Immigration Kitheihmawhbawl Theih Hinawnlo
Globalization i cih pen leitungbup nek leh dawn zonna leh nisim nuntak kizopna khang semsem genna ahi hi. Tua tawh kikhen theilo khat pen mun khat pan mun khat ah pemna, kikhinna, kisuanna ahi hi. I siamna tawh kituaka nekzonna hoihzaw i muh leh tua mun ah kipai pah hi. Nuntak nuamzaw i ngah ding leh nek zonna a nopzaw tuan kei zong tua mun kidelh hi. A kibang veve thu ah a nuamzaw, a suaktazaw, a gimhuailozaw kideih hamtang hi. Tua hangin pemsuk, pemto lampi ah i kipelh nengnunga, kuamah kiho man zong omlo in Hi! Bye! See you! ciin i kipaisan hi. Tua hun in ei zong hong nawkkha a, Europe ah tunai in buai diak uh tawh kibang hi.
Roma or the Gypsies kici te Paris khua sung pan a kihawlkhiat manin President Sarkozy in minsiatna lianpi tuak a, European Union meeting ah nakpi in kimawhsak hi. Tenna nei kicianlo a pem kawikawi, zin kawikawi, a tuak khakna mun peuh vuah nasem a, ahoihzaw om ding lamen a kituah pahpahte in France gam a nawk luat uh ciang a deihlo uh hizen hi. EU law ah EU gammi ahih nak leh a utna peuh ah nekzong thei, teeng thei, zin thei cih ahi hi. Ahi zongin Roma te France gam pan kumpi in hawlkhia uh a, a kim a kianga gamte in mawhsak mahmah uh hi.
EU gammi ahih nak leh pem kawikawi thei, nasep zong a utna peuh ah zong thei cih ahih manin a zawngzaw leh sum tawmzawkna eastern europe pan a hau leh nuamsazaw western europe ah mi tampi kikhinsuk uh hi. Tua hangin tu hun ciang western europe te in eastern europe te tawh nasep kituh pianpianta uh hi. Damdam in hong kingit ding uh a, nasep a kituh taktak uh ciang Uipi saguh kituh mah hong bang ding uh hi. Tua ahih manin a inntekzaw gam te in a mikhualzaw gamte pen na pakta mahmah khinlo uh hi. Industry leh sumbawl kipawlna te in bel a sum tam met ding ahih peuhmah leh kua mi kua mi cih omlo in a zang nuam uh hilel a, koi pan hong pai, koi gamte hiam cih thapaihpih manlo uh hi. Ahi zongin a ngah dinga kilamen inntek khat i ngah ding pen mikhualzaw in a ngah ciang innsung khat ah numei nih khumkhop mah bangin hong kimukphin pianpian pah uh hi. Tua kimukpikna pen a sawtsawt ciang gamsung ah nek leh dawn kituhna ciang dong piangthei hi. "Ka nek ding,
ka ankuang hong sut," cih lungsim om hi.
Sweden, europe gama a lungduai pen, midang, gamdang mi a khualzo pen gam zong tu ni ciang lungduaizo nawnlo in, "gamdang pan pemthak te in i gamsung ah ei a gam mite nek ding nasep dingteng hong sut mang dekta uh hi...," cih lungsim lian mahmahta hi. September 2010 a kitelna ah 'pemthak deihlo pawl' Sweden Democrats in 5.6% vote ngah uh a, parliament ah kua thuneizaw ding cih a kituhna vuah amau vote piakna lamlam a gualzo toto ding suakta hi. Hih in, thukizakna saite genna ah, "Sweden pen lungduaizo nawnlo hi, gamdang mi a gam vua pem behlah ding deih nawnlo uh hi," cih kilangsak hi ci uh hi.
'Pemthak deihlo pawl' (anti-immigrant movement) pen Europe ah nasia mahmah ta a, Hungary leh Switzerland pan Austria gam ah, the Netherlands pan Italy dong ah kizelta hi. Scandinavian states or country a kici Northern block of Europe ah nasia diak a, Sweden tawh ngeina, pianna kibang a neite hidiak uh hi. Denmark a Peoples Party kici te kum 10 sungin a gamsunga political party lian thum lak ah kilawnto man a, Norway gama Progress Party te zong nungkum kitelna ah 23% votes tak ngahto mawk uh hi. Hite khempeuh amau gam ah pemthak a deihlo, anti-immigrant party ahi uh hi. Hih gamte omdan Sweden in a zui hilo zaw in, Sweden tu tan a kidekzo hizaw hi. 1988 kuma kiphuan Sweden Democrats te in 2006 kum kitelna ah 2.6% bek ngahzo a, amau gam thukhun 4% muh teitei ding cih pen tungzolo hi; tu kum ciang bel 5.6% ngahta uh hi! Hih hangin a gam sungah pemthak tam kisa luata cih mipite AW hi kici hi.
September 19, 2010 ni a kitelna ah Sweden Democrats a vote tamzaw pen nasep neilo, pemthakte in amau nasep ding teng a luahsak hi cih lungsim a neite vote hi kici hi. Ahi zongin nasep neilo te bek vote hitheilo hi ci uh hi. Tuhun laitak pen Sweden ah nasep neilo a tawm mahmah laitak hi a, nasep a hoih mahmah hun hizaw hi, tua manin nasep neilote bek vote hi leh SD in tua zah vote ngahlo ding hi kici hi.
Ahang hi in a upmawh zawk uh pen tuhun ciangciang ah Sweden pen minam khat bek tenna gam hi a, minam tampi ten khopna gam hingeilo hi. Ahi zongin thakhat thu in pemthak hong lut ziahziah uh a, tamlua liang leuleu ahih manin a gama teng masate subuai gawp uh hi. Tuni in mihing Swedes mi 7 ciang gamdangmi 1 ta bang ahi hi (Swedes 7 : 1 immigrant). Pemthak a tamzaw tu kum 50 sunga hong pemte ahi uh hi. Pemthakte in amau minam ngeina thak hong pualut in, a mau zat ngeina te hong zat ziahziah uh ciang a omsa te omdan nawngkaisak in kituak thei nawnlo hi. Tua manin a gamsungah kigim neihna lianpi piangsak hi. A diak in Muslim pemthakte nawngkai diak uh a, WWII zawh a gamsung nawngkaisak pente hi ciin Swedes te in ciamteh uh hi. A gamsunga political party lianbel Socialist te zong damdam in kitam suksuk a, khangno party the Pirate Party te khang deuhdeuh hi. Sweden Democrats te in zong tuate nung mah zui toto uh hi.
Sweden Democrats te thahat vat hangin Swedes mi khempeuh in gamdangte a hua, a deihlo, a mudah ahih pah loh hangin a gamsungah tua bang lungsim om panpanta hi cih a kilangsak hi. A mipi tamzaw pen gamdang mite tungah thusiam mahmah uh a, zong deidanna cih bang omsak tuanlo uh hi. Nasep a ngahlote pawlkhat in a paulap ding vua gamdangte tamluat a ngawh nuam hi lel a ci pawl om hi.
Ahi zongin Sweden pen nidang Sweden hi nawnlo cih kitel a, a hunthak uh hunlui tawh kibang nawnlo cih kitel hi. Prime Minister Reifeldt in a pelh theih nawnloh thu khat Parliament ah kikup hong kulta dinga, tua thu in: Sweden gam in Sweden mite leh pemthak minam te tawh eima minam ngeina ciat zuiin multi-ethnic country bawl ding maw, ahih kei leh pemthak peuhmah in Sweden ngeina zuiin Sweden mi suakzaw ding maw, cih ahi hi.
Hih Sweden te tuah thu pen Europe gam khempeuh ah a kizel thu hi a, a koizaw zuih ding cih a kikhentat pak theilo thu lianpi khat ahita hi.
Thukhupna:
Globalization hun ah eima minam hihna ciat tawh gamkhat ah gammi khat suakkhawm (multi-ethnic society) cih pen a tam semsem ding hita a, mi khempeuh pemkhopna USA bangah tua policy lawhcing takin a zang thei uh hi. Tua ahih manin minam khempeuh in suakta takin amau minam hihna zui uh hi. Tua bang hilo gam, minam khat bek tamna gam ah minam dang muhtheihlohna, minam dang tawh tenkhop siamlohna lianpi om hi. Mizogam khawng zong a lusei dan bek zui khin leng a ut hitazen uh hi. Singapore gam leuleu in minam tuamtuam kilem takin tengkhawmsak siam uh a, leitungah a lamdang thu in a kigen khat ahi hi. A pem tam semsem, minam kihel semsem ihih ciangin ei zong mi gam ah tung ding, mi zong ei gam ah hong tung ding hi a, kitheisiam a, mihing ciat ihi cih phawk kawm a kilem taka tenkhop diamdiam i kisin a kisam deuhdeuh ding hita hi. Tua banga kisin siam masasa a hampha minam hi pelmawh ding hi.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
1.Na lei tung Pasian hi.
2.Pa aw ci a nasap teh " Hawi" , bang ahia bawi , hongcih theih lai teng
panei nahihi.
3.Nu aw na cih teh " Hawi , bang ahia bawi , hongcih theihlai teng nunei
na hihi.
4.Na nuleh pa tungah cikmah hun in khasiatding sawm kei in, nakhasiat huai
zaw ding hi.
5.Napa huaiphinphen na pen nang thahoih nading hi.
6.Na nu gawmphinphenna pen nang melhoih nading hi.
7.Nutek patek asimmawh te daupai thei lo hi.
8.Kumtampi sung zanhak a, ihmumanlo lianga hong zanhah pihden na hihi.
9.Ama nekding tangteng nakam sungah hongkoih a amah agil kial in nang
nagil hongvahsak ahihi.
10.Amah leilak ah lum in nang puantungah tamvei pitak honglum sak hi.
11.Vitamin tangkhat zong nengam lo lianga na cidamna ding hongvaihawm
sak den hi.
12.Alungtang khempeuh nangtungah hongkoih den a, nang na ompen aom omna ah
angtang mahmahhi.
13.Na hopihloh asawtciangin ihmu theilo liangin hongngaihsun den hi.
14. Namang ngilh ni aom ni in sunleh zan in hongngaihsun den hi.
15.Na ta te tungah api apu itding hilh den in.
16.Na zi tungah na nuleh pa itding hilh den in.
17.Miadingin pitek putek hidinga nang adingin Khamleh ngun sangin manpha
zaw ahihi.
18.Na cihmawhni in hong lainat pen ding te ahi uhhi.
19.Na lawhcin ni in honglungdampih pen ding te ahi uhhi.
20. Adamlai in nalungkimsak ding hanciam inla asih teh kihehnem siam in.
21.Amau kepding sum pawlkhat pia den in.
22.Na duhbangbang na ne in, konghanciam ding hi ciden in.
23.A hutawpna asan ma in khasia sak keiin.
24. A kammal nunung pen limtakin ngai in thupi ding hi.
25.Na omna , na omdan theisak den in.
26. Na nuleh pa minding in nahoih sep sawm in.
NULEHPA KAMMALSUNGAH THUPHA OM HI.
1. Hauhna thupha om hi.
2.Pilna thupha om hi.
3. Daupaina thupha om hi.
4. Khansauna thupha om hi.
5.Lungnopna thupha om hi.
6.Cidamna thupha om hi.
Leitungah itna tamnei zaw zaw khasia baih ahihmanin na NulehPa
nangtungah hongkhasiat leh
hongit lua ahih manin itna thuhkik sawm in.
Rev.PauKhan Khai
Beaumont ,TX
PASALPHAWK DEUH DING THUTU:
1. Na zi hoihtak in it inla itna thu genden in.
2.Na zi pen khangkhat bek a itkha ding nahih manin am mahmah in.
3.Na zi nuleh pa zong nu aw pa aw ci in sapding maizum kei in.
4. Na zi nungsang lam pen itbawl siam in.
5.Na zi pen nangsangin alungsim khauhlo zaw ahihmanin tha pia siam in.
6.Nu ngakhoihzaw khat peuh namuh teh nazi mangngilh pahpah kei in, hongnupi
leh nazi sang....
7.Na zi tungah kamsiam zolo pi in numei dang tungpeuhah kamsiam se kei in.
8.Na zi tungah hongit ing cibekkenla, nangbek mah hongit ing ci den in.
9.Na zi om pi pi in lawmdang ngaihsawm kei in.
10.Na zi in nang hongmuang mahmah cih phawk in.
11.Na sungh te inn ah hawhzel in
12.Na sungh te nang sangin a zawnzawk hangin simmawh kei in natate thupha
ding hi.
13.Na zi aw telsawm in, amin dong sam kei in phone tawh nakiho teh.
14.Na nih un thakhat thu in asikhawm ding nahi kei uha, amasa anunung
naomding uh phawk in.
15.Na nupa un thusia kikupsawm kei un, thusia in thupha khaktan hi.
16.Na zi adingin nahoih sem dingin kiging den in.
NUMEI TE PHAWKDEUH DING THUTE:
1. Na pasal tawh khangkhat bek anungta ding cih phawk den in.
2. Na pasal nulepa te itsawm den in.
3.Pasal nei bekin kingaihsun kei inla Missionary danin kingaihsun den in.
4. Napasal ittheihdingin kamsiam inla kiniamkhiat masa zaw in.
5.Napasal sanggam numei te tunga nakhasiatna napasal tungah kongeikei in.
6.Napasal tungah thusia tunpahpah ken,
7.Napasal tungah nangbek mah hongit ing ciden in.
8. Na pasal nu leh pa pen Nu aw Pa aw ci hamtang in.Kateknu katekpa cikei
in.
9.Na pasal thudonglo pi in nanungsang lam huhpahpah kei in.
10.Na pasal khualzin kal in tangval te tawh kithuah thuah kei in.
11.Napasal lawhcinnadingin thu ngetsak den in.
12.Na pasal bek it bawl luai luai sekei in,
13.Napasal nulepa mai ah napasal neubawlna kam zangkei in.
14.Napasal midangtawh akiholaitakin milak ah apau tuhdaidai kei in.
15.Na pasal vai hongtun ciangin maitai takin na vaidawn den in.
16.Na pasal mithek ensiam inla nathugen danding ngaihsun in.
Na kitenpih nazi pen khenkik ding cih bang ngaihsun kei in.
Innkuan nuam ding hanciam zaw in.
Vangam malep dingin Topan hongbawl ding hi.
Rev.PauKhanKhai
US camp
*A LUNG LUT TE A DING BEK.....*
*(1) A si masa puantuam tang..?*
*= A masa peuh hampha zaw...*
*(2) Ak ta mang kuan ki tu tu ?*
*= Ki lem na a om kei leh kiam suk na ,man than na piang..*
*(3)Ak ta duh gawl ki lawh khuh?*
*=Huai ham lua leng gin na ki ngah thei,,,,*
*(4)Ak tui sung ah a vom ding leh a kang ding ki tha lo?*
*=Mai lam thu piang ding ki gen khol thei lo..*
*(5)Bui pi lei kei in zong khua ngai ?*
*=Ki dawm in gam ta ding....*
*(6)Bui a phak khuan a tawp?*
*=Maban tun dek tak na pi a tut kuan a tawp...*
*(7)Cim nuai a sa ki bak gel tui ah ki thuk?*
*=Lung dam na mang ngilh ngei lo,khat vei tei tei thuk kik hang tang....*
*(8)Dek lam tuk tum zong gal suak thei?*
*=I muan pen zong gal suak thei,,,,*
*(9)Gallu kih ta gallu tuak?*
*=A hak sa khat peuh ut lo a i pelh hang in tuak ve ve...*
*(10)Gal phawn kuan leh ma tut kuan?*
*=Na sep na khat peuh peuh ah i zawh kuan ciang in han ciam sem sem ding....
Murlen khua in 4-5 March 2010 in Platinum Jubilee zang hi.Platinum Jubilee Magazine bawl uh hi. A omna pen- Champhai District, Mizoram,India Latitude : N 23º 32' 42" to 23º 41' 36" Longitude : E 92º 13' 12" to 92º 27' 24" Altitude : 400 mts to 1897 mts Area : 100 Sq.km Rainfall : 2100 to 2500 mm
Saturday, August 4, 2012
Thursday, August 2, 2012
A Hawm Nuntakna maw Dollar Sila
A Hawm Nuntakna maw Dollar Sila
Laigelhsiam Wang Shuo in ama laibu "Xiang Pi Ren" (Plasticine Man, Buanman Mihing) cih a gelhna ah, "Tulai khangthak sungah lunglut neilo, uk zong neilo, lunggulh zong neilo, lungdamna lah neilo, dahna lah nei tuanlo, nuntakna tomolpi (numb) a nungta tam hi," ci hi. Tua bang nuntakna a hawmpi a nungta a tamzaw laisiam, nasep hoih mahmah nei lak vive ah tamzaw lai hi, ci hi. Pawlkhat doctor, bank nasem, sangsia, thukizakna ah sem, police, taxi drivers, kumpi nasem, actors cih bang lak ah tam diak hi.
Banghanga mite in nuntakna ah nuntak lawpna hobby, interest, dreams, etc neilo uh hiam? Banghanga a hawmpi a a nuntakna uh zang thapai uh hiam? Bang hanga sum tampi thalawh napi lungdam mahmahlo uh hiam..... banghang, banghang, banghang.... .?
A diak in China gam ah tu khangthak kum 20 - 30 kikalte pen amau nasep bekbek tawh buai in sum tampi thalawh uh a, ahi zongin nasepna leh a giahna mun kikal bek ah a lungsim a om man hi ci hi. Zingsang tho, kithawi nasem. Nitak hong ciah, inn tung, anne, lum, ihmu. A lupma in internet leh TV, telephone tawh kiho cih khawng hih. Tua teng mah nisim in a hih den uh ciang a ngaihsutna uh vakzau hetlo hi kici hi. A nasep hoihtak sem peuhleh khasum hoihtak ngah a, khasum tawh nek leh dawn, inn leh lo hoih mahmah lei thei uh hi. Ahi zongin tua te khempeuh khenlam ah nuntakna (life) omlai hi cih theilo uh hi. Tua banga nasep bek ngaihsun mi tam deuhdeuh hi kici hi. Nipikal khat sungin nai 50 bang nasem in, nuntakna ah "a hawmpi" (emptiness) bek ngahkik uh hi. Sum a hauh deuhdeuh uh leh a nuntakna uh hawm kisa semsem uh kici hi. A nuntakna uh pen milim ut bangbang a kibawlthei buanman (plasticine) tawh kibangsa uh hi. A kisap bangbang sem thei, company kisap
khat peuhpeuh sem thei, a dang a kisap leh zong sem kik thei; ahi zongin ama nuntakna taktak ah "a hawmpi" kisakna lianpi om hi. Robot tawh kibang kisakna lian hi.
Mr. Tu, 31, MNC ah company executive a sem khat in, "Ka nuntakna in limna nei kei (bland)" ci hi. Tupna ka nei kei a, lunggulh zong ka nei kei hi. Ka nuntakna ah ka ngilhlah ding, ka khiatlah ding ka thei kei hi. Hobby zong ka nei thei nawnkei hi. Ka nuntakna a takna, a limna, a taste, om nawnlo tawh kibang kasa hi," ci hi. "Ka nasep bek tawh buai den ka hih manin zi neih zong ka ngaihsun nawnkei hi, ka lunglut nawn kei hi," ci hi.
Ms. Wang Xin, 29, advertizing executive in zong, "Ka nasep pen lian mahmah a, sum zong ka ngah mahmah hi. Ahi zongin pasal zonna dingin tha ka nei nawn kei hi (ka tha khempeuh ka nasepna ah ka beita hi). Tua manin online-dating pan pasal ka zong maita hi. Tuma kha 8 sungin mi 3 tawh online pan ka kingai a, ka kikhen kikta hi. Tun ka ngaihsut kik ciang: hih kum 6 ka sepna nasep pan hun awng kibawl in pasal ka zong phot dinga, tua zawh ciangin nasep ka zom kik ding hi, tualo in leitung nuntakna "a hawmpi hi," ci hi. Amah leh amah buanman mihing bangin kimulo pawl ahi hi. "Ka nuntakna pen a khawlcip tawh kibang hi. Nasep bekbek ka buaipih pen a manphatna om mahleh 'nuntakna thaman' (value) om ka sa khol kei hi. Nasep bekbek in ka nuntakna ah 'lawpna' (motivation) hong guanlo hi. Tua manin ka nuntakzia ka khek nuam a, ahi zongin ka khek dan ding ka thei kei hi."
Renmin University, Beijing ah Prof. Zhou Xiaozheng in, "China gam ah tua banga "a hawm nuntakna" nei kisa a om leh a lamdang hilo hi," ci hi. "Banghang hiam cih leh 'sila' (slave) kisuak khinta hi. Inn lei lecin 'inn sila' kisuak a, car lei lecin 'car sila' suak in, ta nei lecin 'ta sila' kisuak hi. Leiba vive tawh van kileita ahih manin tua 'leiba sila' kisuak mawk hi," ci hi.
Khangthak te laisim a zawh uh ciang nasep zongin 'bui lei kei' mahmah bang uh a, nasep ngah uh leh inn leh lo lei in, mawtaw lei uh a, tua a van leiteng uh a lohkikna dingin sum zongkik ngakngak uh ahih manin tua a leibatna te uh sila a suak ahi hi.
Tua ahih manin tuhun ciangin mihau leh kumpi inn sung pan piang ihih kei leh na khempeuh a ba vive in kileita a, a tawpna ah "dollar sila" kisuak hi. Hauhna kikimlo leh a zawng a hau kikal kigamla lua hangin hih bang 'a hawm nuntakna' a om tawh a kibang hi. Tua manin themkhat hong hihtheih kik uh ciangin mi pawlkhat in "nuntakna mannei" (meaningful life) hong zong kik uh a, pawlkhat in bel "ahi ding mah hi" (just have to accept it) ci uh hi.
Nang koizaw ah na om hiam?
Hau Za Cin
Phuitong Liim
www.hauzacin. blogspot. com
[Ka lai at dangte ka blog pan kisimthei hi]
Zuau pen zuau hilo in a taktak ahi hi
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Thu Sep 16, 2010 4:35 am (PDT)
Zuau pen zuau hilo in a taktak ahi hi:
Ek pen a uih hilo in a gim hi. Saum/sathu pen a uih hi. Zuau pen zuau hilo in a taktak ahi hi. Eden huan ah gulpi in Eve pen a khem hi a, zuau a hilh hilo hi. Politics pen zuau hilo in kikhemna ahi hi. Huih lakah innpi lam ding ciin hong khem uh, hong umsak uh hi. Zogam i neih ciang Zawngtah nangawn a kung ah kah kul nawnlo dinga, Helicopter tawh kilo ta ding hi... cih kamleng kiza ngei a, zuau hilo in kikhemna ahi hi. A kigen takpi mah hihtuak a, tua akigen pen kikhemna ahi hi. Hunkhat ciang i pianna Zogam ah kiciahkik ding hi cih pen zuau hiam, kikhemna hiam... ngaihsut tek dingin hoih hi. Canaan Zogam pen i mailam ah om maw, i nunglam ah om cih pen ngaihsut dingin hoih hi; ahih kei leh tu laitak in om!
A khangto minam hi hang cih pen kikhemna hilo a, zuau zong hilo hi, a takpi mah ahi hi. Ahi zongin a khangto khin hita hang kici thei nailo ding hi. Kuamah khangto khin cih bang omtheilo a, a khangto penpen minam zong khangto khinta kici theilo hi, amau zong maban na neizel uh hi. A niam pente leh a khangto pente tawh i kiteh ciang i omna mun kithei a, ei omna lui tawh i teh ciang a khangto hi hang akici thei ahi hi. Ahi zongin bangzahtaktaka manlang in khangto ihi hiam cih pen kikan ngei mello hi. Hih sangin a manlangzaw thei diam, hih sangin a zia-olzaw leh a sia diam cihte kan huai veve hi. Mite pha kei hang cih pen zuau hi a, mite sang khangto zaw hang cih zong zuau hikik in, a khangto khin minam hita hang zong kici theilo hi.
Mawtaw, taihinn, innmun, logam lianpipi nei in ahi zongin mipi zat ding Hall pi khat, tualpi khat, mawtawpi khat cih bang i neihkhop zawhloh pen a ngaihsunlo i hiam, a deihlo i hiam, a thei nailo i hiam, a kisapna om salo i hiam, ahih kei leh ei angsung bek theilua i hiam. "Itna Pasian na hi" cih la sasa in ahi zongin i kim i kiang ah omte it tuanlote i hiam. Gamsung minam sung it tuanlo eima angsung bek a khualte i hiam. The Fool Rich i cihte kihi zaw hiam. Hau mahmah pong, ahi zonga hai mahmah. Hauh pen khantohna ahi hiam, neih sunsun a manpha a zat theih pen khantohna ahi zaw hiam. A ki zum hoih mahmah a zangtheilo Sazuk thupi a kisa hiam. Rev. Khup Za Go in, "A Mawknapi Hi" acih essay i phawk tek hiam. Hau mahmah in i minam khual tuan kei leng, pil mahmah dingin i minam phawk tuan kei leng, siam mahmah ding i minam ading sem tuan kei leng... a mawknapi...
Naupangte, "Na liat ciang bang sem ding?" "Gamdang pai ding," cih lian mawk pen zuau hilo in a takpi hih tuak kasa hi. India ah bel "IAS officer hi ding, Police officer hi ding, DC hi ding, Headmaster hi ding..." cih khawng kigen thei hi. Papite pau kawm pak leng, ko hun in "Phakan pai" cih pen minthang mahmah ahih manin "Phakan pai diam" ka kici zel uh hi. Tua phakan pen koi ah om cih zong a kithei hi tuanlo hi.
Kikhemna a kilim zat mahmah khat om a, tua pen, "Khuazing ah na vak leh sikha in hong man ding hi," cih hi. Sikha pen om takpi ahih manin zuau hilo a, mi zong man thei takpi ahih manin zuau hilo a takpi hi. Ahi zongin khuazing ah vak peuhpeuh, a diak in naupangte, sikha in man ding cih pen zuau ahi hi. Khuazin zawh ciang vak nawnlo ding, inn ah om ding a cihnopna uh na hi gige hi. Ak tawphun ne leng phun hat ci a, kikhemna, nekloh ding cih a deihna uh hi. A ne dingin a deihsakzawk uh om ahih manin naupangte in duhgawh kha leh piak masak ding om hi acihnopna hi. Thuman hong kihilh in, "Hih pen picing nek dingin kikoih zel hi," ci uh henla, zuau "Hih pen naupang nek ding hilo hi," hong kici kei leh ahoih ding hi in, i picin khit ciang (ci ngaingai dih ni, upa te cih dan in) hong kikhem ahih lam kithei pan hi. Tua ciang lah "aw haw" cih bek in omta a, kilakik thei nawnlo hi. Ak gilzial ne leng gamsung pai ciang khaugui palsat zolo ding ciin hong kihilh
a, nek loh dinga hong khemna uh ahi hi. True lies.
Zuau pen a om takpi hi a, a taktak na hi mawk hi. Zuau pen zuau i sak leh na hi deksuai lo a, a taktak ahi hi. Ngaihsutna saupi hong neisak kammal pawlkhat om --- Kiten khit ciang Sazuk sa vive ne ding; kei nong ngaih leh na cih bangbang ka om ding; thupha nong piak leh kong it den ding; ka hauh ciang mizawngte ka huh ding; ka neih ciang Pasian ading ka piakhia ding; khangno kik hi leng Pasian ading ka sem ding; gam kinei leh kikhangto ding (up huai khollo tawh kibang, gam kinei leh kihaza in nitum lo ding i hia?)... and so on...
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Chinese Diaspora
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Wed Sep 22, 2010 12:28 am (PDT)
Chinese Diaspora
Â
"Ni taang peuh leh Chinese te om hi" (where the sun shines, there are Chinese) cih tawh thu khup uh hi.
Â
Kum 4 sung USD 4 million beia a mi 13 in a sep khit uh ciang a thukhupna uh hih a tunga ahi hi. Laisiam leh thuthaksaite vive nasep gah ahi hi. China leh Malaysia pan kikaikhawm mi 13 te in Chinese te pemna gam 106 ah pai kawikawi in Chinese te nuntakzia, a khuasuahzia uh va kan uh hi. A kipatna uh koi lai, banghih a pem, bang tawh nek zong, bangci nuntak, bang haksatna tuak, bangci'n mi gam ah tengsuak thei, bangci'n midangte tawh kipawl thei, cih pan a tuamtuam kan khia uh hi (adaptability and survival skills). Chinese te pai tamlohna gam Brazil, Colombia, Finland, leh Bolivia cihte nangawn ah va pai in thu va kan uh hi.
Â
Kum 2007 pan a pat uh kum nih sungin a nasep uh zo a, a thukhupna vuah "Ni taang peuh leh Chinese te om hi," ci uh hi. Tua mah thulu a zangin laibu khat bawl uh a, volume thum in khen in, a vekpi in laimai 1,962 pha in, maan 1,000 tuangsak uhi. Kum nih a sep zawh uh ciang kumkhat sung laibu in gelh in tung kha September 2010 in Chinese version hawmkhia uh a, December 2010 ciangin English Version hawmkhia kik ding uh hi.
Â
Hih nasepna ah a kihelkha Malaysia mi, amau gam ah copywriter a sem Ms. Wong San San in gamdangah Chinese te olno taka a ten theih ziauziau uh lamdang a sak thu gen hi (surprise at their adaptability) . A theih ngeiloh gam vuah pai, tengsuak, omsuak, nopmawh sa seselo, hamsa sa seselo, a pemna gamte uh tawh kikhawl thei pahpah hi ci hi. Ama pai khakna Latin America gamah Bolivia ah tengte nuntakna in a lungsim lawng diak hi. "Bolivia gam ah Chinese mi 3,000 kiim om a, mi 200 val deuh in Roast-Chicken zuakna ansai (restaurant) nei uh hi," ci hi. Aksa kanna ansai nei khat in a genna ah, "Aksa kanna ansai ka bawl uh ciang Bolivia mite in limsa mahmah in Chinese te nekzonna ding zong a kimukhia ahi hi," ci hi. Ms. Wong in lamdang a sak mahmah pen Bolivia gam haksa mahmah himah leh Chinese te in phamawh sa hetlo in baihtakin nekzong, nungta thei, teng thei lel uh hi, ci hi.
Â
Hih vai khempeuh a sai, a makaipipa Mr. Cheong Tin Yew, 51, pen nidangin labour contractor ahi hi. Innlam ding nasem te tawh a kithuah den lai pek pan gam dangah a pem, a teengsuak Chinese te thu kan ding, bangci nuntak uh hiam cih theih ding cih a lunggulhsa ahi hi. Tua lungsim ah nei kawm in laikhetna phualpi Medo Publishing kici 2006 kumin phuan hi. Tuma kum 15 lai pek in khatvei Australia zuan a vanleng tawh a pai laitak in a lungsim ah hih thu hong suak hi. Tuni a kibawl laibu zong ama sponsor hi a, a bei khempeuh zong ama sum vive tawh a hih ahi hi.
Â
Chinese gamdang tungte thu pen ka theihnopna sawt hi. Kei zong ka pu khang pan gamdang a tung ka hi uh hi. Kei hun ah khang thum gamdangah ka omna uh hita hi. Tua manin kei banga gamdang a tungte thu theihnopna ka nei hi, ci hi. Tuhun ciang Chinese te gamdang a tung tam deuhdeuh a, zong tam semsem ding in ka um hi, tuate thu theih leh ciamteh hoih kasa hi, ci hi. Tua bek hilo in tuhun leitungah nasep thanuam bek hilo in mithak leh pemthak tawh nasep khop siamna pan gam khantohna tampi piang thei hi. Chinese te gamdang a tun uh ciang a pemna gamte khantohna a piangsak hiam cih zong ka theihnop khat hi ci hi.
Â
Chinese te amau gam nusia a pem khiat a kipatna uh thu tawmcik kihel a, koi lam zuan uh, bangteng sem uh, koi gam kizuan pen cih khawng a kikhum khin ahi hi. Khenpi 5 - Asia, America, Europe, Oceania leh Africa in kikhen a, Thulu khat sungah gam khat thu hipahpah hi. Hihte khempeuh a kan sung un amau mahmah a gam teekteek ah va zin, amite tawh va teengkhawm, kikhawl khawm uh a, gal omna hitaleh pai, haksatna siatna phual hitaleh va pai ngekngekin amun teekteek pan thu va kan uh hi. Tua zahta a ahanciam zawh uh ciang mi 13 in kum 4 bei in, sumtang in USD 4 million bei uh hi. Ahi zongin, "'sin taak, sep taak, theih taak' hi," ci hi.
Â
Kuppihna: Leitung pen Israel te bek hilo, Chinese te bek hilo in, minam khempeuh a kisapna leh a hoihzaw ding mun peuh ah a kipem kawikawi hita ahih manin hih banga diaspora thu hong kithang tektek ding hi. Nikhat ni ciang nang leh kei zong diaspora sungah ikihel na mel kitheilo hi. Bangci nuntak, bangci nekzong, kim leh pam tawh kikhawl thei maw kikhawl theilo cihte kitheinuam semsem ding, thupi semsem ding hi (our survival skills and adaptability to the new systems in our new homes accross the seas will become the greatest assets for success). Ei bek hilo mite zong mi gam mi lei ah na pem uh hi.  Â
Â
Â
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Sunday, July 29, 2012
Khualzin
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Mon Sep 6, 2010 7:42 am (PDT)
Khualzin
Tu sungteng khualzinna thu tampi kiza hi. Sia Rev. Pau Khan Khai zinna thu, a tuah thu, a lungdamna thu, a theihthak thu, a ettehhuai asakte hong pulakna thu, ei leh mikangte kizopna leh mabun khopna thu (missionary te sulnung pan) cih pan a dang tuamtuam i za den hi. Lungsim hong phawng in, lungsim hong nuamsak kawm a, meetna tampi hong pia in, theihna tampi hong behlap hi. Tua mah bangin i lasiam neih lakpan a minthang vangvang lasiam Sia Sangpi leh lasiam Sia Thawn Kham te khualzinna leh lasak pawi (concert or stage show) neihna leh a khualzinna te uh i za hi. Angtan huai in hong lungnuamsak a, nakpi takin i lungdampih hi. Sia Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau a omna USA pan India ah Masters degree sinte laihilh in pai cih i za a, visiting Professor acihte uh ahi pah hi. Laihilh a zin, sangsia cihna hi. Sia Rev. Dr. Chin Do Kham leitung mun tuamtuam ah i mipihte kiangah thapia, hanthawn leh kikholhna fellowship ban ah Pasian thu leh leitung thu tawh
sinsakna tuamtuam Seminar leh Talks a neihpihte i za hi.
I siate leh makaite khual a zin uh ciang tu laitak i tuah thu ah a lian mahmah leh a kisam mahmah ahi 'gamdang i tun ciang bangci nuntak ding, bangci gamtat ding, survival skills, dos and dons, etc cih te pawl amau thugen kawmkawm hong helh zeuhzeuh uh nakpi takin kiphattuampih hi. Ei a zin nailo, a zinlai dingte in zong i theihkholh, i zakkholh ding a hoih na hi gige hi. It is educative and enlightening.
Mimal leh sepna vai tawh khualzin zong nisim in kipemat ta hang i ci thei ding hi.
Khualzin cih pen i zat ciang koi bang lian in kizang hiam ka thei kei a, khua pan khuadangah (eima tenna khua pan khua dang cihnopna) zinkhia te khualzin kici hipen dingin ka um hi. Tua banga khualzin ciang it leh ngaih kiangah zin ihih leh lah 'hiangkawm' kici leuleu a, nek ding dawn ding zonga kuankhia ihih leh sumzong, sumbawl i ci leuleu hi. Pawlpi kimuhkhopna ahih leh kikhoppi ahih kei leh sivuai/siuai/ conferences i ci leuleu hi. Thukhat ngaihsun khawm ding, thu gina khat kikum ding ihih leh lah thukupna ahih kei leh committee/consultat ion i ci leuleu hi. Zi la dinga zinkhia te mopui kici a, annek tawm ding pua a paite antaw kici leuleu hi. A dang zong kammal hoih nono i neih ding ka um hi. Hih lai ah genkhin pak zo kei ni.
Tu hun ciang ei zong minam khangtote mah bangin leitung gam tuamtuam ah i teeng kawikawi ta a, Pasian in lem hongsakpih leh khualzin mawkmawk bek hilo in hiangkawm, khoppi, thukikum, mopui, sumzong, antaw, thusin, holim, etc cih bangin i zin kawikawi theita ding hi. Tuate khempeuh khualzin cih sungah kihel a, a khangto minam peuhmah khual tam zit uh hi. A hau mimal peuhmah mun tam ah zin uh a, a pil peuhmah in khualzin thupi ngaihsut uh hi. Khualzinna pan i mit tawh i muh teekteekna tawh theihna tampi kibehlap a i theihloh kal in, khatveivei i theihtang pipi mah in i phattuampih hanhan hi. Neutung pan khualzin khia hizen leng tuni sang i theihna i khuamuhzia, i thungaihsutzia tampi kilamdang ding hi. I nu leh pate in hong zinpih den na himawk leh bel ei zong themkhat ki polite zaw deuh ding na hih tuak hi.
Khualzin ciang mi tampi in zin mah kido tangtanga, a tuabang nawnlo zong om tham hi. Innkuan khat hi napi zinbuk mah ah a kitungsak om uh a, kingaihloh man, ki it loh man hipeuhmahlo in ngeina in a neih man uh hizaw thei hi. Suahtakna a neihzawkna ding uh deihna zong hithei hi. Mun tampi ah tua bang a kizangzaw hi a, zatdan zuih dan a kibanglo hizaw hi. Inn ah kitungsaka kisuanglah tuak cih sangin zinbuk ah kitungsak, tun man kipiaksak kisuanglah hetlo leh kinopmawh hetlo a om zong a sialo veve khat hi. Tu hun ciang mimal khantohna kilim thupisak mahmah ahih manin mi tawh kitam ho leng ka nasepna ding hun hong guksak, ka laisimna ding hun hong guksak cih bangin kideihpha mello thei hi. Tua saangin suakta taka om theihna tuak ah om in i zatkhop theih teng bek zangkhom zekkhawm leng -- ann, sum, mawtaw, etc. Zinte in lah nuamsalo, inntekte in lah kisuanglah a hih theih tawp hih, a kuamah lah lungkimzaw cih omloh se saang in giahna zinbuk khawngah kikoih
ziau pen a hun leh a mun ah ngaihsut theih ding kisam thei hi.
Khualzin pen tualte tawh theihna kikupna hoih mahmah khat ahi hi. Tualte omdan, nuntakzia khempeuh dongin kikum leng zinte omdan zatdan tawh kibang om a, kibanglo zong om hi. Hunlui laiin ko khua lam bangah zin a om nak leh zinpa kibuanpih ding ciin zin omna ah tangvalte kihawh hi. Zinpa tawh kibuan in a hatzawk leh akgawh, a lelh leh bangmah cih tuanlo. Tua pan kiholim in khantawn kilawmtatna piangsak in unau sanggam pianpih sang zong ki itzaw om mawk uh hi. Inn mun logam kipia in neih leh lam na ngawn a kikhen om hi. Tuazahta in zin leh tual kilawmtatna piangsak hi. Mun pawlkhat ah lah zin ahih peuhmah leh thusimlo pah malam uh hi.
Leitung zinsuk zintoh baih semsem ah i teen laitak in kuamah khualzinlo cih bang omlo pah ta ding hi. A ut kei uh leh thutuam. Zin ut peuh leng zin baih mahmah in hong om toto ding hi. Tua bang hun ah zin hih hun om dinga, teek hih hun om ding hi. Zin kihi kinkenlo dinga, tual zong kihi kinkenlo ding hi. Zin leh leeng hong tam semsem dinga, ei zong zin leh leeng in i panna hong tam semsem ding hi. Khua khat ah om khawm bangin leitung kiu khat leh khat ah omte ikikhawl pahta ding hi. Inn 30 khawng i phak lai i khua hun mah bangin leitung i zat hun hong piang ding hi. Tun zong i tenna nisuahna kiu khat pan nitumna leitung langkhat na ngawn ut hunhun in i tungta hi. Leitaw lam Australia hi aw, leilu lam England hi aw i tung ziauziau ta hi. Vangam i sak Jerusalem khawng ah pilgrimage in a kipai ziauziau ding hita hi.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
www.hauzacin. blogspot. com
[Ka lai at dangte ka blog pan kisimthei hi]
Tu sungteng khualzinna thu tampi kiza hi. Sia Rev. Pau Khan Khai zinna thu, a tuah thu, a lungdamna thu, a theihthak thu, a ettehhuai asakte hong pulakna thu, ei leh mikangte kizopna leh mabun khopna thu (missionary te sulnung pan) cih pan a dang tuamtuam i za den hi. Lungsim hong phawng in, lungsim hong nuamsak kawm a, meetna tampi hong pia in, theihna tampi hong behlap hi. Tua mah bangin i lasiam neih lakpan a minthang vangvang lasiam Sia Sangpi leh lasiam Sia Thawn Kham te khualzinna leh lasak pawi (concert or stage show) neihna leh a khualzinna te uh i za hi. Angtan huai in hong lungnuamsak a, nakpi takin i lungdampih hi. Sia Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau a omna USA pan India ah Masters degree sinte laihilh in pai cih i za a, visiting Professor acihte uh ahi pah hi. Laihilh a zin, sangsia cihna hi. Sia Rev. Dr. Chin Do Kham leitung mun tuamtuam ah i mipihte kiangah thapia, hanthawn leh kikholhna fellowship ban ah Pasian thu leh leitung thu tawh
sinsakna tuamtuam Seminar leh Talks a neihpihte i za hi.
I siate leh makaite khual a zin uh ciang tu laitak i tuah thu ah a lian mahmah leh a kisam mahmah ahi 'gamdang i tun ciang bangci nuntak ding, bangci gamtat ding, survival skills, dos and dons, etc cih te pawl amau thugen kawmkawm hong helh zeuhzeuh uh nakpi takin kiphattuampih hi. Ei a zin nailo, a zinlai dingte in zong i theihkholh, i zakkholh ding a hoih na hi gige hi. It is educative and enlightening.
Mimal leh sepna vai tawh khualzin zong nisim in kipemat ta hang i ci thei ding hi.
Khualzin cih pen i zat ciang koi bang lian in kizang hiam ka thei kei a, khua pan khuadangah (eima tenna khua pan khua dang cihnopna) zinkhia te khualzin kici hipen dingin ka um hi. Tua banga khualzin ciang it leh ngaih kiangah zin ihih leh lah 'hiangkawm' kici leuleu a, nek ding dawn ding zonga kuankhia ihih leh sumzong, sumbawl i ci leuleu hi. Pawlpi kimuhkhopna ahih leh kikhoppi ahih kei leh sivuai/siuai/ conferences i ci leuleu hi. Thukhat ngaihsun khawm ding, thu gina khat kikum ding ihih leh lah thukupna ahih kei leh committee/consultat ion i ci leuleu hi. Zi la dinga zinkhia te mopui kici a, annek tawm ding pua a paite antaw kici leuleu hi. A dang zong kammal hoih nono i neih ding ka um hi. Hih lai ah genkhin pak zo kei ni.
Tu hun ciang ei zong minam khangtote mah bangin leitung gam tuamtuam ah i teeng kawikawi ta a, Pasian in lem hongsakpih leh khualzin mawkmawk bek hilo in hiangkawm, khoppi, thukikum, mopui, sumzong, antaw, thusin, holim, etc cih bangin i zin kawikawi theita ding hi. Tuate khempeuh khualzin cih sungah kihel a, a khangto minam peuhmah khual tam zit uh hi. A hau mimal peuhmah mun tam ah zin uh a, a pil peuhmah in khualzin thupi ngaihsut uh hi. Khualzinna pan i mit tawh i muh teekteekna tawh theihna tampi kibehlap a i theihloh kal in, khatveivei i theihtang pipi mah in i phattuampih hanhan hi. Neutung pan khualzin khia hizen leng tuni sang i theihna i khuamuhzia, i thungaihsutzia tampi kilamdang ding hi. I nu leh pate in hong zinpih den na himawk leh bel ei zong themkhat ki polite zaw deuh ding na hih tuak hi.
Khualzin ciang mi tampi in zin mah kido tangtanga, a tuabang nawnlo zong om tham hi. Innkuan khat hi napi zinbuk mah ah a kitungsak om uh a, kingaihloh man, ki it loh man hipeuhmahlo in ngeina in a neih man uh hizaw thei hi. Suahtakna a neihzawkna ding uh deihna zong hithei hi. Mun tampi ah tua bang a kizangzaw hi a, zatdan zuih dan a kibanglo hizaw hi. Inn ah kitungsaka kisuanglah tuak cih sangin zinbuk ah kitungsak, tun man kipiaksak kisuanglah hetlo leh kinopmawh hetlo a om zong a sialo veve khat hi. Tu hun ciang mimal khantohna kilim thupisak mahmah ahih manin mi tawh kitam ho leng ka nasepna ding hun hong guksak, ka laisimna ding hun hong guksak cih bangin kideihpha mello thei hi. Tua saangin suakta taka om theihna tuak ah om in i zatkhop theih teng bek zangkhom zekkhawm leng -- ann, sum, mawtaw, etc. Zinte in lah nuamsalo, inntekte in lah kisuanglah a hih theih tawp hih, a kuamah lah lungkimzaw cih omloh se saang in giahna zinbuk khawngah kikoih
ziau pen a hun leh a mun ah ngaihsut theih ding kisam thei hi.
Khualzin pen tualte tawh theihna kikupna hoih mahmah khat ahi hi. Tualte omdan, nuntakzia khempeuh dongin kikum leng zinte omdan zatdan tawh kibang om a, kibanglo zong om hi. Hunlui laiin ko khua lam bangah zin a om nak leh zinpa kibuanpih ding ciin zin omna ah tangvalte kihawh hi. Zinpa tawh kibuan in a hatzawk leh akgawh, a lelh leh bangmah cih tuanlo. Tua pan kiholim in khantawn kilawmtatna piangsak in unau sanggam pianpih sang zong ki itzaw om mawk uh hi. Inn mun logam kipia in neih leh lam na ngawn a kikhen om hi. Tuazahta in zin leh tual kilawmtatna piangsak hi. Mun pawlkhat ah lah zin ahih peuhmah leh thusimlo pah malam uh hi.
Leitung zinsuk zintoh baih semsem ah i teen laitak in kuamah khualzinlo cih bang omlo pah ta ding hi. A ut kei uh leh thutuam. Zin ut peuh leng zin baih mahmah in hong om toto ding hi. Tua bang hun ah zin hih hun om dinga, teek hih hun om ding hi. Zin kihi kinkenlo dinga, tual zong kihi kinkenlo ding hi. Zin leh leeng hong tam semsem dinga, ei zong zin leh leeng in i panna hong tam semsem ding hi. Khua khat ah om khawm bangin leitung kiu khat leh khat ah omte ikikhawl pahta ding hi. Inn 30 khawng i phak lai i khua hun mah bangin leitung i zat hun hong piang ding hi. Tun zong i tenna nisuahna kiu khat pan nitumna leitung langkhat na ngawn ut hunhun in i tungta hi. Leitaw lam Australia hi aw, leilu lam England hi aw i tung ziauziau ta hi. Vangam i sak Jerusalem khawng ah pilgrimage in a kipai ziauziau ding hita hi.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
www.hauzacin. blogspot. com
[Ka lai at dangte ka blog pan kisimthei hi]
Gainesville
Tulai hih khua min in leitung zel hi. US gam sungah tenna dingin a kideih mahmah khuapi lian hi hetlo Gainesville kihel ngei zel hi. A khua siangtho a, a vom sang a kang tamzaw in a san tiuteu zong om a, University of Florida omna khuapi hi. Hih UF pen laisimna lam ah a minthang lua ahih loh hangin a sia hetlo pawla kigen ahi hi. US gamsung kimawlna lam American Football bang diakdiak ah UF te hat mahmah zel uh hi. A khua lianlo hi mah leh akhua hun hoih in a khuasung siangtho a, a mihing teeng tamlo ahih manin tenna dingin mikangte deihte pawl ahi hi.
Ahi zongin tua nung sung teng leitung ah hih khua in min hong neih mahmah na pen a hoih lam hi masa khollo hi. Muslim te biakna laibu Quran (Khuran ciin sim ding) pen Dove World Outreach Center Church, Florida pastor Rev. Terry Jones in halsak ding a cihna pan hi. Terry in Quran bu 200 peuhmah a tawmpen haltum ding cih gelna nei hi. Ama biakinn tual ah hal ding ci lai hi. Quran te pen a deihsakte in halding ngiat in a piakkhop uh hih tuak hi.
Ki itna Pasian a biate in ki huatna lak khia ding cih peuhmah pen a lamdang hi. Terry Jones genna ah Muslim te hangin September 11, 2001 in World Trade Center siatna kituak a, tu'n tua siatna bawlte mah in tua siatna mun ah innpi khat lam ding cih peuhmah pen America mite deihna hilo hi, a ci hi. Tua 9/11 thupiang hangin America gamsungah buaina tampi kibehlap a, America zong tua ma hun bang thei nawnlo hi. Tua bek hilo in nisim in siatna pung deuhdeuh a, ki itna sangin kisiatna tam piang semsem hi kici hi. Tua khempeuh pen hih Quran a zangte hang hi ciin tua laibu a haltum nuam ahi hi.
Ahi zongin tua laibu haltum leh kilemna sangin kisiatna piangzaw dinga, America galkap Afghanistan leh Iraq ah omte adingin lauhhuai ding ciin ngaihsun uh hi. Tua manin US President nangawn in a kihallohna ding hanciampih hi.
Leitung pen a thupi khempeuh pan na thupi piang tuanlo a, a kithupisaklo, a kithupi muhlo mun pan zong thu lianpipi piang thei hi. US gam adingin Gainesville pen khuata khat hi lel a, ahi zongin a khua lianzaw Orlando, Tampa, Atlanta, LA, NY, DC, etc cihte pan hilo in a khuaneu pan hih thu lianpi - leitungbup a zelzo hong piang hi. Gainesville koi ah om cih zong a theilo tampi in hih khua mintheihlawh a, hih thu hangin a khua min bek zong hamphatna ngah hi. Minthanna thupina i cihte Topa a hi a, Topa zong minthang semsem ding ahi hi. Christian tampi in itna hong nei kik dinga, lungsim liansak in midang khualna hong neihlawh ding hi. Radical christian a om hangin rational christian pen tamzaw thamtham a, a hoih a deih zong mihing tamzaw thamtham hi. Tua dingin Gainesville in 'Phulum phul nang Leikha nasep' hong sem hi. Pastor Jones in zong a langkhatte a muhdah man hikhin pah tuanlo dinga, a gamsung vuah thudik thuman leh ki itna siangtho a omna ding a
deihluat man hizaw ding hi. Ama ngaihsutna ah 'dai dide a om pen a langlamte in a meidawi hong sa kha hi' cihna hang hih tuak a, Gandhi in zong 'non-violence cih mana meidawi hong kicih sangin violence zangzaw in na ci ngei hi. Pastor Jones zong Muslim te in Christian te meidawi, thukkik ngamlo ci a amuh ding a utloh man hih tuak hi. Kisam sa ahih manin Quran halsawm ahi hi.
America adingin zong ngaihsut huai hiveve hi. Amau gamsung mahmah pan gitlohna kipanpan ta, (9/11 zawh) ahih manin banghiam khat ahih uh bel kisam maithei mah hi. Amau gama biakna dang a zui pawlkhat in a Christian teng susu leh a tawpna ah a Christian te zong a lungduai zawh nawnloh hun om thei mah ding hi. Khasawm a suak tektek' cih mai pen a haksa mahmah hihtuak lo hi. A hoih ding deih, thukhual man hi kei leh mihing pen pasal tektek pen kuamah akilau cih bang om hi tuanlo takpi hi.
Thankik banga a kilumlet ziauziaulo Pastor Terry Jones bang Christian thupi i neih pen a ettehtak mahmah hi. Defender of the Faith ahi hi. A upna hung ngam, a upna mite bawlsiat den ding deihlo, lungduaizo khin tuan nawnlo ahi hi. Truth and Justice must prevail and we are not afraid to take the next step a ci ahi hi. Hero!
Khuaneu Bethlehem a hong suakpa a gum ding khuaneu Gainesville mah ah na om hi.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Zasan
Thak seisai napi lim kisa mahmah hi. A lut leh a pusuah ciang zasan ahihna lak tawntung hi. Sun khat zankhat thu in a hihna kheklo hi. Ann nekkhat pakan khat tawh a hihna zuaklo hi. Tui buak in sathau tawh kikang taleh zasan mah hilai veve hi. A pianpih hihna mah a tawpdong kengsuak hi. Thankik bangin a lut lam thak, a pusuah ciang dau' cih bang hilo hi.
A min mahmah zong lamdang hi. Pawlkhat in thaksik ci, pawlkhat in malta ci; kala te'n mircha ci, mikang ten chilli ci, a dang min zong omlai inteh. Thaklua kisa lei bang tawnsak zalzal thei ahih manin 'hot and spicy' ciin ahihna kigen a, nungak lawphuai deuhte zong laigelhte in tua mah na ci thei uh hi.
Meh ah khah leng mehtui limsak in, nek kawmin i lei so sak a, i cilphul in i kamlim hi. I kham ding nangawn hong khamlo sak thei a, i duhloh nangawn hong duhsak thei hi. Nene phot leng alo in ki omtheilo a, a om ciang ong lungdamsak hi. A ne ngeilote adingin lah thaklua leuleu in annek ding nawngkaisak in i kam so sak hi. A lut ngeilohna theilua ahih manin zingsang hong phong baih mahmah a, a om ngeilohna room sungah sawt om nuamlo in khuavakma in pusuak nuam in hong kiko gamgam thei hi. Amah bek pusuak ding maizum ahih manin a kim a kianga teng tawh tonkhawm dingin zawn hi. A pusuak uh ciang lungdamlua in paikhia ngeungeu cih omlo a, phurrr... ciin lenkhat suah uh hi. Tamnek pian leng a pusuak masa ding kituh in a lengkhia masa ding kituh thei laizang uh a, "lawhpi dawh leng malkhat zong tulo" kici hi. Tua zahta in kimeltheih neisak uh a, a theih ngeilohna uh pan lah nawh pusuak nuam uh hi.
America pan hong kipan hi kici hi. Tua ahih leh ei kiang hong tun pen American missionary te hong tunzawh hikha thei hi. Missionary masate amau tenna khua peuh ah mehteh mehgah ciing den uh ci ahih teh tua lai a hong puak uh hikha ding hi. Missionary masate hong puak ahih kei leh zong amau maia hong pai masa gamkekte hong puak hikha ding hi. Tua ahih kei leh zong tuate ma-a sumbawl, tembaw tawh a zinte hong puak, hong zuak hikha ding hi. European mi lak ah Christopher Columbus in America a tun ciang a mu masa pen hilai kici hi. America ah tua hun in kinene ta hihtuak hi.
A hoihna zong tampi om kici hi. A sungah om chemicals namte pen capsaicinoids kici a, tua sungah 8-methyl-N-vanillyl -6-nonenamide pen a thaksak pen hi. North-East India pan Sap Malta/Naga Jolokia/Raja Mircha akici pen leitungah a thak pen hi a, a thakna pen 1,000,000 SHU ahi hi, Guiness World Record. A thakna pen in thagui nasep hatsak kici hi. Nek khit phet in khuak ah a thakna hilhpah a, manlangsak mahmah hi. Filipines, Korea, Japan gamte ah zasan teh, a gah hilo a teh (leaves) pen mehtui in kihuan hi kici hi. Ne ngei nai keng.
Cidamna ding in luna, cithak, thabei cih bangte in ne leh hoih ci a, tam nek luat leng lah gilpi in lel ahih manin gilpi meima sak thei hi. Khuak ihmusaklo (alert) ahih manin khualzin ciang tawmtawm nek sialo hi. Vitamins A, B, leh C ban ah electrolytes Magnesium, potassium leh Iron hong pia hi. Iron tam ahih manin sisan siangthosak lai hi. Si-ha...
Mihing in lim i sak mahmah hang ganhing in duh mello a, vasa hunna, lungno hunna cih bangin kizangthei hi. Mehteh mehgah tungah zasan vui theh leng lungno in a teh ne nuamlo kici hi.
A ne photte lah zongsang, a ne ngeilo te lah 'thaksa lua' zel. A limna a thei photte'n annek sim meh nuam, a thei nailo leh a duhlote'n lah ngillah se lo. Ne leng lah sialo, ne kei lenglah sia tuanlo. A lamdang meh, zasan meh bel himawk ei. Sing leh zasan gawi meh leng lim, a gei ah aksa Zohuan khat kilui tuah leh lim diak, Tonsim lam pai lamto kheng khin lian, nitak annek hun pawl hilai leh a limdan kigenzo nawnlo.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Thopuan
Portland ah omte kiholimna video ka et leh ka mangngilh theihloh, hi kasak mahmah khat om hi. I pau sungah a kituaklo nasak bang hiam a kicih ciangin "Thopuan" ci lian hi. Hi kasa lua a, ka nuihdan ding ka thei pak kei hi. Tho in lah silh ngeilo a 'Thopuan' a kici hi takpi hi. Exam hi leh full marks plus bonus marks ka pia ding hi.
Pilna i cih pen tua banga critical thinking ciimtak a neite pan kipan hiden himawk hi. A ciim mahmah critical thinking nei peuh leng a hoihpen hun ah zong a hoihzaw sem kimu ding a, a siapen hun ah zong a hoih ding khat kimu kik thei ding hi. I pau sungah en leng i silh puan pen puansilh, puanak, puantungsilh, etc kici hi. Ahi zongin a silh ngei hetlo tho adingin thopuan i omsak pen a kituak hetlo tawh kibang takpi hi. Tho te silh den puan hileh thopuan cih ding himah hi, ahi zongin a silh ngeilo, puan silh ngei kikeuhlo khat pen thopuan i neihsak/minvawh pen a lamdang hi veve mawk hi. Ahi zongin 'its only a name' cih mi khempeuh in tel lel hi. Mi khat i pilna kilahkhiatna dinga thopuan min na om hi gige lel hi.
Thopuan pen tho lak pan zong thokang lak pan kidalna ding dial khai hizaw diak hi. Tho nam tampi om a, tua lak pan thokang dalna hi. Thopi dalna in kizang mello hi. Thovai dalna zong hi kawm hi. Thomi lak pan kidalzo khollo hi. Thopuan vang pen thomi te adingin lian lel ahih manin lut thei veve uh hi. A tamzaw ah thopuan pen cilingnatna Malaria a piangsak thokang pan kidalna hi pen hi. Thodangte'n hong pet taleh malaria kingah lo a, thokang in hong pet leh malaria kingah hi. Hong peh a sisan i sup sangin hong piak Malaria natna pen siahuai zaw ahih manin tua pan kidal ding i hanciam hi. Tua pen thopuan thupina hi.
UNICEF leh WHO ah a semte lam pan thopuan leh thokang thu i sim theih ding eima lai in zong tampi kigelh khin ding ahih manin hizah hisak ni. Ei lai tawh a kigelh kei zong tu hun ciang midangte pau tawh akigelhte i sim theih tamta a, ei pau pen a zatna ding om nawn melmello ahih manin thu tampi gelhgelh zong kisamlo tawh kibangta hi.
Tho i silhloh thopuan!
Hau Za Cin
Tulai hih khua min in leitung zel hi. US gam sungah tenna dingin a kideih mahmah khuapi lian hi hetlo Gainesville kihel ngei zel hi. A khua siangtho a, a vom sang a kang tamzaw in a san tiuteu zong om a, University of Florida omna khuapi hi. Hih UF pen laisimna lam ah a minthang lua ahih loh hangin a sia hetlo pawla kigen ahi hi. US gamsung kimawlna lam American Football bang diakdiak ah UF te hat mahmah zel uh hi. A khua lianlo hi mah leh akhua hun hoih in a khuasung siangtho a, a mihing teeng tamlo ahih manin tenna dingin mikangte deihte pawl ahi hi.
Ahi zongin tua nung sung teng leitung ah hih khua in min hong neih mahmah na pen a hoih lam hi masa khollo hi. Muslim te biakna laibu Quran (Khuran ciin sim ding) pen Dove World Outreach Center Church, Florida pastor Rev. Terry Jones in halsak ding a cihna pan hi. Terry in Quran bu 200 peuhmah a tawmpen haltum ding cih gelna nei hi. Ama biakinn tual ah hal ding ci lai hi. Quran te pen a deihsakte in halding ngiat in a piakkhop uh hih tuak hi.
Ki itna Pasian a biate in ki huatna lak khia ding cih peuhmah pen a lamdang hi. Terry Jones genna ah Muslim te hangin September 11, 2001 in World Trade Center siatna kituak a, tu'n tua siatna bawlte mah in tua siatna mun ah innpi khat lam ding cih peuhmah pen America mite deihna hilo hi, a ci hi. Tua 9/11 thupiang hangin America gamsungah buaina tampi kibehlap a, America zong tua ma hun bang thei nawnlo hi. Tua bek hilo in nisim in siatna pung deuhdeuh a, ki itna sangin kisiatna tam piang semsem hi kici hi. Tua khempeuh pen hih Quran a zangte hang hi ciin tua laibu a haltum nuam ahi hi.
Ahi zongin tua laibu haltum leh kilemna sangin kisiatna piangzaw dinga, America galkap Afghanistan leh Iraq ah omte adingin lauhhuai ding ciin ngaihsun uh hi. Tua manin US President nangawn in a kihallohna ding hanciampih hi.
Leitung pen a thupi khempeuh pan na thupi piang tuanlo a, a kithupisaklo, a kithupi muhlo mun pan zong thu lianpipi piang thei hi. US gam adingin Gainesville pen khuata khat hi lel a, ahi zongin a khua lianzaw Orlando, Tampa, Atlanta, LA, NY, DC, etc cihte pan hilo in a khuaneu pan hih thu lianpi - leitungbup a zelzo hong piang hi. Gainesville koi ah om cih zong a theilo tampi in hih khua mintheihlawh a, hih thu hangin a khua min bek zong hamphatna ngah hi. Minthanna thupina i cihte Topa a hi a, Topa zong minthang semsem ding ahi hi. Christian tampi in itna hong nei kik dinga, lungsim liansak in midang khualna hong neihlawh ding hi. Radical christian a om hangin rational christian pen tamzaw thamtham a, a hoih a deih zong mihing tamzaw thamtham hi. Tua dingin Gainesville in 'Phulum phul nang Leikha nasep' hong sem hi. Pastor Jones in zong a langkhatte a muhdah man hikhin pah tuanlo dinga, a gamsung vuah thudik thuman leh ki itna siangtho a omna ding a
deihluat man hizaw ding hi. Ama ngaihsutna ah 'dai dide a om pen a langlamte in a meidawi hong sa kha hi' cihna hang hih tuak a, Gandhi in zong 'non-violence cih mana meidawi hong kicih sangin violence zangzaw in na ci ngei hi. Pastor Jones zong Muslim te in Christian te meidawi, thukkik ngamlo ci a amuh ding a utloh man hih tuak hi. Kisam sa ahih manin Quran halsawm ahi hi.
America adingin zong ngaihsut huai hiveve hi. Amau gamsung mahmah pan gitlohna kipanpan ta, (9/11 zawh) ahih manin banghiam khat ahih uh bel kisam maithei mah hi. Amau gama biakna dang a zui pawlkhat in a Christian teng susu leh a tawpna ah a Christian te zong a lungduai zawh nawnloh hun om thei mah ding hi. Khasawm a suak tektek' cih mai pen a haksa mahmah hihtuak lo hi. A hoih ding deih, thukhual man hi kei leh mihing pen pasal tektek pen kuamah akilau cih bang om hi tuanlo takpi hi.
Thankik banga a kilumlet ziauziaulo Pastor Terry Jones bang Christian thupi i neih pen a ettehtak mahmah hi. Defender of the Faith ahi hi. A upna hung ngam, a upna mite bawlsiat den ding deihlo, lungduaizo khin tuan nawnlo ahi hi. Truth and Justice must prevail and we are not afraid to take the next step a ci ahi hi. Hero!
Khuaneu Bethlehem a hong suakpa a gum ding khuaneu Gainesville mah ah na om hi.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Zasan
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Fri Sep 10, 2010 12:12 am (PDT)
Zasan
Thak seisai napi lim kisa mahmah hi. A lut leh a pusuah ciang zasan ahihna lak tawntung hi. Sun khat zankhat thu in a hihna kheklo hi. Ann nekkhat pakan khat tawh a hihna zuaklo hi. Tui buak in sathau tawh kikang taleh zasan mah hilai veve hi. A pianpih hihna mah a tawpdong kengsuak hi. Thankik bangin a lut lam thak, a pusuah ciang dau' cih bang hilo hi.
A min mahmah zong lamdang hi. Pawlkhat in thaksik ci, pawlkhat in malta ci; kala te'n mircha ci, mikang ten chilli ci, a dang min zong omlai inteh. Thaklua kisa lei bang tawnsak zalzal thei ahih manin 'hot and spicy' ciin ahihna kigen a, nungak lawphuai deuhte zong laigelhte in tua mah na ci thei uh hi.
Meh ah khah leng mehtui limsak in, nek kawmin i lei so sak a, i cilphul in i kamlim hi. I kham ding nangawn hong khamlo sak thei a, i duhloh nangawn hong duhsak thei hi. Nene phot leng alo in ki omtheilo a, a om ciang ong lungdamsak hi. A ne ngeilote adingin lah thaklua leuleu in annek ding nawngkaisak in i kam so sak hi. A lut ngeilohna theilua ahih manin zingsang hong phong baih mahmah a, a om ngeilohna room sungah sawt om nuamlo in khuavakma in pusuak nuam in hong kiko gamgam thei hi. Amah bek pusuak ding maizum ahih manin a kim a kianga teng tawh tonkhawm dingin zawn hi. A pusuak uh ciang lungdamlua in paikhia ngeungeu cih omlo a, phurrr... ciin lenkhat suah uh hi. Tamnek pian leng a pusuak masa ding kituh in a lengkhia masa ding kituh thei laizang uh a, "lawhpi dawh leng malkhat zong tulo" kici hi. Tua zahta in kimeltheih neisak uh a, a theih ngeilohna uh pan lah nawh pusuak nuam uh hi.
America pan hong kipan hi kici hi. Tua ahih leh ei kiang hong tun pen American missionary te hong tunzawh hikha thei hi. Missionary masate amau tenna khua peuh ah mehteh mehgah ciing den uh ci ahih teh tua lai a hong puak uh hikha ding hi. Missionary masate hong puak ahih kei leh zong amau maia hong pai masa gamkekte hong puak hikha ding hi. Tua ahih kei leh zong tuate ma-a sumbawl, tembaw tawh a zinte hong puak, hong zuak hikha ding hi. European mi lak ah Christopher Columbus in America a tun ciang a mu masa pen hilai kici hi. America ah tua hun in kinene ta hihtuak hi.
A hoihna zong tampi om kici hi. A sungah om chemicals namte pen capsaicinoids kici a, tua sungah 8-methyl-N-vanillyl -6-nonenamide pen a thaksak pen hi. North-East India pan Sap Malta/Naga Jolokia/Raja Mircha akici pen leitungah a thak pen hi a, a thakna pen 1,000,000 SHU ahi hi, Guiness World Record. A thakna pen in thagui nasep hatsak kici hi. Nek khit phet in khuak ah a thakna hilhpah a, manlangsak mahmah hi. Filipines, Korea, Japan gamte ah zasan teh, a gah hilo a teh (leaves) pen mehtui in kihuan hi kici hi. Ne ngei nai keng.
Cidamna ding in luna, cithak, thabei cih bangte in ne leh hoih ci a, tam nek luat leng lah gilpi in lel ahih manin gilpi meima sak thei hi. Khuak ihmusaklo (alert) ahih manin khualzin ciang tawmtawm nek sialo hi. Vitamins A, B, leh C ban ah electrolytes Magnesium, potassium leh Iron hong pia hi. Iron tam ahih manin sisan siangthosak lai hi. Si-ha...
Mihing in lim i sak mahmah hang ganhing in duh mello a, vasa hunna, lungno hunna cih bangin kizangthei hi. Mehteh mehgah tungah zasan vui theh leng lungno in a teh ne nuamlo kici hi.
A ne photte lah zongsang, a ne ngeilo te lah 'thaksa lua' zel. A limna a thei photte'n annek sim meh nuam, a thei nailo leh a duhlote'n lah ngillah se lo. Ne leng lah sialo, ne kei lenglah sia tuanlo. A lamdang meh, zasan meh bel himawk ei. Sing leh zasan gawi meh leng lim, a gei ah aksa Zohuan khat kilui tuah leh lim diak, Tonsim lam pai lamto kheng khin lian, nitak annek hun pawl hilai leh a limdan kigenzo nawnlo.
Hau Za Cin
Phuitong Liim
Thopuan
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Fri Sep 10, 2010 12:11 am (PDT)
Thopuan
Portland ah omte kiholimna video ka et leh ka mangngilh theihloh, hi kasak mahmah khat om hi. I pau sungah a kituaklo nasak bang hiam a kicih ciangin "Thopuan" ci lian hi. Hi kasa lua a, ka nuihdan ding ka thei pak kei hi. Tho in lah silh ngeilo a 'Thopuan' a kici hi takpi hi. Exam hi leh full marks plus bonus marks ka pia ding hi.
Pilna i cih pen tua banga critical thinking ciimtak a neite pan kipan hiden himawk hi. A ciim mahmah critical thinking nei peuh leng a hoihpen hun ah zong a hoihzaw sem kimu ding a, a siapen hun ah zong a hoih ding khat kimu kik thei ding hi. I pau sungah en leng i silh puan pen puansilh, puanak, puantungsilh, etc kici hi. Ahi zongin a silh ngei hetlo tho adingin thopuan i omsak pen a kituak hetlo tawh kibang takpi hi. Tho te silh den puan hileh thopuan cih ding himah hi, ahi zongin a silh ngeilo, puan silh ngei kikeuhlo khat pen thopuan i neihsak/minvawh pen a lamdang hi veve mawk hi. Ahi zongin 'its only a name' cih mi khempeuh in tel lel hi. Mi khat i pilna kilahkhiatna dinga thopuan min na om hi gige lel hi.
Thopuan pen tho lak pan zong thokang lak pan kidalna ding dial khai hizaw diak hi. Tho nam tampi om a, tua lak pan thokang dalna hi. Thopi dalna in kizang mello hi. Thovai dalna zong hi kawm hi. Thomi lak pan kidalzo khollo hi. Thopuan vang pen thomi te adingin lian lel ahih manin lut thei veve uh hi. A tamzaw ah thopuan pen cilingnatna Malaria a piangsak thokang pan kidalna hi pen hi. Thodangte'n hong pet taleh malaria kingah lo a, thokang in hong pet leh malaria kingah hi. Hong peh a sisan i sup sangin hong piak Malaria natna pen siahuai zaw ahih manin tua pan kidal ding i hanciam hi. Tua pen thopuan thupina hi.
UNICEF leh WHO ah a semte lam pan thopuan leh thokang thu i sim theih ding eima lai in zong tampi kigelh khin ding ahih manin hizah hisak ni. Ei lai tawh a kigelh kei zong tu hun ciang midangte pau tawh akigelhte i sim theih tamta a, ei pau pen a zatna ding om nawn melmello ahih manin thu tampi gelhgelh zong kisamlo tawh kibangta hi.
Tho i silhloh thopuan!
Hau Za Cin
Na lungsim zuiin, Maxine (Follow your heart, Maxine)
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Fri Sep 3, 2010 3:37 am (PDT)
By Maxine Morarie, Retired Missionary to Bolivia
Unau lakah a 11-na ding ka pian ciangin ka innkuanpihte in min phuah ding thei nawnlo uh ahih manin ka sanggamnu phuaksak uh a, tua manin ka min Maxine Evon Bailey hi. Ka pa in a tate hong ciammuihpih zel a, ka u pasalte gukte in hong nono in, ka u numei lite in hong ngekbawl zo lua ahih manin ka naupan hun nuam kasa mahmah hi.
Â
Tan guk ka sim laitak in Lungdamna Thu ka za pan hi. Ka innveng vuah Bible club om a tua ah kihel dingin hong kizawn a, kihel mawkmawk ding ka sawm manin ka pai hi. Kei bek utlo ka hih man leh bang thu kigen ding cih theilo ka hih manin ka zumselna in ka lawmnu Leona ka zawn hi.
Â
Ka nih un Pasian thu ka khatvei zakna uh hi a, Jesu kici pa in Christmas ciang simloh in bang kisapna om hiam cih ka thei kei uh hi. Ahi zongin Mrs. Abel in ka telsiam ding un milim tawh lak in la tawh hong sakpih den ahih manin damdam in ka tel semsem uh hi. Jesu ka gumpa leh honpa dingin ka san ma un bangzah vei tua Bible club ah ka kihel uh hiam ka theihloh hangin ka san ni (Christian suahni) pen lungsim hong lawng mahmah hi. Tua ni pan Mrs. Abel in ko veng a biakinn hoih khat ah hong tonpih in muanhuai taka kikhop den ding a thupi dan hong hilhpah a, ko zong tua ni pan tua mun ah muanhuai takin ka kikhawm suak uh hi.
Â
A kum kik ciangin ka upna uh kip semsem in tui kiphum ding zong ka utta uh hi. Ka nu in tui ka kiphum hong phal a, ka lawmnu a nu in phallo hi. Ahi zongin Mrs. Abel in a nu kiangah genpih in a tawpna ciang ka nih un tui ka kiphum khawm uh hi. Tua nitak in ka nu ka pa te uh kuamah omlo uh a, numeino ko nih bek Topa mai ah ka ding uh hi.
Â
Kum 16 ka phak ciangin Bolivia gam nisuahna lam a Ayores minam te in NTM missionary mi 5 a thahna uh NTM missionary te khat mahin a lah film ka en kha a, ka lungsim hong lawng mahmah hi. Tua ni pan kipan New Tribes Mission thu ka muh khempeuh ka sim a, ka kan den hi. Ka sim khak lak pan Paul Fleming in a gelh, "Pasian nasem dingin upa lua cih omlo a, naupanglua cih zong omlo hi," a cih in ka lungsim hong sukha pen hi.
Â
Tan 10 ka zawh kum, kumtawp kuan ciang ka khangno pastor leh a zi leh khangno dang pawlkhat in California ah pai a New Tribes Mission sangah kah ding khentat uh hi. Ka lawmte khempeuh kei sang upa zaw vive hi khin uh a, himah leh kei zong ut ka hih manin ngetna lai khiat teitei ding ka sawm veve hi. Hong san zawh nak uh leh ka sangkah a ban zom nawnlo in kuan ding ka khentat hi. Ngahloh ding ka ki upman hizaw pian hi. Ahi zongin hong sang uh ahih manin nawngkaina lianpi hong om a, ka nu leh ka pa hilhlo a ka kuansawm hangin ka nu leh pa in hong awilo uh hi.
Â
Ka ute khempeuh inntuan khin in kei leh ka nu leh pa bek om ka hih manun ka nopsa mahmah hi. Kuamah hong thuhilh ding dang omlo ahih manin. Ka pa in ka tan 12 zolo a pai ding phallo ding cih theikhol ka hih manin American School of Correspondence Course la ding, tua kawma pai veve ding cih ka khentat hi.
Â
Nitak khat ka ingei vua Movie Hall ah ka vaimim puak zuak teng ka khot khit ciang inn ka ciah leh innsungah puanhoih tawh kizem pasal khat na tu lianluan hi. Ka nu leh pa tawh na kiho in kei hong muh ciang, "Bang hanga hih correspondence course la nuam na hiam, numeino aw?" ciin hong dong hi. Ka pa lungkimlo cih ka mu pah hi. Ka pa a heh ding lau ahih manin tua mipa dingto pah a, ciah dingin kithawi hi. "Na tanu naupang lai cih ka mu hi Mr. Bailey aw. Tua manin hih correspondence course la leh zawh sawmna lungsim taktak nei nailo kha ding hi. Tua manin kei na ciah phot ning," ci hi. "Themkhat ka ngak lai in, sia aw. Midangte in tupna a neih uh leh ka tanu in zong nei hi."
Â
Ka tunma, inn ka ciahma in ka pa leh tua siapa in tan 12 ka zawhna ding classes kisam khempeuh kah theihna ding na gel khin uh na hi gige hi. Siapa ciah khit ciang ka pa in hong dong a, "Bang hang hi peuhmah hiam tan 12 zawhna dinga correspondence course na lak sawm teitei?" hong ci hi. Tua hong dot teitei ciang kei zong New Tribes Mission ah sangkah ka sawm teitei thu leh tua kum sangkonghon ka lapsawm thu ka gen hi. Ka nu leh pa bangmah genlo in ki en gega bek uh hi! A ngaihsut ding uh ka thei a, "Kua in a lungsim ah tua bang ngaihsutna ci tuh hi dinghiam?" cih hi. Ahi zongin ka nu leh pa in ka lungsim uh zui ding, ka ut penpen uh hih dingin hong hanthawn den uh ahi hi (they always taught us to follow our hearts). Ka lunglutna hi miau ahih ciang amau hong cih tawh kituak leuleu hi.
Â
Ka hilh ding midang khat omlai a Howard Morie ahi hi. Biakinn ah kithei, tun amah college in khuadang Fort Collins ah om hi. Ka kingaih zawh uh kumkhat phazo a, ka tup ka sawm ka hilh ciang lungkim vetlo hi. "Hai kei in, graduate na ut zong ka theihsa hi," ciin hong zol hi. "Tan 12 na zawh ciangin ka omna Fort Collins ah hong pai inla, na sangkah man ding ken kong piaksak ding hi. Missionary na ut leh zong graduate i zawh ciang (B.A. pass ciang) i kuanzaw ding hi," ci hi. "Tua bang na cih leh i kikhen kul ding hi," ciin ciantak in ka hilhsiang vet hi. Ka tup ka sawm ka pelh sawmloh thu a theih ciang amah zong cihna ding dang thei tuanlo in ka kikhen takpi uh hi.
Â
Missionary training dinga ka kuanma uh kal khat bek phata cih ciang ni khat biakinn kong tual ah Howard in hong na ngak hi. Kikhop tawp ka pai khiat ciang ka galmuh a, lamdang sakna tawh ka kidim hi. "Ka ngaihsut na thei hiam?" ciin hong dong a, "bang hih ding ngaihsun na hiam?" ka ci hi. "Nang tawh Fouts Springs, California ah missionary training khawm dingin ka ngen a, ka ngah hi. I pai khawm ding hi," hong ci hi.
Â
Pingpei bangin ka nuntakna uh kilumlet in October 1949 in training ka kipan uh a, August 1950 kum in kiteng in, January 1951 in Bolivia ah sem dingin ka kuankhia uh hi. High School ah ka sin teng bek uh Spanish pau kithei a, kisin tawm kawmkawm in San Jose ah nasep ka kipan uh hi.
Â
Howard in a sep theih bangbang seppih in biakinn ah huh a, missionary tate sangkahna ding Andes Mualpi gei a kilam a zawhna ding uh meivak khau khawng zong khunpih hi. Tua hangin kei bek inn ah hong nusia den a, ka tate nih zong San Jose ah piang uh hi. Lauhna leh lungzuanna tawh kidim den in Spanish pau zong ka siam thei pak kei hi. Ka tapa Howie a nuih masak ni ka phawk lai hi. Kei bek om ka hih manin ka biakinn vua nupi khat kiangah tai in ka va ko hi. A kiang ka tun ciang "nui" cih kammal Spanish pau tawh ka theihloh lam ka tel pan hi. Tuni dongin ka gennop tua nupi nu in a tel hiam cih ka thei kei hi!
Â
San Jose pan Tobite ah ka kisuan uh a, tua mun pen NTM missionary mi 5 a that Ayores te omna mun hi. "Bang hanga hih mun ah tungkha ka hiam?" cih bekbek ka ngaihsun hi. Ka tun uh ciang Ayores minamte hong mu nuam in hong delh ngengngang uh a, ka dip a kua semsem hi. Tua laitak numei khat in ka tanu Nancy hong sut vat a, a khutme tawh Nancy kamsung sawk in a ha a pota hiam cih a zawt tawh kibang hi. Ka lungsim ah, 'tuni tan zong naungek nek ding huan minsa lo pia nailo hiveng maw' cih bekbek om a, ka lungsim in thu ka ngen hi: "Topa aw naungek nong kepsak kul hi."
Â
Howard in Ayores te nasep dan, lokhawh dan, singtan dan, lampi sial dan, etc cihte a hilh sungin kei bel nau neih bek mah ka septheih hiphot a, ta 6 ka nei uh hi. Ka ta kep kawmin midang nausuak dingte huh, don, laihilh, numei leh naupangte pattah cih bang ka sem hi. Damdam in Ayores te pau ka siamtoto hi.
Â
Nikhat lamet hetlohpi in Ayores te Lai Siangtho Thuciam Thak tei dingin hong kisawl hi. Kei maw! Kei nupi naupom hi veng. Lamdang sa kawmkawm in hampha kisa kawmkawm in ka kipan hi. Kei sepna hangin Ayores te in Lai Siangtho nei ding cih ka ngaihsut ciang 'thupha ngah' ka kisa hi (I felt so blessed).
Â
Hong huh dingin Ecarai ka zanga, ka nasep uh nuam mahamh hi. Ama huhna tawh "born of the Spirit" (Kha Siangtho ah nuntakna thak) cih kammal ka mukhia uh hi. Ayores te pau in "born" cih pen "to fall" ahih manin "born again" cih pen "fall again" cih ding hong himawk hi. Ecarai in ni khat ngaihsunsun a, "Cih dan ding thei ing. Minam khat pan minam khat suakdinga (clan-wash) silsiang cihna hi. Kha Siangtho in hong silsiang dinga Pasian minam hong suaksak ding hi," ci hi. Kum 12 zawh ciang laitei kizo a, kum 3 sung a kipuah, etkik khit ciangin Thuciam Thak Lai Siangtho Ayores te in a nei hong suak hi. Ko adingin Bolivia ka om zawh uh kum 32 phata a, inn lam ah ciah a ka tu ka tate tawh kitheihna ding ka hanciam uh hong kul leuleu hi. Tu tan in zong ka kithei sansan uh hi.
Â
A lamdang thu khat om. Kua in numeino khat Bible club ah a kihelna pan Ayores te Lai Siangtho hong piang ding cih ngaihsun ngei ding hiam; kei zong ka mangmat kha kei hi. Topa in thupha hong pia hen.
Â
Ciamteh ding:
Â
1. Maxine Morarie a pasal Howard in sihsan zo a, amah kum 77 phata hi. 1982 kuma Bolivia pan hong ciah zawh uh om khong tuanlo in a tenna Colardo khua ah Thuciam Lui tei ding kipan leuleu hi. Tamveipi Paraguay ah a seppihte tawh kimu tuah zel in tu in Thuciam Lui laibu bu 16 teikhin ta hi. Ayores te a tawh a buailoh ciang Mexico te ading seppih in, laitei dan ding makaih kawmkawm a, Latin America pau honkhat zong teipih hi. Ayores-English Dictionary zong kum 7 sungin man khin hi. Tu in Spanish-Ayores Dictionary a tei laitak hi a, tukum man dingin kilamen hi.
Â
2. Ayores te Thuciam Thak NTM in a khetsak pen a kihawmkhiat ni in Maxine leh a pasal Howard zong Bolivia ah va pai uh hi. Tua pan Paraguay ah pai in Mennonite leh Ayores te omna khua ah va pai uh hi. Mennonite te missionary Ayores te thahpa zi zong tua lak ah hong kihel hi. Laibu khat ciat a hawm uh, a kikhen ding uh ciang tuanu Maxine kiangah hong pai a, bu khat hong ngen kik hi. "Bang ding hiam?" a cih ciang, "Ka pasal hong thahsakpa kiangah ka pia nuam hi. A tungah kong maisak hi, hih sungah kigelh thute na sim inla, Pasian na thei in," ka ci nuam hi ci hi. The power of Gospel ciin kiciamteh hi.
Â
3. Maxine pa in sawtpek a agen pen tangtung hi. Maxine nuntak sung khempeuh a nasepte hun tampi piak kul, kuhkalna leh cihtakna tawh sep kul vive himah leh a pa upmawh mah bangin kuhkal citak takin a vekpi in semsuah hi. (She has the determination to complete her calling as her father had said long ago).
Â
Ref.: NTM@Work, Vol. 68, No. 4, May 2010, pp. 26.
Â
Â
Hau Za Cin
-------------------------------------------------
Citizenship
Tulai leitung pen, a diak in kum zalom 21 zawh nung, information technology hanga leitung khempeuh manlang taka thu ikizaktuah theih ziauziau nungsang koi gam koi gam ah i om zongin bang gam mi 'citizenship' cih pen hong thulian tektek hi. Nidang banglo in i pianna gam ah kitengsuaklo, naungek pan putek pitek dong kitengsuak nawnlo cih hong tam deuhdeuh a, global village a cih uh hitakpita hi. Khuata sungah nasep ding a om simin veng langkhat pan veng langkhat ah nasem in kuan in nitak ciang ciahkik in inn tek mah lum a, zingsang ciangin nasepna mun dang khat ah kuan kik zel cih bangin tulai leitung zong sep ding omna lam peuh ah kivei ziahziahta hi. Japan pan USA ah nasep kizong a, USA pan Japan ah a zong pawl mah om veve hi. Eima siamna lam a kisapna mun hi peuh leh gam khat pan gam dang khat ah kituah, pem, immigrate pen baih mahmahta a, Lamka pan Tonsim zin sang zong baihzaw thamta hi. Saklam pan khanglam ah, khanglam pan saklam ah; tuilu
England pan tui taw Australia ah, tui taw New Zealand pan tui lu Norway ah cih bangin leitung kiu li ah mite kileh ziahziahta hi.
Tua bang ahih ciang nang koi gam mi na hiam cih hong thupi mahmah ta hi.
Gam khangto pawlkhat in amau gam pan a kitheihsiampih gamte ah khualzinna dingin VISA kisam sak nawnlo in 'visa waver' ciin kumpi hong ciamtehna laibuneu Passport na neih nak leh na zinna gam na tun ciang vanleng tual ah phalna la in na lutsuak thei hi. A kitheihsiampihsa hilo gamte ah bel a zinma in phalna (visa) lak kul hi. Tua bang gam pawlkhat pen a tamzaw developed countries te hi masa hi. Gentehna in US, UK, Australia, Japan, etc. cihte hi masa hi. A dang zong tampi om hi. Tua bang ah gammi hihna citizenship a neite hampha mahmah hi. USA passport nei lecin gam tampi ah na ut bangin visa la masalo in zin thei ding cihna hi. Ahi zongin gamdang pan USA zinna ding visa na ngah ding baihlo thei hi.
Nidang in gammi a kigen ciang Nationality cih khawngin kigen a, tu hun ciang Country of Citizenship ciin mite a kilawmzaw in kammal zangta uh hi. I minam hihna gam ah kiteng kinken lo a, i minam hihna gamah gammi kihi kinkenlo; i tenna gam min a tuam, i minam hihna a tuam hita hi. Tua in leitung minam tuamtuam kitheihsiamna, kinaihna, kikholhna, kilawmtatna khangsak, hong neisak hi. Tua ahih manin gam neu ah na piang zongin gam lian ah a tengmi na hithei a; gam lian ah na piang zongin gam neu ah a teengmi citizenship na nei thei hi. Hih pen tuma khang hun sangin tunai diak teng hong uang semsem hi. Uang semsem lai dingin zong ka um hi.
Korea ah FIFA World Cup a omlaiin a coach uh Guus Hiddink pen Korean citizenship kipia hi. Ama makaihna tawh Korea team in Semi Final a kah man vua a siapa tung vuah a lungdam lahna uh ahi hi. Ahi zongin amah tua gamah teeng tuanlo hi. Ama gammi hihna Holland mi ahihna nusia tuanlo hi. Gam mi hihna mun nih ah nei cihna hi. Tua bang zong a phal om a, Taiwan te in zong US citizenship tawh anih in neikhawm thei hi.
I minam min khek hetlo in i gam mi hihna kilaih thei cihna hi a, i gammi hihna i laih zongin i minam hihna kikemsuak thei cihna hi. Tua ahih manin tulai khangthak hun ah i zin, i pem, i lal zongin i minam hihna pen kinusia teitei tuanlo a, i ut leh i kepsuak theihna om hi. Kepsuak i ut leh eima thu hi a, keptohtoh i ut leh zong eima thu hi. A thak nuam'tuam a midanga zui pah ding i cih leh zong kingah veve hi.
Citizen i ihihna gamah citizen ahilote sang hamphatna tam kingahzaw a, gammi hihna limlim zong a manpha suakta hi. Tulai leitung tai kidemna ah a taihat penpen gamte pen mi khempeuh in tua gam hih ut uh hi. Melhoih kimu leh melhoih ki ut a, laisiam kimu leh laisiam ki ut a, mihau kimu leh mihau ki ut hi. Tua mah bangin gam khangto gam mite nuntak nopci mahmahte i muh ciang ei zong tua gam mite hih ding ki ut hi. I ut leh ei zong tua bang i hihsawmpah ding ahi hi. Leitung ah a kip a kho bangmah omlo a Pasian thu bekmah a kip a kho hiding hi. Pasian kihelna peuhmah bangmah in lingsak zolo dinga, gammi hihna sangin kipzaw ding hi.
Tuni in na pianna gammi na hi lai maithei. Na pemna gam gammi na hikhin maithei. Na pemkik laina ding gammi zong na hito lai kha ding hi. Tua gammi hihna pen kikhel thei a, ahi zongin minam hihna pen ut kei peuh leng gammi hihna i khel zongin khel kul tuanlo hi.
Hau Za Cin
Wow! U Suanpi,
Noptuak ei. Stephen in na khempeuh a theih ciang hong pulak hi ding hiam? Ahih kei leh ama theih khempeuh hong pulak hizaw ding hiam? Leitung mihingte ngaihsutna leh zonna tawp (limit summit) hita ding hiam? Uphuai nailo kasa hi. Tua manin Stephen thugente pen 'ultimate truth' hita kici thei nailo dingin ka um hi. Ama ngaihsutna leh ama muhna pan tua bangin conclusion a bawl hiphot dinga, a maan pen, a dik pen cihna hi nailo dingin ka um hi.
Pasian bawl hi kei cih pahna dingin Pasian om takpi maw om takpi lo cih limtak gencian phot kul ding hi. Stephen gen dan hileh pen a omlo hi a ci nuam cihna hi (maw?). Leitungah a hoihlo lamin a thahat mahmah dawi om hi kici a, ahi zongin tuate khempeuh a zo khat omlai hi cih kitel mahmah hi. Tua pen a min tuamtuam kibulh thei dinga, eima theihsiam dingin Pasian/God/Creator a kici hiziau hi. Tua pen tun zong om a, tuma in zong na omzo a, mailam ahzong omto lai ding hi. Tua pen in leitung bawl hi a kici nuam hi. A bawlpa in a bawlsa leitung pen a hoih dingin kem in puah in khangtosak hi a ci nuam ihi hi. Lai Siangtho (LS) sungah tomcik in "A kipat cil in Pasian in leitung leh.... a bawl hi," kici masa pah a, tua in i ngaihsut gimpih ding tampi hong noptuamsak pah hi. Tua kammal kiukiau pen Pasian thu umlo te in valhzolo, digest theilo uh hipen hi. Tua nialna ding, kaankuatna ding, counter nading a zong den uh ahi hi. Stephen thugen zong khat hi kici thei
ding hi. Ahi zongin aman pheng genlo, mawk genlo in 'upmawh huai mahmah dingin gensiam' mawk hi; with few illustrations, examples, ideas, theories and man made laws of pertaining to the limited knowledge our vast unexplored universe.
Universe or cosmos pen bangzaha thupi, bangzah a lian, bangzaha nasia hiam cih zong i theih khit ma a "Pasian bawl hilo" cih thukhupna bawlpah pen manlang lua deuh samlo ding hiam, guai! French mipil thungaihsun mi khat in "khangnote dong un, amau thu khempeuh thei khin uh hi" (ask the young, they know everything) ci hi. Thei khinlo ahih lam uh kithei vetlo ahih manun amau theih khempeuh 'na khempeuh sa' uh ahih manin tua a gen nuam ahi hi. Stephen in na khempeuh thei maw? Ahih kei leh a theih khempeuh hong pulak hizaw maw? Nang leh kei theih sang tam theizaw kha inteh, a ngaihsutna zong ei a sang gamlekzaw, lian huam zaw hikha inteh, ei ngaihsut batloh zong ngaihsun kha mah inteh, ahih hang 'aman na khempeuh thei maw?' , a ma theih khempeuh dik/maan/true/ proved maw? I strongly doubt it. Umveih.
Pasian bawl hi, Pasian bawl hilo hi a ci ka hi kei a, a genpa Stephen thu theih pen thu khempeuh hita maw a ci nuam ka hi. Tua sanga theihna bucingzaw om thei lai lo ding maw. Tua sanga tamzaw theih nailoh om kha lai lo ding maw. Tua a theih khempeuh leitungah theih ding a kiselsim a kithei khinta cihna maw. Pasian bawl ahi, ahi kei cih prove na ding tuatan bek hita maw; a hi in a hikei zongin a prove na ding dang omlai lo ding maw? Stephen genteng a tawpna hita maw? Adang prove na ding om nawnlo maw? A bawl hilo takpi ahih leh zong tua sanga kician zaw a prove nading omthei lai lo ding maw? .... maw, maw, maw...?
Korea te Vompi suan hi ding cih nong gen pen ka mangngilh thei kei hi. Amau lah ngo mahmah hoih thei mahmah tabuang un tua bangte vompi suan hi thei ding cih mawk pen ngaihsutna hong behlap mahmah hi. Ahi zongin a prove na ding omkha dinga, a counter prove na ding zong omlai kha ding hi. Zomi te China gam pan piang hihang cih pen a prove na ding om dinga, a counter prove na ding zong omlai kha ding hi.
Tuni a Stephen thugen pen mailam ah midangin 'himah' hiam, 'hikei' a ci thei lai diam? Ahih kei leh kuamah gen kik theihloh thu ahizaw diam? Ama gen khempeuh up khit ding cih a hi thei takpi diam?
Leitungah nate pen amau thu in a piangtawm, laws of physics zuia piang tawm lel ahih uh leh banghanga a thak na tuamtuam piang den lello ahia? A sawt om ciang na khat pen nadang khat suak cih bang ahih leh (zawng - mihing) mailamah mihing te superhuman suak thei ding maw? LS in bel manta kung in hong khoh ding, ci zaw hiven maw.
Hih bang thu abstract te pen a lunglut huai a bat hang a haihuai mahmahna zong om kasa hi. Theihloh khat theih pen exciting mahmah a, ahi zongin a hitakpi maw takpilo cih i telloh khat pen a gente gen khempeuh a face value a va lak pahpah ding hilo hi. Cillum tawh valh ding, take it with a pinch of salt. Stephen thugen pen a man hi, manlo hi i ci kei a, a tawpna hita ding hiam; a ban zonbeh ding a om diam i ci nuamzaw hi.
Kei ngaihsutna pan ka pa pen hat mahmah hi. Mike Tyson te khawng tuum tuk ziahziah lel ding hi. Ka um hi. A tha zong gol, a khut zong khauh veve hi. Ahi zongin a thahatna pen mi tawh kitupna dingin zanglo hi. Zang hileh Mike Tyson te pawl zong tuum tuk maithei, tuum tuklo mai thei hi. Kitum lo uh ahih manin kuan zo, kuan lel cih kitheilo hi. Ka pa sangin Mike Tyson hatzaw hi kici theilo a, Mike Tyson sangin ka pa hatzaw hi cih zong kici theilo hi. Tua tawh kibang hi.
Leitung pen khatveivei ciang a sungah teengte phattuamna ding a piangsaklo vai tawh sum leh pai, hatna tha leh ngal, pilna siamna tampi beibei mawk hi. Hih bang nasepna, hih bang pheng gamtat pen a bawlpa Pasian a lung a kim diam. Hih bang news leh views pen leitung khantoh tawh kituak in hong tam deuhdeuh ding a, ahi zongin patauh ding hilo hi. Ama gen thutawp ahi hiam. Thuman thudik tua bek omta a tua hong genkhia ahi hiam cihte kan masak den huai hi.
Pasian hing a bialo India gam nangawn in a sum tung vuah: “Satyameva Jayate,� which means “Truth Always Triumphs,� cih na gelh uh hiven, thudik mah hong kitheikik lel lo diam.
Kuppihna pong hi e. Lungdam,
Hau Za Cin
Phuitong Liim
www.hauzacin. blogspot. com
[Ka lai at dangte ka blog pan kisimthei hi]
From: Cope Suan Pau <copespau@yahoo. com>
Subject: [ZONET] Pasian in Universe Bawl lo: Stephen Hawking
To: zomi@yahoogroups. com, "tongsan" <tongsan@googlegroup s.com>
Date: Saturday, September 4, 2010, 3:43 AM
Pasian in Universe Bawl lo: Stephen Hawking
Unau lakah a 11-na ding ka pian ciangin ka innkuanpihte in min phuah ding thei nawnlo uh ahih manin ka sanggamnu phuaksak uh a, tua manin ka min Maxine Evon Bailey hi. Ka pa in a tate hong ciammuihpih zel a, ka u pasalte gukte in hong nono in, ka u numei lite in hong ngekbawl zo lua ahih manin ka naupan hun nuam kasa mahmah hi.
Â
Tan guk ka sim laitak in Lungdamna Thu ka za pan hi. Ka innveng vuah Bible club om a tua ah kihel dingin hong kizawn a, kihel mawkmawk ding ka sawm manin ka pai hi. Kei bek utlo ka hih man leh bang thu kigen ding cih theilo ka hih manin ka zumselna in ka lawmnu Leona ka zawn hi.
Â
Ka nih un Pasian thu ka khatvei zakna uh hi a, Jesu kici pa in Christmas ciang simloh in bang kisapna om hiam cih ka thei kei uh hi. Ahi zongin Mrs. Abel in ka telsiam ding un milim tawh lak in la tawh hong sakpih den ahih manin damdam in ka tel semsem uh hi. Jesu ka gumpa leh honpa dingin ka san ma un bangzah vei tua Bible club ah ka kihel uh hiam ka theihloh hangin ka san ni (Christian suahni) pen lungsim hong lawng mahmah hi. Tua ni pan Mrs. Abel in ko veng a biakinn hoih khat ah hong tonpih in muanhuai taka kikhop den ding a thupi dan hong hilhpah a, ko zong tua ni pan tua mun ah muanhuai takin ka kikhawm suak uh hi.
Â
A kum kik ciangin ka upna uh kip semsem in tui kiphum ding zong ka utta uh hi. Ka nu in tui ka kiphum hong phal a, ka lawmnu a nu in phallo hi. Ahi zongin Mrs. Abel in a nu kiangah genpih in a tawpna ciang ka nih un tui ka kiphum khawm uh hi. Tua nitak in ka nu ka pa te uh kuamah omlo uh a, numeino ko nih bek Topa mai ah ka ding uh hi.
Â
Kum 16 ka phak ciangin Bolivia gam nisuahna lam a Ayores minam te in NTM missionary mi 5 a thahna uh NTM missionary te khat mahin a lah film ka en kha a, ka lungsim hong lawng mahmah hi. Tua ni pan kipan New Tribes Mission thu ka muh khempeuh ka sim a, ka kan den hi. Ka sim khak lak pan Paul Fleming in a gelh, "Pasian nasem dingin upa lua cih omlo a, naupanglua cih zong omlo hi," a cih in ka lungsim hong sukha pen hi.
Â
Tan 10 ka zawh kum, kumtawp kuan ciang ka khangno pastor leh a zi leh khangno dang pawlkhat in California ah pai a New Tribes Mission sangah kah ding khentat uh hi. Ka lawmte khempeuh kei sang upa zaw vive hi khin uh a, himah leh kei zong ut ka hih manin ngetna lai khiat teitei ding ka sawm veve hi. Hong san zawh nak uh leh ka sangkah a ban zom nawnlo in kuan ding ka khentat hi. Ngahloh ding ka ki upman hizaw pian hi. Ahi zongin hong sang uh ahih manin nawngkaina lianpi hong om a, ka nu leh ka pa hilhlo a ka kuansawm hangin ka nu leh pa in hong awilo uh hi.
Â
Ka ute khempeuh inntuan khin in kei leh ka nu leh pa bek om ka hih manun ka nopsa mahmah hi. Kuamah hong thuhilh ding dang omlo ahih manin. Ka pa in ka tan 12 zolo a pai ding phallo ding cih theikhol ka hih manin American School of Correspondence Course la ding, tua kawma pai veve ding cih ka khentat hi.
Â
Nitak khat ka ingei vua Movie Hall ah ka vaimim puak zuak teng ka khot khit ciang inn ka ciah leh innsungah puanhoih tawh kizem pasal khat na tu lianluan hi. Ka nu leh pa tawh na kiho in kei hong muh ciang, "Bang hanga hih correspondence course la nuam na hiam, numeino aw?" ciin hong dong hi. Ka pa lungkimlo cih ka mu pah hi. Ka pa a heh ding lau ahih manin tua mipa dingto pah a, ciah dingin kithawi hi. "Na tanu naupang lai cih ka mu hi Mr. Bailey aw. Tua manin hih correspondence course la leh zawh sawmna lungsim taktak nei nailo kha ding hi. Tua manin kei na ciah phot ning," ci hi. "Themkhat ka ngak lai in, sia aw. Midangte in tupna a neih uh leh ka tanu in zong nei hi."
Â
Ka tunma, inn ka ciahma in ka pa leh tua siapa in tan 12 ka zawhna ding classes kisam khempeuh kah theihna ding na gel khin uh na hi gige hi. Siapa ciah khit ciang ka pa in hong dong a, "Bang hang hi peuhmah hiam tan 12 zawhna dinga correspondence course na lak sawm teitei?" hong ci hi. Tua hong dot teitei ciang kei zong New Tribes Mission ah sangkah ka sawm teitei thu leh tua kum sangkonghon ka lapsawm thu ka gen hi. Ka nu leh pa bangmah genlo in ki en gega bek uh hi! A ngaihsut ding uh ka thei a, "Kua in a lungsim ah tua bang ngaihsutna ci tuh hi dinghiam?" cih hi. Ahi zongin ka nu leh pa in ka lungsim uh zui ding, ka ut penpen uh hih dingin hong hanthawn den uh ahi hi (they always taught us to follow our hearts). Ka lunglutna hi miau ahih ciang amau hong cih tawh kituak leuleu hi.
Â
Ka hilh ding midang khat omlai a Howard Morie ahi hi. Biakinn ah kithei, tun amah college in khuadang Fort Collins ah om hi. Ka kingaih zawh uh kumkhat phazo a, ka tup ka sawm ka hilh ciang lungkim vetlo hi. "Hai kei in, graduate na ut zong ka theihsa hi," ciin hong zol hi. "Tan 12 na zawh ciangin ka omna Fort Collins ah hong pai inla, na sangkah man ding ken kong piaksak ding hi. Missionary na ut leh zong graduate i zawh ciang (B.A. pass ciang) i kuanzaw ding hi," ci hi. "Tua bang na cih leh i kikhen kul ding hi," ciin ciantak in ka hilhsiang vet hi. Ka tup ka sawm ka pelh sawmloh thu a theih ciang amah zong cihna ding dang thei tuanlo in ka kikhen takpi uh hi.
Â
Missionary training dinga ka kuanma uh kal khat bek phata cih ciang ni khat biakinn kong tual ah Howard in hong na ngak hi. Kikhop tawp ka pai khiat ciang ka galmuh a, lamdang sakna tawh ka kidim hi. "Ka ngaihsut na thei hiam?" ciin hong dong a, "bang hih ding ngaihsun na hiam?" ka ci hi. "Nang tawh Fouts Springs, California ah missionary training khawm dingin ka ngen a, ka ngah hi. I pai khawm ding hi," hong ci hi.
Â
Pingpei bangin ka nuntakna uh kilumlet in October 1949 in training ka kipan uh a, August 1950 kum in kiteng in, January 1951 in Bolivia ah sem dingin ka kuankhia uh hi. High School ah ka sin teng bek uh Spanish pau kithei a, kisin tawm kawmkawm in San Jose ah nasep ka kipan uh hi.
Â
Howard in a sep theih bangbang seppih in biakinn ah huh a, missionary tate sangkahna ding Andes Mualpi gei a kilam a zawhna ding uh meivak khau khawng zong khunpih hi. Tua hangin kei bek inn ah hong nusia den a, ka tate nih zong San Jose ah piang uh hi. Lauhna leh lungzuanna tawh kidim den in Spanish pau zong ka siam thei pak kei hi. Ka tapa Howie a nuih masak ni ka phawk lai hi. Kei bek om ka hih manin ka biakinn vua nupi khat kiangah tai in ka va ko hi. A kiang ka tun ciang "nui" cih kammal Spanish pau tawh ka theihloh lam ka tel pan hi. Tuni dongin ka gennop tua nupi nu in a tel hiam cih ka thei kei hi!
Â
San Jose pan Tobite ah ka kisuan uh a, tua mun pen NTM missionary mi 5 a that Ayores te omna mun hi. "Bang hanga hih mun ah tungkha ka hiam?" cih bekbek ka ngaihsun hi. Ka tun uh ciang Ayores minamte hong mu nuam in hong delh ngengngang uh a, ka dip a kua semsem hi. Tua laitak numei khat in ka tanu Nancy hong sut vat a, a khutme tawh Nancy kamsung sawk in a ha a pota hiam cih a zawt tawh kibang hi. Ka lungsim ah, 'tuni tan zong naungek nek ding huan minsa lo pia nailo hiveng maw' cih bekbek om a, ka lungsim in thu ka ngen hi: "Topa aw naungek nong kepsak kul hi."
Â
Howard in Ayores te nasep dan, lokhawh dan, singtan dan, lampi sial dan, etc cihte a hilh sungin kei bel nau neih bek mah ka septheih hiphot a, ta 6 ka nei uh hi. Ka ta kep kawmin midang nausuak dingte huh, don, laihilh, numei leh naupangte pattah cih bang ka sem hi. Damdam in Ayores te pau ka siamtoto hi.
Â
Nikhat lamet hetlohpi in Ayores te Lai Siangtho Thuciam Thak tei dingin hong kisawl hi. Kei maw! Kei nupi naupom hi veng. Lamdang sa kawmkawm in hampha kisa kawmkawm in ka kipan hi. Kei sepna hangin Ayores te in Lai Siangtho nei ding cih ka ngaihsut ciang 'thupha ngah' ka kisa hi (I felt so blessed).
Â
Hong huh dingin Ecarai ka zanga, ka nasep uh nuam mahamh hi. Ama huhna tawh "born of the Spirit" (Kha Siangtho ah nuntakna thak) cih kammal ka mukhia uh hi. Ayores te pau in "born" cih pen "to fall" ahih manin "born again" cih pen "fall again" cih ding hong himawk hi. Ecarai in ni khat ngaihsunsun a, "Cih dan ding thei ing. Minam khat pan minam khat suakdinga (clan-wash) silsiang cihna hi. Kha Siangtho in hong silsiang dinga Pasian minam hong suaksak ding hi," ci hi. Kum 12 zawh ciang laitei kizo a, kum 3 sung a kipuah, etkik khit ciangin Thuciam Thak Lai Siangtho Ayores te in a nei hong suak hi. Ko adingin Bolivia ka om zawh uh kum 32 phata a, inn lam ah ciah a ka tu ka tate tawh kitheihna ding ka hanciam uh hong kul leuleu hi. Tu tan in zong ka kithei sansan uh hi.
Â
A lamdang thu khat om. Kua in numeino khat Bible club ah a kihelna pan Ayores te Lai Siangtho hong piang ding cih ngaihsun ngei ding hiam; kei zong ka mangmat kha kei hi. Topa in thupha hong pia hen.
Â
Ciamteh ding:
Â
1. Maxine Morarie a pasal Howard in sihsan zo a, amah kum 77 phata hi. 1982 kuma Bolivia pan hong ciah zawh uh om khong tuanlo in a tenna Colardo khua ah Thuciam Lui tei ding kipan leuleu hi. Tamveipi Paraguay ah a seppihte tawh kimu tuah zel in tu in Thuciam Lui laibu bu 16 teikhin ta hi. Ayores te a tawh a buailoh ciang Mexico te ading seppih in, laitei dan ding makaih kawmkawm a, Latin America pau honkhat zong teipih hi. Ayores-English Dictionary zong kum 7 sungin man khin hi. Tu in Spanish-Ayores Dictionary a tei laitak hi a, tukum man dingin kilamen hi.
Â
2. Ayores te Thuciam Thak NTM in a khetsak pen a kihawmkhiat ni in Maxine leh a pasal Howard zong Bolivia ah va pai uh hi. Tua pan Paraguay ah pai in Mennonite leh Ayores te omna khua ah va pai uh hi. Mennonite te missionary Ayores te thahpa zi zong tua lak ah hong kihel hi. Laibu khat ciat a hawm uh, a kikhen ding uh ciang tuanu Maxine kiangah hong pai a, bu khat hong ngen kik hi. "Bang ding hiam?" a cih ciang, "Ka pasal hong thahsakpa kiangah ka pia nuam hi. A tungah kong maisak hi, hih sungah kigelh thute na sim inla, Pasian na thei in," ka ci nuam hi ci hi. The power of Gospel ciin kiciamteh hi.
Â
3. Maxine pa in sawtpek a agen pen tangtung hi. Maxine nuntak sung khempeuh a nasepte hun tampi piak kul, kuhkalna leh cihtakna tawh sep kul vive himah leh a pa upmawh mah bangin kuhkal citak takin a vekpi in semsuah hi. (She has the determination to complete her calling as her father had said long ago).
Â
Ref.: NTM@Work, Vol. 68, No. 4, May 2010, pp. 26.
Â
Â
Hau Za Cin
-------------------------------------------------
Citizenship
Tulai leitung pen, a diak in kum zalom 21 zawh nung, information technology hanga leitung khempeuh manlang taka thu ikizaktuah theih ziauziau nungsang koi gam koi gam ah i om zongin bang gam mi 'citizenship' cih pen hong thulian tektek hi. Nidang banglo in i pianna gam ah kitengsuaklo, naungek pan putek pitek dong kitengsuak nawnlo cih hong tam deuhdeuh a, global village a cih uh hitakpita hi. Khuata sungah nasep ding a om simin veng langkhat pan veng langkhat ah nasem in kuan in nitak ciang ciahkik in inn tek mah lum a, zingsang ciangin nasepna mun dang khat ah kuan kik zel cih bangin tulai leitung zong sep ding omna lam peuh ah kivei ziahziahta hi. Japan pan USA ah nasep kizong a, USA pan Japan ah a zong pawl mah om veve hi. Eima siamna lam a kisapna mun hi peuh leh gam khat pan gam dang khat ah kituah, pem, immigrate pen baih mahmahta a, Lamka pan Tonsim zin sang zong baihzaw thamta hi. Saklam pan khanglam ah, khanglam pan saklam ah; tuilu
England pan tui taw Australia ah, tui taw New Zealand pan tui lu Norway ah cih bangin leitung kiu li ah mite kileh ziahziahta hi.
Tua bang ahih ciang nang koi gam mi na hiam cih hong thupi mahmah ta hi.
Gam khangto pawlkhat in amau gam pan a kitheihsiampih gamte ah khualzinna dingin VISA kisam sak nawnlo in 'visa waver' ciin kumpi hong ciamtehna laibuneu Passport na neih nak leh na zinna gam na tun ciang vanleng tual ah phalna la in na lutsuak thei hi. A kitheihsiampihsa hilo gamte ah bel a zinma in phalna (visa) lak kul hi. Tua bang gam pawlkhat pen a tamzaw developed countries te hi masa hi. Gentehna in US, UK, Australia, Japan, etc. cihte hi masa hi. A dang zong tampi om hi. Tua bang ah gammi hihna citizenship a neite hampha mahmah hi. USA passport nei lecin gam tampi ah na ut bangin visa la masalo in zin thei ding cihna hi. Ahi zongin gamdang pan USA zinna ding visa na ngah ding baihlo thei hi.
Nidang in gammi a kigen ciang Nationality cih khawngin kigen a, tu hun ciang Country of Citizenship ciin mite a kilawmzaw in kammal zangta uh hi. I minam hihna gam ah kiteng kinken lo a, i minam hihna gamah gammi kihi kinkenlo; i tenna gam min a tuam, i minam hihna a tuam hita hi. Tua in leitung minam tuamtuam kitheihsiamna, kinaihna, kikholhna, kilawmtatna khangsak, hong neisak hi. Tua ahih manin gam neu ah na piang zongin gam lian ah a tengmi na hithei a; gam lian ah na piang zongin gam neu ah a teengmi citizenship na nei thei hi. Hih pen tuma khang hun sangin tunai diak teng hong uang semsem hi. Uang semsem lai dingin zong ka um hi.
Korea ah FIFA World Cup a omlaiin a coach uh Guus Hiddink pen Korean citizenship kipia hi. Ama makaihna tawh Korea team in Semi Final a kah man vua a siapa tung vuah a lungdam lahna uh ahi hi. Ahi zongin amah tua gamah teeng tuanlo hi. Ama gammi hihna Holland mi ahihna nusia tuanlo hi. Gam mi hihna mun nih ah nei cihna hi. Tua bang zong a phal om a, Taiwan te in zong US citizenship tawh anih in neikhawm thei hi.
I minam min khek hetlo in i gam mi hihna kilaih thei cihna hi a, i gammi hihna i laih zongin i minam hihna kikemsuak thei cihna hi. Tua ahih manin tulai khangthak hun ah i zin, i pem, i lal zongin i minam hihna pen kinusia teitei tuanlo a, i ut leh i kepsuak theihna om hi. Kepsuak i ut leh eima thu hi a, keptohtoh i ut leh zong eima thu hi. A thak nuam'tuam a midanga zui pah ding i cih leh zong kingah veve hi.
Citizen i ihihna gamah citizen ahilote sang hamphatna tam kingahzaw a, gammi hihna limlim zong a manpha suakta hi. Tulai leitung tai kidemna ah a taihat penpen gamte pen mi khempeuh in tua gam hih ut uh hi. Melhoih kimu leh melhoih ki ut a, laisiam kimu leh laisiam ki ut a, mihau kimu leh mihau ki ut hi. Tua mah bangin gam khangto gam mite nuntak nopci mahmahte i muh ciang ei zong tua gam mite hih ding ki ut hi. I ut leh ei zong tua bang i hihsawmpah ding ahi hi. Leitung ah a kip a kho bangmah omlo a Pasian thu bekmah a kip a kho hiding hi. Pasian kihelna peuhmah bangmah in lingsak zolo dinga, gammi hihna sangin kipzaw ding hi.
Tuni in na pianna gammi na hi lai maithei. Na pemna gam gammi na hikhin maithei. Na pemkik laina ding gammi zong na hito lai kha ding hi. Tua gammi hihna pen kikhel thei a, ahi zongin minam hihna pen ut kei peuh leng gammi hihna i khel zongin khel kul tuanlo hi.
Hau Za Cin
Re: Pasian in Universe Bawl lo: Stephen Hawking
Posted by: "Hau Za Cin" suante2002@yahoo.com suante2002
Sun Sep 5, 2010 6:36 am (PDT)
Wow! U Suanpi,
Noptuak ei. Stephen in na khempeuh a theih ciang hong pulak hi ding hiam? Ahih kei leh ama theih khempeuh hong pulak hizaw ding hiam? Leitung mihingte ngaihsutna leh zonna tawp (limit summit) hita ding hiam? Uphuai nailo kasa hi. Tua manin Stephen thugente pen 'ultimate truth' hita kici thei nailo dingin ka um hi. Ama ngaihsutna leh ama muhna pan tua bangin conclusion a bawl hiphot dinga, a maan pen, a dik pen cihna hi nailo dingin ka um hi.
Pasian bawl hi kei cih pahna dingin Pasian om takpi maw om takpi lo cih limtak gencian phot kul ding hi. Stephen gen dan hileh pen a omlo hi a ci nuam cihna hi (maw?). Leitungah a hoihlo lamin a thahat mahmah dawi om hi kici a, ahi zongin tuate khempeuh a zo khat omlai hi cih kitel mahmah hi. Tua pen a min tuamtuam kibulh thei dinga, eima theihsiam dingin Pasian/God/Creator a kici hiziau hi. Tua pen tun zong om a, tuma in zong na omzo a, mailam ahzong omto lai ding hi. Tua pen in leitung bawl hi a kici nuam hi. A bawlpa in a bawlsa leitung pen a hoih dingin kem in puah in khangtosak hi a ci nuam ihi hi. Lai Siangtho (LS) sungah tomcik in "A kipat cil in Pasian in leitung leh.... a bawl hi," kici masa pah a, tua in i ngaihsut gimpih ding tampi hong noptuamsak pah hi. Tua kammal kiukiau pen Pasian thu umlo te in valhzolo, digest theilo uh hipen hi. Tua nialna ding, kaankuatna ding, counter nading a zong den uh ahi hi. Stephen thugen zong khat hi kici thei
ding hi. Ahi zongin aman pheng genlo, mawk genlo in 'upmawh huai mahmah dingin gensiam' mawk hi; with few illustrations, examples, ideas, theories and man made laws of pertaining to the limited knowledge our vast unexplored universe.
Universe or cosmos pen bangzaha thupi, bangzah a lian, bangzaha nasia hiam cih zong i theih khit ma a "Pasian bawl hilo" cih thukhupna bawlpah pen manlang lua deuh samlo ding hiam, guai! French mipil thungaihsun mi khat in "khangnote dong un, amau thu khempeuh thei khin uh hi" (ask the young, they know everything) ci hi. Thei khinlo ahih lam uh kithei vetlo ahih manun amau theih khempeuh 'na khempeuh sa' uh ahih manin tua a gen nuam ahi hi. Stephen in na khempeuh thei maw? Ahih kei leh a theih khempeuh hong pulak hizaw maw? Nang leh kei theih sang tam theizaw kha inteh, a ngaihsutna zong ei a sang gamlekzaw, lian huam zaw hikha inteh, ei ngaihsut batloh zong ngaihsun kha mah inteh, ahih hang 'aman na khempeuh thei maw?' , a ma theih khempeuh dik/maan/true/ proved maw? I strongly doubt it. Umveih.
Pasian bawl hi, Pasian bawl hilo hi a ci ka hi kei a, a genpa Stephen thu theih pen thu khempeuh hita maw a ci nuam ka hi. Tua sanga theihna bucingzaw om thei lai lo ding maw. Tua sanga tamzaw theih nailoh om kha lai lo ding maw. Tua a theih khempeuh leitungah theih ding a kiselsim a kithei khinta cihna maw. Pasian bawl ahi, ahi kei cih prove na ding tuatan bek hita maw; a hi in a hikei zongin a prove na ding dang omlai lo ding maw? Stephen genteng a tawpna hita maw? Adang prove na ding om nawnlo maw? A bawl hilo takpi ahih leh zong tua sanga kician zaw a prove nading omthei lai lo ding maw? .... maw, maw, maw...?
Korea te Vompi suan hi ding cih nong gen pen ka mangngilh thei kei hi. Amau lah ngo mahmah hoih thei mahmah tabuang un tua bangte vompi suan hi thei ding cih mawk pen ngaihsutna hong behlap mahmah hi. Ahi zongin a prove na ding omkha dinga, a counter prove na ding zong omlai kha ding hi. Zomi te China gam pan piang hihang cih pen a prove na ding om dinga, a counter prove na ding zong omlai kha ding hi.
Tuni a Stephen thugen pen mailam ah midangin 'himah' hiam, 'hikei' a ci thei lai diam? Ahih kei leh kuamah gen kik theihloh thu ahizaw diam? Ama gen khempeuh up khit ding cih a hi thei takpi diam?
Leitungah nate pen amau thu in a piangtawm, laws of physics zuia piang tawm lel ahih uh leh banghanga a thak na tuamtuam piang den lello ahia? A sawt om ciang na khat pen nadang khat suak cih bang ahih leh (zawng - mihing) mailamah mihing te superhuman suak thei ding maw? LS in bel manta kung in hong khoh ding, ci zaw hiven maw.
Hih bang thu abstract te pen a lunglut huai a bat hang a haihuai mahmahna zong om kasa hi. Theihloh khat theih pen exciting mahmah a, ahi zongin a hitakpi maw takpilo cih i telloh khat pen a gente gen khempeuh a face value a va lak pahpah ding hilo hi. Cillum tawh valh ding, take it with a pinch of salt. Stephen thugen pen a man hi, manlo hi i ci kei a, a tawpna hita ding hiam; a ban zonbeh ding a om diam i ci nuamzaw hi.
Kei ngaihsutna pan ka pa pen hat mahmah hi. Mike Tyson te khawng tuum tuk ziahziah lel ding hi. Ka um hi. A tha zong gol, a khut zong khauh veve hi. Ahi zongin a thahatna pen mi tawh kitupna dingin zanglo hi. Zang hileh Mike Tyson te pawl zong tuum tuk maithei, tuum tuklo mai thei hi. Kitum lo uh ahih manin kuan zo, kuan lel cih kitheilo hi. Ka pa sangin Mike Tyson hatzaw hi kici theilo a, Mike Tyson sangin ka pa hatzaw hi cih zong kici theilo hi. Tua tawh kibang hi.
Leitung pen khatveivei ciang a sungah teengte phattuamna ding a piangsaklo vai tawh sum leh pai, hatna tha leh ngal, pilna siamna tampi beibei mawk hi. Hih bang nasepna, hih bang pheng gamtat pen a bawlpa Pasian a lung a kim diam. Hih bang news leh views pen leitung khantoh tawh kituak in hong tam deuhdeuh ding a, ahi zongin patauh ding hilo hi. Ama gen thutawp ahi hiam. Thuman thudik tua bek omta a tua hong genkhia ahi hiam cihte kan masak den huai hi.
Pasian hing a bialo India gam nangawn in a sum tung vuah: “Satyameva Jayate,� which means “Truth Always Triumphs,� cih na gelh uh hiven, thudik mah hong kitheikik lel lo diam.
Kuppihna pong hi e. Lungdam,
Hau Za Cin
Phuitong Liim
www.hauzacin. blogspot. com
[Ka lai at dangte ka blog pan kisimthei hi]
From: Cope Suan Pau <copespau@yahoo. com>
Subject: [ZONET] Pasian in Universe Bawl lo: Stephen Hawking
To: zomi@yahoogroups. com, "tongsan" <tongsan@googlegroup s.com>
Date: Saturday, September 4, 2010, 3:43 AM
Pasian in Universe Bawl lo: Stephen Hawking
Pasian in leitung, ni le kha, aksi te bawl lo a, puakkham lianpi “Big Bang� theory pen laws of physics na te' thu ah nial theihloh hi ci in tu laitak British-mi physicist minthang pen ahi kum 68 pha Stephen Hawking in a laibu gelh thak sung ah pulak hi.
Bang hang hiam cih le law of gravity a om khit nungsang ni, leitung, aksi cih universe pen a mah le mah piang thei, ahihkei le a mah le mah kibawl tawm thei lel hi ci hi. A mah le mah a piang tawm spontaneous creation pen bang mah om lo sangin na khat a om zawk na: universe a om na, ei [mihing] ih om na thu te’ a hang bulpi hi ci hi. Tua man in universe bawlna ding in blue touch paper tungah design bawl ding
Bang hang hiam cih le law of gravity a om khit nungsang ni, leitung, aksi cih universe pen a mah le mah piang thei, ahihkei le a mah le mah kibawl tawm thei lel hi ci hi. A mah le mah a piang tawm spontaneous creation pen bang mah om lo sangin na khat a om zawk na: universe a om na, ei [mihing] ih om na thu te’ a hang bulpi hi ci hi. Tua man in universe bawlna ding in blue touch paper tungah design bawl ding
Pasian ki tangsam lo hi ci hi.
“Theory thak tampi a khil in om ahihna in universe pen a bawl kisam sak lo hi� ci in a laibu gelh thak “The Grand Design� sungah a pulakna thu te Time Newspaper in “ Hawking says, a new series of theories made a creator of the universe redundant� ci in September 2, 2010 Thurday ni in suak sak hi.
A ma’ siapi te a hi Isaac Newton le Albert Einstein te in a ngaihsutsut a tuattuat khit tak uh ciang, universe pen a bawl / a piangsak khat lo tawh piang thei lo hi ci uh hi. Hawking in hibang pulakna hong neih pen nidang a Pasian le biakna tungtang amuhna te pan pial khia sak ta hi. Nidang in na te' thu laws of physics ih cih in puakkham theory big bang sungah Pasian kihel cih pen up kul kei cihna hi ci hi.
A laibu gelh nunung pen sungah 1992 kum a muhthakna ahi planet khat in a dang aksi khat kiim vial-a, ni kimvial lo ahihna in na te' thu ii pa the father of physics ahi Isaac Newton’ muhna hong khelsak hi ci hi. Newton in pen Pasian’ bawl loh in universe pen a kithehthang gawpna chaotic pan a mah le mah piang tawm thei lo ding hi ci hi.
“Theory thak tampi a khil in om ahihna in universe pen a bawl kisam sak lo hi� ci in a laibu gelh thak “The Grand Design� sungah a pulakna thu te Time Newspaper in “ Hawking says, a new series of theories made a creator of the universe redundant� ci in September 2, 2010 Thurday ni in suak sak hi.
A ma’ siapi te a hi Isaac Newton le Albert Einstein te in a ngaihsutsut a tuattuat khit tak uh ciang, universe pen a bawl / a piangsak khat lo tawh piang thei lo hi ci uh hi. Hawking in hibang pulakna hong neih pen nidang a Pasian le biakna tungtang amuhna te pan pial khia sak ta hi. Nidang in na te' thu laws of physics ih cih in puakkham theory big bang sungah Pasian kihel cih pen up kul kei cihna hi ci hi.
A laibu gelh nunung pen sungah 1992 kum a muhthakna ahi planet khat in a dang aksi khat kiim vial-a, ni kimvial lo ahihna in na te' thu ii pa the father of physics ahi Isaac Newton’ muhna hong khelsak hi ci hi. Newton in pen Pasian’ bawl loh in universe pen a kithehthang gawpna chaotic pan a mah le mah piang tawm thei lo ding hi ci hi.
Hawking in pen, “Because there is a law such as gravity, the universe can and will create itself from nothing. Spontaneous creation is the reason there is something rather than nothing, why the universe exists, why we exist.� ci mawk hi.
Ei Zomi Pasian um te in koi bangin comment ih pia ding hiam? Kei comment piakna te:
1. Well, the statements that say such as “God did not create the universe� and “There is no God or creator� are the same; and nothing but just a total foolishness according to the word of God.
2. Well, God did not create the universe; it exists on its own gravity. Then what will be the formula? Newton's formula is F = ma; Einstein's is E = mc.c. Is Hawking's H = fm [H for Hawking; f for foolishness; m for madness] ???
Ei Zomi Pasian um te in koi bangin comment ih pia ding hiam? Kei comment piakna te:
1. Well, the statements that say such as “God did not create the universe� and “There is no God or creator� are the same; and nothing but just a total foolishness according to the word of God.
2. Well, God did not create the universe; it exists on its own gravity. Then what will be the formula? Newton's formula is F = ma; Einstein's is E = mc.c. Is Hawking's H = fm [H for Hawking; f for foolishness; m for madness] ???
Ei Zomi te pen Pasian om cih nidang pek pan a um minam te ih hi hi. Pasian ih biak theih nai loh lai American sangmang te Zogam khamtung hong tun’ ma deuh pawl in Zo ngeina sungah Pasian biakna hong makaih pen Pu Pau Cin Hau ahi hi. Tua khit ciang in American sangmang te hong tunga, Christian upna sungah Pasian biakna ih nei to leu leu hi. Tua hi le Pu Pau Cin Hau’ Pasian le nidang pek a Pu Zo suan te’ neih Pasian pen universe--leitung, ni le kha, aksi te a bawl or a piangsak pa ahi ding hiam? Tanglai in Pasian ih upna, ih muhna bang ciang cih ih koi ci kan thei ding hiam?
Pu Sing Khaw Khai in Pu Zo suan te Sengam pan ki lal ahihciang ci in, Zomi te’ Pasian pen Sen te’ Shangti khawng T’ien khawng pan Pathian/ Pasian hong piang hi ding in um mawh hi. Sengam ah Ming Dynasty hun lai Jesuit missionary masa pen pawl ahi Mattio Ricci in Christian Pasian pen Sen te’ Confucius Shangti tawh identify a tu ni ciang dong mah kizangh lai hi. Ahihhang Shangti pen Pasian Most High cih sangin Vantung Heaven cihnopna hih tuak zaw mawk a, tuhun Sen Christian te’n a Pasian min uh Shangti pen deih pha nawn lo uh hi. Shangti pen creator cihna hi lian lo mawk hi. Zomi te' Pasian pen creator of the universe ih ci thei diam? Evidence ih nei hiam?
Pu Leh Man leu leu in [Zomi min bang sa zawzen h’ang e; a min ka muh cil lai Leh Man cih mawk pen Haka lam te scholar khat khawng a hi tam ci lai hi ing ei] Mizo te' kiang pan Zomi te’n angah uh hi ci pong mawk leu leu hi ei. Pasian / Pathian cih pen Zola sungah Vantung a om Tung Sian Mang ki ci ci le’ng, Sen te’ Vantung Shangti / T’ien khawng mah pan hong pai hi ci le’ng ih thukim ding hiam? [Nuai Zinleng vs Tung Sian Mang.]
Pasian in Universe Bawl Maw, Piang Sak zaw?
[Sau lua kha le, dam in zom to kik ni...]
Suanpi
P.S.: hong kuppih leu ci'n ka lungdam ding hi.
Pasian in Universe Bawl Maw, Piang Sak zaw?
[Sau lua kha le, dam in zom to kik ni...]
Suanpi
P.S.: hong kuppih leu ci'n ka lungdam ding hi.
Subscribe to:
Posts (Atom)