leh tate bang a nunung pen hun ah a suak hita ding uh hi. Hampha mahmah uh hi kici thei ding hi. Haksatna tampi tawh kipelh uh ahih manin. Zogam ah Zomi khempeuh in restroom i neih theihna dingin mimal kimin mawhpuak, sep ding, tavuan i nei hi. Leitung pilna siamna leh nuntak nekzonna ah i kilapsang zawh mahmah ding thupi peuhmah a, ahi peelmawh khat hi ding hi.
Tua ahih manin i sanggam, i u leh i naute, i meltheih tanaute koi pen hun ah om a, a maban koi hi hiam cih theihsak in; khaito, domto, ban kaih in i khangkhan ding a mitkeuh masate sep ding mawhpuak tavuan hilo ding hiam? I kim i pam ciat domsang le'ng i minam bup hong kidomsang pah ding hi. Zomite hanlung ciam khangto diam?
Hau Za CinPhuitong Liim
Gam dang pan laikhak: Murlen blog pan kisuah kik
Sat Oct 11, 2008 9:56 pm (PDT)
Hello kong it nu leh pa
 Cidam zel nu teh maw?
Ih nu in, lai nawh sim thei lo aih ciang, hih lai dam dam in ka gelh hi. Kei gam dang ka tun zawh kha masa sung teng bel bangmah sem mel nai keng. Khat vei ni nasep zong ding ka pai khiat sunsun zong, zang kim zan khang hi. Sushi sai cih khawng zong na ki khak khin. Ei Zomi ding dan zong mu vet keng.
 Nung nipi sung aa kipan bel Mangpau ESL a cih na sin ing. Ka Sia ma nu Mrs. Juliana a cih in, suang lai pi tung ah bawng lim khat kawk in, ka min hong sam. Kei zong ding to in, "Bull Shit" na cih pah ing. Sang naupang dang ten hong pak ta thei peuh mah, hong muh sim un "Bull Shit" hong ci pahpah. Tua kam mal mah lawh nop pen aih ciang, ka sia ma nu tawh ka ki ho ciang ken zong na zang zel ing.
 Ka sang kah pih dang te bel, Karen, Kachin nu ngak te pawl khat om, hoih thei mahmah uh. No aa ding in Mo ding aa ki lawm pen ding khat na mu ing. Manglai (English) in zawl lai gelh in na pia ing. Manglai bel a siam lua hi nai tuan keng, a hih hang na lung kham kei un. Amau zong Manglai zong sim thei cian nai kei uh.
 Ka tun na gam pen bel nak thupi mah mah leh lei tung bup a, gam khang to pen hi. Zonet cih pen bang ka inn pan ki gal muh thei ci uh hi.. Tua pan leitung bup ki mu thei, ei Zomi te thucin thu tang teng ki gawm tuah na ci uh hi ven. Ka va ki hel nop hang, bang cih ding cih thei mel keng. Kaam phat na tawh, Ka neu lai a ka kel an zon pihpih ka lawm pa khat kei sang hih teng na tung masa zaw hi in, a dan theih tuak. First name leh Last name ding na neih khit teh Zomi nam na it na thu, lai khat pongpong na gelh in la hong puak pih ning ci. Na hanciam ning.
Hih zah gelh phot mai ning. Ka ci nuam mel kei tusung teng. Zan hal in lam gei aa TV om khat, inn ah ka hon leh, hoih lai. A program bei ding ka ngak ngak leh zan nih pha ta, tu dong man nai kei, ngak zo nawn lo, ka lup san mai ta hi. Ni nih sung ka tua ci om, ka pumpi gawng tuam zo hi. Inn pan a nong lu khu puak sak uh bang tawh ki tuak nawn keng. Ka deek buk sek tawh ka sat leh hong bawk in, tua lukhu khu thei kik pan ing.
Tua teh zing ciang 'Blood test' om ding ci un, tu zan tha pai lai sim kul in teh. Tu a zah ci phot ni.Â
Hong it na ta pa
 Behlap na:Sum tawm khat kong khak sawm leh, lai ip kaw tawh mat khin ing in, ki ngah nawn kei. Tu kha a hi thei bang in na om phot un.
xxx
Thu kinial :Augustine le Pelagius ki nialna (Luah suk mawhna Original sin)
B.B Warfield in Augustine peen ki puahphatna (reformation) a piang khiasak pa hi na ci hi. Augustine peen ama hun lai-in laihilh siam minthang mahmah khat hi. Bishop of Milan, Ambrose ii huzaapna hangin zong thuhilh siam minthang mahmah khat ong suak hi. A hi zongin Augustine peen nu le pa thaangtat lunggulh mawhna in mancip den hi. Bangbang ahi zongin a pianthakna peen ong tumdang vat pian hi. Kum 31 a phak a Milan huan sungah khensat nuam ki peel nuam suakta nuam mahmah ta leh a khensat zawhloh a suahtaak zawh loh mawhna ii vangliatna pan suakta nuam-a khitui luang thungen in a om laitak aww khat ong ging in "la in la sim in", "la in la sim in" kici tha pai hi.
Augustine in zong tha khat thu in Lai Siangtho la in a lem leh, Romans 13:13-14 sim kha lian-a tua ni-a ki panin tua LST munin nakpi takin a nuntakna kheel in tuni dongin Chirstian te ii pupi ong suak hi. Hehpih na bekbek (Grace alone) ih cihcih peen Augustine ii defend pi le muhkhiat lian peen ahi hi.
 Pelagius kua?
Amah peen Britain gam pan'n lutol nasem te khat hi. Pelagius peen AD 380-418 kiim pawl in Rome khuapi ah Lai Siangtho sangsya khat ahi hi. Mi hoih le omdan siam mahmah khat ahi hi.
Hi bangdan in siangthona lam thupi sak ahih manin, zi nei lo(asceticism) peen thupit sak bel in nei hi. Sianthona ih cih peen Pasian mai ah thumaanna tawh tatkhiatna ngahna ding-a ki sam mawhpuak ahi hi ci hi. A diakdiak in tuni-a Chirstian a kici tampi tak te ii nuntaak khuasak zia tawh a ki bang mahmah Roman Christians te' a nin mahmah Christian khuasak nuntak zia (immoral life) a muhna in siangthona (holiness) a ki sapzia uang muh sak hi. Hi bangdan in Pelagius in Chirstian te genbang lo-a nuntak a kulzia (Christian must have a holy life) thu lim gen hi.
Siangthona peen tatkhiatna ngahna ding in a ki sam masa bang danin ong nak gen luat ciangin mihing ngaihsutna (humanistic idea of theology) hong lut-a tua thu in a ki nial huai thu hong piang khia sak hi. Ki nialnaKinialna peen Augustine ii thungetna, "Grant what thou has commandest and command what thou dost desire." a cih peen Pelagius in "No obligation can ever be placed ouside man's limitless capacity for good" cih tawh a dawnna pan'n hong ki pan ahi hi.
Ki nialna ii a laigil peen Luahsuk mawhna (original sin or the free-will) hong hi hi.Pelagius in mi khat a suak phet in a kaaingawi (neutral) suak-a, mawh ding maw siangtho ding cih teel theihna nei hi. Mihing in a ma lungtup (will) a sep ding ama tungah ki nga hi. A tom in gen rehang salvation (tatkhiatna) ngah ding leh ngah loh ding mihing' tungah khensatna ah om hi ci hi. Pelagius in a gen laina ah: Mihing khat a pian sialsial in Adam in singgah a nek ma mah a bang lian pah hi-a, Adam mah bangin teel theihna hun siangtho sungah om hi ci hi.Adam tung pan'n aa ih luahsuk mawhna (original sin) peen nial mawk hi. A ki tukalh Pelagius sanzia khat luahsuk mawhna umlo na pi-in naungek tuiphum saang se citciat hi.Mihing peen a mah le mah a mawhna paan suakta thei hi cih um hi.
Pasian in ong huh ta zongin vangliatna (the power) peen ei sungah om hi ci hi. Augustine dawnnaAugustine in luahsuk mawhna peen Adam pan in mi kim kua mah peng lo hi cih hi. Ih Pu Adam sungah ihvek pi in tua luahsuk mawhna hong ki patna bulpi ah a mawh khawm khin ih hi hi ci hi.Free-will tawh ki sai in Augustine in hi bangin gen hi.Adam peen mawh thei mawh lo thei hun sung (Adam wa in the state of able to sin and able not to sin) ah a om masa peen pa hi-a, ahi zongin amah ong khialh khitteh a ma suan le khak minam khempeuh mawh loh ding hi thei nawn lo hi (not able not to sin).Mawhna bawl ding cih sim loh mihing ii lungtup zuih theihna (free-will) in sep theih khat zong nei nawn lo hi.
Free-will nei ingh a ci a om leh tua a free-will peen ama aa hi lo-in Kha Siangtho piak hi bek hi (Rom.5:5 Eph. 2: 8,9; Rom 4: 4) te sim kawn rehang...AD 431-a Ephesus khua-a Christian khawmpi in Pelagius thuhilhna paikhia hi. The general council of Ephesus in 431 officially codemned the teachings of Pelagius. A Laklawh-Pelagianism cih (semi-Pelagianism)  in zong Pasian hehpihna (Grace) peen nial theih san theih hi. Tatkhiatna peen mihing khatciat tunah ki nga zaw hi. Pasian tungah ki nga lo hi ci ahih manin 529 in Synod of Orange in tua semi-Pelagianism hilhna condemned leuleu hi..
Pawlpi in ahih leh Pasian thu neihna le a khawnkhong hehpihna bek mah pomto suak den in, mihing sepna tawh tatkhiatn kingah lo hi ci hi. The Church contended for God's sovereign of free grace, not man's free-will to choose. Theih dingah:Religion le Christianity peen ki bang lo hi.Religion ih cih peen man way of seeking God. Mihing te' ut zia lumkim zia le tup tawmtawh Pasian zonna hi-a, Christianity ih cih peen God way of seeking sinners ahi hi. Christianity ih cih peen Pasian mahmah in a tapa Khrih tungtawn-a mawhnei mi (Jews and Gentiles a kibang) ong zong tawm in ong tatkhia cihna ahi hi.Leitungah Pasian a zong khat zong omlo-a Pasian' ong zonsa vive ih hi.
Pasian a zong zaw deuh aa ki nei te peen Pasian tel mite bek mah hi pah hi. Hun masa lam in ahih leh bel Pasian tel minam Israel te bek mah in Pasian na zong tei-a ahi zongin ih Topa Jesuh hun zawh ahih leh bel, Gentile te zong lungdamnathu (the gospel) in hong zong ta hi. Lungdam huai maw.Â
Suang DalZozaang Khua
TawmveiManilaÂ
Friday, October 2, 2009
Leitungah sum tawm deuh toh kibang si mate: Murlen
In Love Kam Khan Sum ( Sam )
Internetah Laisiangtho sim ni : Murlen
Tedim Pau http://www.myanmarb ible.com/ bible/Tedim/ html/
Haka (Lai Holh) http://www.myanmarb ible.com/ bible/Hakha/ html/
Sizang Kam http://www.myanmarb ible.com/ bible/Sizang/ html/